Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
Σκηνή από την Έντα Γκάμπλερ σε σκηνοθεσία του Ivo van Hove. Φωτο: Brinkhoff MÂgenburg
Θέατρο

Όταν οι ήρωες του θεάτρου κλείστηκαν στο δωμάτιό τους

Από τα τέλη του 19ου αιώνα και μετά, οι μεγάλοι θεατρικοί συγγραφείς στράφηκαν όλο και περισσότερο προς τα «μέσα». Σχετικά πρόσφατα στην ιστορία του θεάτρου το δωμάτιο απέκτησε μια συμβολική διάσταση.

Στα τέλη του 19ου αιώνα το θέατρο στράφηκε προς τα μέσα. Σιγά σιγά, ολοένα και περισσότεροι συγγραφείς άρχισαν να κλείνουν τους ήρωές τους σε δωμάτια, σε σπίτια, σε άσυλα. Κι ακόμη πιο μέσα, στο ίδιο τους το μυαλό, στην ακοίμητη συνείδησή τους.


Δεν είναι περίεργη αυτή η στροφή προς τα «έσω», δεδομένων των συγκυριών. Στο πλαίσιο της Βιομηχανικής Επανάστασης, μεγάλο μέρος του πληθυσμού εγκαταλείπει τις φάρμες και την αγροτική ζωή και μετακινείται στα ραγδαία αναπτυσσόμενα αστικά κέντρα. Οι άνθρωποι καταφθάνουν στις πόλεις, όπου δέχονται περιδεείς έναν καταιγισμό πρωτόγνωρων ερεθισμάτων. Άμαξες, μαγαζιά, σκουπίδια παντού και ταυτόχρονα η αίσθηση ότι όλα γύρω τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Τρένα, τηλέγραφοι, μηχανές, ο κόσμος αλλάζει από μέρα σε μέρα: μια ζαλάδα προόδου καταλαμβάνει την κοινωνία, ακόμη κι αν πολλά από τα μέλη της εργάζονται σε εξοντωτικές συνθήκες στα εργοστάσια, προκειμένου το συλλογικό όνειρο να γίνει πραγματικότητα.


Οι νεοαφιχθέντες κάτοικοι των πόλεων βιώνουν άγχος, αμηχανία, αίσθηση ανημπόριας, κατάθλιψη.Ο όρος «νευρασθένεια» αρχίζει να χρησιμοποιείται ευρέως μετά το 1880. Ο Φρόιντ αρχίζει τη μεγάλη κατάδυση. To 1895 γράφει για τις «Εμμονές και φοβίες», ενώ τον ίδιο χρόνο δημοσιεύει μαζί με τον Μπρόιερ τις «Μελέτες για την υστερία».


Η τέχνη αντιδρά και αυτή με τον δικό της τρόπο απέναντι στη νέα πραγματικότητα. Στη Γαλλία, το μανιφέστο του Συμβολισμού, γραμμένο από τον Ζαν Μορεάς, δημοσιεύεται το 1886. Αν οι νατουραλιστές εκθέτουν την κρυμμένη, βρόμικη, ενστικτώδη πλευρά της ζωής επί σκηνής, οι συμβολιστές αποζητούν τη βαθύτερη, εσωτερική διάσταση που βρίσκεται κάτω από τη φλύαρη και απατηλή όψη της καθημερινότητας. Η αλήθεια δεν είναι ορατή διά γυμνού οφθαλμού, επιμένουν, και μπορεί να αποτυπωθεί μόνο μέσα από τη χρήση πολύπλευρων συμβόλων, φορτισμένων συνειρμικά εικόνων, που μαγνητίζουν τη φαντασία με την υποβλητικότητά τους και μετατρέπουν την τέχνη σε μυστικιστική εμπειρία.


Η αληθινά σημαντική δράση είναι αυτή που συμβαίνει εντός μας, «ο διάλογος του όντος με το πεπρωμένο του». «Χρειάζεται οπωσδήποτε να ουρλιάζουμε σαν τους Ατρείδες για να εκδηλωθεί μέσα μας ένας αιώνιος Θεός;» αναρωτιέται ο Μέτερλινκ. «Κι αυτός δεν έρχεται ποτέ να καθίσει κάτω από την ακινησία της λάμπας μας;» συνεχίζει.


