«Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος, σαν που ταιριάζει σε που αξιώθηκες μια τέτοια πόλη… αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις», γράφει ο Κ.Π. Καβάφης σε ένα από τα γνωστότερα ποιήματά του για την πόλη που τόσο αγάπησε, κι ας τη χαρακτήριζε «αποπνικτική», την πόλη όπου γεννήθηκε κι έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του και όπου έμελλε να αφήσει την τελευταία του πνοή.
Στην κεντρική συνοικία Αλ Σάτμπι, όπου βρίσκεται και το λεγόμενο «Ελληνικό Τετράγωνο», στο Νο 4 της οδού που τότε λεγόταν Rue Lepsius, αργότερα Sharm El-Sheikh και σήμερα φέρει το όνομά του, έζησε ο ποιητής 26 ολόκληρα χρόνια. Πρόκειται για ένα εκλεκτιστικό κτίριο των αρχών του 20ού αιώνα, στο ισόγειο του οποίου λειτουργούσε για πολλά χρόνια ένας οίκος ανοχής από τους πολλούς που βρίσκονταν τότε στη γειτονιά Atarin – η διάχυτη ατμόσφαιρα ενός έστω αγοραίου ερωτισμού γοήτευε τον ποιητή, δεν επρόκειτο πάντως για κάποια κακόφημη γειτονιά όπως έχει ειπωθεί, μια και η Αλεξάνδρεια εκείνης της εποχής ήταν πιο κοσμοπολίτισσα και ελευθέρια στα ήθη της.
Αργότερα στο ισόγειο εγκαταστάθηκε ο Αλέκος Σεγκόπουλος, νεαρός τότε ευνοούμενος και μετέπειτα γενικός κληρονόμος του ποιητή –βεβαίως και του αρχείου του– μαζί με τη φιλόλογο σύζυγό του Ρίκα.
Έναν αιώνα και κάτι από τον θάνατό του ο Κ.Π. Καβάφης «επιστρέφει» στη γενέτειρά του έχοντας πλέον την παγκόσμια αναγνώριση αλλά και την εκτίμηση των σύγχρονων Αλεξανδρινών.
Μετά τον θάνατο του ποιητή το διαμέρισμά του μετατράπηκε σε πανδοχείο και το κτίριο με τον καιρό έπιασε να ρημάζει ωσότου ο Κωστής Μοσκώφ, μορφωτικός ακόλουθος της ελληνικής πρεσβείας στην Αίγυπτο, πρωτοστάτησε στη μετατροπή του σε μουσείο Καβάφη. Τη «σκυτάλη» μετά τον θάνατο εκείνου πήρε το Ίδρυμα Ωνάση, που σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού και κόντρα σε λογής αντιξοότητες κατάφερε να αποκαταστήσει πλήρως τόσο το διαμέρισμα του ποιητή όσο και το κτίριο ολόκληρο, καθιστώντας το ήδη πόλο έλξης για τους απανταχού λάτρεις του, όπως μας λέει η ξεναγός μας, Μαριάννα Χριστοφή, εκπρόσωπος του «αδελφού» Αρχείου Καβάφη της οδού Φρυνίχου στην Πλάκα που εγκαινιάστηκε πέρσι τον Νοέμβριο.
Τότε ήταν να εγκαινιαστεί επίσημα και η Οικεία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια, όμως αναβλήθηκε εξαιτίας του πολέμου Ισραήλ-Χαμάς που ξέσπασε στο μεταξύ, ενός πολέμου που δυστυχώς συνεχίζεται, λαμβάνοντας γενοκτονικές διαστάσεις. Ήξερε βέβαια κι ο ποιητής από πολέμους, η εξέγερση του 1882 στην Αίγυπτο κατά των Άγγλων και ο επακόλουθος βομβαρδισμός της Αλεξάνδρειας είχαν αναγκάσει την οικογένειά του να καταφύγει προσωρινά στην Κωνσταντινούπολη.
Σε μια Αλεξάνδρεια έρημη μεν από τουρίστες εξαιτίας αυτών των εξελίξεων αλλά πάντα δραστήρια και ζωντανή έγιναν εντέλει χθες τα επίσημα εγκαίνια παρουσία της Προέδρου της Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου, της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, του Έλληνα πρέσβη στο Κάιρο Νίκου Παπαγγεωργίου, του Αιγυπτιώτη προέδρου τους Ιδρύματος Ωνάση Αντώνη Παπαδημητρίου, του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεοδώρου Β’, της επιστημονικής επιτροπής του Αρχείου Καβάφη, του Δ.Σ. του Ιδρύματος Ωνάση και αντιπροσωπείας μελών του Δ.Σ. του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, των διευθυντριών Πολιτισμού και Παιδείας του Ιδρύματος Ωνάση Αφροδίτης Παναγιωτάκου και Έφης Τσιότσιου και της Μαριάννας Χριστοφή.
