Ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης για τις φωτογραφίες από την εκτέλεση στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής
Πρώτες σκέψεις για τις φωτογραφίες από την εκτέλεση στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, που εμφανίστηκαν χθες προς δημοπρασία στο eBay:
Οι φωτογραφίες είναι συγκλονιστικές. Τα λόγια μοιάζουν φτωχά για να περιγράψουν τα συναισθήματα που μας δημιουργούν.
Πρέπει να γίνει προσπάθεια ώστε αυτές οι φωτογραφίες να αποκτηθούν και να κατατεθούν σε επίσημο αρχειακό φορέα, με τον όρο ότι θα είναι διαθέσιμες στην έρευνα και ότι τα ψηφιακά τους αντίγραφα θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς αντίτιμο σε εκδόσεις, εκθέσεις, ντοκιμαντέρ κ.ά. Μεγάλος αριθμός πολύτιμων πηγών (έγγραφα, φωτογραφίες, κινηματογραφικά αρχεία, αντικείμενα κ.ά.) αγοράζεται από ιδιώτες συλλέκτες, χρησιμοποιείται για ιδιωτική χρήση και δεν είναι διαθέσιμος στην έρευνα.
Οι φωτογραφίες αυτές χρειάζονται επιστημονική τεκμηρίωση. Βλέπουμε λήψεις από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου, από τα γερμανικά φορτηγά που μετέφεραν τους κρατουμένους και από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι απεικονίζουν κάποιους από τους 200 εκτελεσμένους της Πρωτομαγιάς του 1944, γιατί η ίδια διαδικασία επαναλήφθηκε λίγες ημέρες αργότερα, στις 10 Μαΐου 1944, με την εκτέλεση άλλων 100 πολιτικών κρατουμένων. Συνεπώς, πρέπει να αναγνωρίσουμε τουλάχιστον ένα από τα πρόσωπα που διακρίνονται σε αυτές.
Αν θέλουμε να αφηγηθούμε την ιστορία των κομμουνιστών πολιτικών κρατουμένων που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, αφετηρία μας δεν μπορεί να είναι η περίοδος της Κατοχής, αλλά εκείνη της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936, που επιβλήθηκε από τον Ιωάννη Μεταξά με την υποστήριξη του βασιλιά. Και αυτό διότι οι 157 από τους 200 εκτελεσμένους ήταν κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι που είχαν συλληφθεί από τις αρχές ασφαλείας του δικτατορικού καθεστώτος του Ιωάννη Μεταξά την περίοδο 1936–1939 και είχαν παραδοθεί από τις ελληνικές αρχές στα γερμανικά στρατεύματα, όταν αυτά εισέβαλαν στη χώρα τον Απρίλιο του 1941. Όμως, και μετά την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς και τους συμμάχους τους, η διοίκηση των χώρων κράτησης των κομμουνιστών παρέμεινε στα χέρια της Ελληνικής Χωροφυλακής. Με άλλα λόγια, αυτοί οι άνθρωποι ήταν πρωτίστως θύματα του αντικομμουνιστικού ελληνικού κράτους και δευτερευόντως των Γερμανών κατακτητών.
Εκτός από τους 157 προπολεμικούς κομμουνιστές πολιτικούς κρατουμένους (από αυτούς, τρεις ήταν αρχειομαρξιστές και τέσσερις τροτσκιστές), μεταξύ των εκτελεσμένων της Πρωτομαγιάς του 1944 υπήρχαν και τουλάχιστον 22 μέλη του ΕΑΜ, τα οποία είχαν συλληφθεί κατά τη διάρκεια της Κατοχής από την Ελληνική Χωροφυλακή, η οποία τα παρέδωσε στους Γερμανούς προς εκτέλεση.
Θα μπορούσαμε να έχουμε μια σαφέστερη εικόνα για τα θύματα αυτά, καθώς έχουμε ηθική υποχρέωση να τιμούμε τη μνήμη τους. Όμως το ελληνικό κράτος εξακολουθεί να κρατά κλειστά τα πολύτιμα για την έρευνα αρχεία των ελληνικών υπηρεσιών ασφαλείας, παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει 80 χρόνια από τη λήξη του πολέμου και 85 χρόνια από την περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά.
Μενέλαος Χαραλαμπίδης