Ένας από τους σημαντικότερους συμβολιστές, ο Βέλγος ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Μορίς Μέτερλινκ, επαναστατεί απέναντι στο θεατρικό κατεστημένο της εποχής. Το δοκίμιό του «Το τραγικό στην καθημερινή ζωή» (1896) έρχεται να αμφισβητήσει την (τότε επικρατούσα αντίληψη για την) έννοια της δράσης στο θέατρο. Ο Μέτερλινκ υποστηρίζει ότι ένας ηλικιωμένος που λικνίζεται στην κουνιστή πολυθρόνα του, δίπλα στο φως της λάμπας, και συνομιλεί με τα άστρα που τρεμοσβήνουν στον ουρανό πάνω από το κεφάλι του είναι φορέας πολύ σημαντικότερων δυνάμεων από τον απατημένο σύζυγο που εξοντώνει τον αντίζηλό του, τη μετρέσα που δολοπλοκεί με τον εραστή της ή τον στρατηγό που κερδίζει μια νίκη (όλες δημοφιλείς μελοδραματικές συμβάσεις στις σκηνές της εποχής).


Δράση για τον Μέτερλινκ δεν είναι η εκτόνωση ενός πάθους με εντυπωσιακό τρόπο. Δράση δεν είναι τα μαχαιρώματα, τα ξεμπροστιάσματα, οι μονομαχίες, οι κραυγές, τα αίματα, οι εναγκαλισμοί παράνομων εραστών, όσο κι αν όλα αυτά ξετρέλαιναν το αστικό κοινό της εποχής, που λάτρευε τα «σκάνδαλα», τις εύπεπτες διασκεδάσεις, τα φτερά και τα πούπουλα του συναισθήματος.

 

Η αληθινά σημαντική δράση είναι αυτή που συμβαίνει εντός μας, «ο διάλογος του όντος με το πεπρωμένο του». «Χρειάζεται οπωσδήποτε να ουρλιάζουμε σαν τους Ατρείδες για να εκδηλωθεί μέσα μας ένας αιώνιος Θεός;» αναρωτιέται ο Μέτερλινκ. «Κι αυτός δεν έρχεται ποτέ να καθίσει κάτω από την ακινησία της λάμπας μας;» συνεχίζει.¹

 
Κλεισμένοι σε ανήλιαγα δωμάτια του Βορρά βρίσκονται μερικοί από τους σπουδαιότερους ήρωες του Ίψεν, βρικόλακες που πασχίζουν να βγουν από τον λήθαργο της αδράνειας ή λύκοι που ουρλιάζουν μονάχοι στο δωμάτιό τους, συνειδητοποιώντας πως πρόδωσαν την επιθυμία τους, θυσίασαν τη χαρά της ζωής και του έρωτα για χάρη του καθήκοντος ή των «υψηλών» πνευματικών επιδιώξεων και της ανέφικτης ομορφιάς. Κλεισμένες στο κουκλόσπιτό τους είναι, επίσης, η Νόρα και η Έντα Γκάμπλερ, στον δικό της γάμο η καθεμία, η πρώτη να πολεμάει την πατριαρχική ασφυξία και η δεύτερη την υπαρξιακή ανία, δραπετεύοντας από τα ζωτικά τους ψεύδη με μια ρηξικέλευθη φυγή, με μια θεαματική αυτοκτονία.


Zωή δεν είναι η απουσία θανάτου, κάτι που η Έντα Γκάμπλερ, παρά την καταστρεπτική αλαζονεία της, κατανοεί πέρα για πέρα. Η λαχτάρα για εκείνο το συμβάν που θα ταρακουνήσει συθέμελα τα μικροαστικά έπιπλα του σαλονιού της και την πλαδαρή συμβίωσή της με τον σχολαστικό Τέσμαν παραμένει άσβεστη. Κι αν οι άλλοι αδυνατούν να της χαρίσουν αυτή την εκρηκτική εκτόνωση, θα την προκαλέσει μόνη της στον εαυτό της.

 

Οι ήρωες του Τσέχοφ νιώθουν κι εκείνοι να πλήττονται από την ίδια απουσία δράσης στις ζωές τους.
Οι ήρωες του Τσέχοφ νιώθουν κι εκείνοι να πλήττονται από την ίδια απουσία δράσης στις ζωές τους.