Ο χώρος περιλαμβάνει οκτώ θεματικές ενότητες, όσα και τα δωμάτια, καθεμία οργανικά συνδεδεμένη με ένα καβαφικό ποίημα: «Ο παγκόσμιος ποιητής», όπως αποτυπώνεται στις μεταφράσεις του έργου του σε περισσότερες από τριάντα γλώσσες –μεταφράσεις ποιημάτων του είχαν γίνει ήδη όσο ζούσε στα γαλλικά, αγγλικά και ολλανδικά–, «Πάντα η Αλεξάνδρεια είναι», που εστιάζει βέβαια στη στενή σχέση του ποιητή με την πόλη με άξονα 21 τοπόσημα, «Γενεαλογία και προσωπική ζωή» μέσα από προσωπικά έγγραφα (ημερολόγια, επιστολές κ.λπ., βιβλία επίσης) αλλά και την προσπάθεια να συστήσει το οικογενειακό του δέντρο με το οποίο είχε παθιαστεί –ακόμα και έναν φανταστικό θυρεό της οικογένειας είχαν σχεδιάσει με τον αδελφό του Παύλο–, «Το σαλόνι, μια αναδημιουργία» με έπιπλα-αναπαραστάσεις των αυθεντικών στον χώρο που συνήθιζε να υποδέχεται τους φίλους του – μύθος ήταν ο «μονήρης βίος», ο Καβάφης ήταν ιδιαίτερα κοινωνικός και πνευματώδης συζητητής, αγαπούσε επίσης το ποτό αλλά και τον τζόγο, έστω σε ερασιτεχνικά πλαίσια. Το σαλόνι αυτό τίμησαν μεταξύ άλλων περισσότερο ή λιγότερο γνωστών επισκεπτών οι Ν. Καζαντζάκης, Κ. Ουράνης, Φ. Μαρινέτι και Ε.Μ. Φόρστερ.
Στη «συνομιλία» του ποιητή με σύγχρονους εικαστικούς, μουσικούς και κινηματογραφιστές εστιάζει η ενότητα «Ο Καβάφης σήμερα» (ανάμεσά τους οι Γιάννης Κυριακίδης, Farida El Gazzar, βίντεο έργα-αναθέσεις του Ιδρύματος στα πλαίσια του φεστιβάλ Archive of Desire που έγινε πέρσι στη Νέα Υόρκη, καθώς επίσης βίντεο των Εύης Καλογεροπούλου, Χρήστου Σαρρή σε συνεργασία με κρατουμένους στις ελληνικές φυλακές, Elena Park κ.ά. αλλά και ενορχηστρώσεις ποιημάτων του από καλλιτέχνες όπως η Laurie Anderson), ενώ στην αλληλογραφία του με προσωπικότητες της εποχής αλλά και στις αναφορές άλλων ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών σε αυτόν –από τον Σικελιανό, τον Μαλάνο, τον Λαπαθιώτη, τον Μπρεχτ και τον Ε.Μ. Φόρστερ μέχρι τον Τσαρούχη, τον Ρίτσο, τον Έντουαρντ Σαΐντ, τον Λέοναρντ Γουλφ και τον Ρίτσαρντ Ντόκινς– ρίχνει φως η ενότητα «Καβαφικοί Διάλογοι».
Χειρόγραφα ποιημάτων, έντυπες αυτοσχέδιες DIY εκδόσεις, κείμενα, άρθρα, μελέτες, σημειώσεις, επιστολές και φωτογραφίες του ποιητή περιλαμβάνει το αφιερωμένο στο αρχείο του δωμάτιο που από το 2019 ψηφιοποιήθηκε πλήρως από το Ίδρυμα Ωνάση ενώ στιγμιότυπα της ιστορίας του διαμερίσματος, «άγρυπνος φρουρός» του οποίου είναι ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 ο Μοχάμεντ, προσωπική επιλογή του Κωστή Μοσκώφ και μόνιμος έκτοτε κάτοικός του, «ανιχνεύει» η όγδοη και τελευταία ενότητα.
Έναν αιώνα και κάτι από τον θάνατό του ο Κ.Π. Καβάφης «επιστρέφει» στη γενέτειρά του έχοντας πλέον την παγκόσμια αναγνώριση αλλά και την εκτίμηση των σύγχρονων Αλεξανδρινών που δικαιολογημένα τον θεωρούν επίσης «δικό τους» τις τελευταίες δεκαετίες, οπότε έγινε και στην Αίγυπτο ευρύτερα γνωστός. Και η Αλεξάνδρεια αυτή δεν είναι η «χαμένη» του «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον» αλλά εκείνη που ξανακερδίζει χάρη στην αποκατεστημένη πλήρως και ανοικτή στο κοινό πλέον Οικεία του. Ένα πραγματικά αξιέπαινο έργο που, όπως σημείωσε και ο πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, δεν αποσκοπεί σε μια απλή αναπαράσταση ή την αναβίωση μιας μνήμης αλλά στην απόδοση μιας αίσθησης, μιας γεύσης της καθημερινότητας του ποιητή και της ατμόσφαιρας που τον περιέβαλλε.
Οικία Καβάφη
Οδός Κ. Π. Καβάφη 4, Αλεξάνδρεια, Αίγυπτος
2ος όροφος
Ημέρες και ώρες λειτουργίας: Τρίτη – Κυριακή, 10:00-17:00
Είσοδος ελεύθερη
Διαβάστε περισσότερα στο onassis.org