Παρότι δεν διαθέτουν την εκδικητικότητα και τη λύσσα της ιψενικής θυγατέρας στρατηγού, οι ήρωες του Τσέχοφ νιώθουν κι εκείνοι να πλήττονται από την ίδια απουσία δράσης στις ζωές τους. Εγκλωβισμένοι στις επαύλεις τους στη ρωσική επαρχία, με τον χρόνο να τους ροκανίζει τη διάθεση, την αντοχή και την ελπίδα, παίζουν πασιέντσα και πιάνο, τραγουδούν και τσακώνονται, μπαινοβγαίνουν σε μια ατελείωτη κατάσταση αναμονής, σκοντάφτουν και ξανασηκώνονται, φλέγονται και διαμαρτύρονται, αντιστέκονται στη μουμιοποίησή τους, αναζητούν την ελευθερία, τον έρωτα, την ενεργοποίηση του αυθεντικού εαυτού τους.


Το «μέσα» ενισχύει την επιθυμία για το «έξω», όπως η αγωνία του θανάτου επιτείνει την ενόρμηση της ζωής. Κλεισμένοι για καιρό στους τέσσερις τοίχους, οι ήρωες βιώνουν πιο έντονη από ποτέ την επιθυμία να αναμετρηθούν με τον κόσμο, να ανοιχτούν σε αυτόν, να γευτούν την ένταση απρόσμενων συναντήσεων και περιδινήσεων. Κάποιοι, όπως ο Έρχαρτ –ο γιος του Μπόρκμαν– και η Νίνα στον «Γλάρο», τα καταφέρνουν, κάποιοι άλλοι, όπως ο θείος Βάνιας, παραιτούνται διά παντός από την προοπτική.

 

Τα μοναχικά παιδιά του Μπέκετ

Οι ομόκεντροι κύκλοι μικραίνουν με το πέρασμα του χρόνου.

 

Ξεκινήσαμε από τα παλάτια των Ατρειδών και φτάσαμε στο σαλόνι της Έντα Γκάμπλερ. Ξεκινήσαμε από τα υπαίθρια αρχαία θέατρα χιλιάδων θεατών και φτάσαμε, στις αρχές του 20ού αιώνα, στο Οικείο Θέατρο του Στρίντμπεργκ, για 160 θεατές (με μια σκηνή 6x4). Τώρα πια οι γιγαντομαχίες του παρελθόντος εκτυλίσσονται δίπλα σε μια μπερζέρα, πάνω από μια μπρούντζινη λάμπα, την ώρα που η υπηρέτρια σερβίρει το μπράντι. Στο μονόπρακτο «Κεκλεισμένων των θυρών» (1944) του Ζαν Πολ Σαρτρ η κόλαση δεν είναι εξοπλισμένη με όργανα βασανιστηρίων. Δεν έχει τίποτα μεγαλειώδες, όπως η «Κόλαση» του Δάντη: είναι ένα κακόγουστο σαλόνι με έπιπλα σε στυλ γαλλικής αυτοκρατορίας.

 

Στο μονόπρακτο «Κεκλεισμένων των θυρών» (1944) του Ζαν Πολ Σαρτρ η κόλαση δεν είναι εξοπλισμένη με όργανα βασανιστηρίων. Δεν έχει τίποτα μεγαλειώδες, όπως η «Κόλαση» του Δάντη: είναι ένα κακόγουστο σαλόνι με έπιπλα σε στυλ γαλλικής αυτοκρατορίας.
Στο μονόπρακτο «Κεκλεισμένων των θυρών» (1944) του Ζαν Πολ Σαρτρ η κόλαση δεν είναι εξοπλισμένη με όργανα βασανιστηρίων. Δεν έχει τίποτα μεγαλειώδες, όπως η «Κόλαση» του Δάντη: είναι ένα κακόγουστο σαλόνι με έπιπλα σε στυλ γαλλικής αυτοκρατορίας.


Με τον Μπέκετ φτάνουμε στην καρδιά των ομόκεντρων κύκλων. Μετά τον Μπέκετ δεν έχει πιο μέσα. Το «μέσα» αποκαλύπτεται ως η αυτονόητη, αναπόδραστη συνθήκη της ανθρώπινης κατάστασης. Το γυμνό μίνιμουμ. Εκεί όπου δεν υπάρχουν κρυψώνες. Δεν υπάρχει πιο «μέσα».


Η πρώτη σκηνική οδηγία στο «Τέλος του παιχνιδιού» (1957) είναι: «Γυμνό εσωτερικό» («Bare interior»). Τέσσερις άνθρωποι κλεισμένοι σε ένα δωμάτιο, όπου ακόμη και τα παράθυρα χρειάζoνται σκάλα για να τα φτάσεις. Ο Κλοβ κοιτάζει έξω με ένα τηλεσκόπιο και δίνει αναφορά στον Χαμ: ο ήλιος έχει χαθεί, τα κύματα είναι μολυβένια, το φως γκρίζο. Τίποτα στον ορίζοντα, ούτε καν μακρινά κρωξίματα γλάρων. Έχει συμβεί κάποια τρομερή καταστροφή; Είναι οι ήρωες του έργου οι τελευταίοι άνθρωποι πάνω στη Γη; Δεν μαθαίνουμε ποτέ με βεβαιότητα. O διάλογος, παρά το συχνά αυτοσαρκαστικό ύφος του, αφήνει όλα τα ζοφερά ενδεχόμενα ανοιχτά. «Έξω από εδώ ο θάνατος» λέει ο Χαμ στον Κλοβ, που έχει κουραστεί από τα καπρίτσια του Χαμ, την ανία του εγκλεισμού, την απουσία κάθε εναλλακτικής.

 

Τι είναι πιο εφιαλτικό: το (κυριολεκτικό) τέλος του κόσμου ή το τέλος των ψευδαισθήσεων; «Τέλειωσε, αυτήν τη φορά τέλειωσε, α μπα, πάντα είναι σχεδόν τελειωμένο, συνεχώς τελειώνει» είναι η πρώτη φράση του έργου, που θα μπορούσε να συνοψίζει την μπεκετική θέση. Η άρνηση θανάτου συνεπάγεται τη συνέχιση του παιχνιδιού – με οποιοδήποτε τίμημα.

 
Έχει γραφτεί ότι ίσως ο Χαμ και ο Κλοβ δεν αποτελούν διακριτές προσωπικότητες αλλά ο ένας προέκταση του άλλου. Και ότι ο χώρος όπου όλα εκτυλίσσονται ίσως να είναι η σοφίτα του μυαλού.² Το οποίο έστησε ένα δικό του θέατρο για να επιβιώσει στο κενό – σε εκείνο το μέρος όπου οι αντιπερισπασμοί του «έξω» έχουν χαθεί για πάντα. Μια συνείδηση που αγωνιά να παραμείνει ζωντανή με όσα παιχνίδια μπορεί ακόμα να σκεφτεί. «Μπλα μπλα μπλα, λέξεις, σαν το μοναχικό παιδί που μετατρέπει τον εαυτό του σε πολλά παιδιά, δύο, τρία, ώστε να έχει παρέα και να ψιθυρίζουν όλα μαζί μέσα στο σκοτάδι» λέει ο Χαμ. Όταν δεν υπάρχει ο Άλλος, τότε απελπισμένοι τον επινοούμε. Ακόμα κι αν χρειαστεί να «κόψουμε» τον εαυτό μας στη μέση. «Τίποτα δεν τελειώνει ποτέ στον Μπέκετ», γράφει ο Ντελέζ, «τίποτα δεν πεθαίνει»...³

 

«Θα ανοίξει η πόρτα;»

«Δύο άνθρωποι σ' ένα δωμάτιο», είχε πει ο Χάρολντ Πίντερ, «με απασχολεί πολύ συχνά αυτή η εικόνα δύο ανθρώπων σ' ένα δωμάτιο. Η αυλαία ανοίγει κι εγώ αναρωτιέμαι: τι θα συμβεί σ' αυτούς τους δύο ανθρώπους μέσα στο δωμάτιο; Θα ανοίξει η πόρτα; Θα μπει κάποιος μέσα;».


Στο «The Room» (1957), το πρώτο θεατρικό έργο του Πίντερ, η πόρτα ανοίγει κι ένας τυφλός άνδρας εισέρχεται στο διαμέρισμα της Ρόουζ και του Μπερτ. Είναι ένας αγγελιοφόρος από το παρελθόν που διεκδικεί τη Ρόουζ. Ο σύζυγός της, διαισθανόμενος την επιθυμία της να τον εγκαταλείψει, θα σκοτώσει τον επισκέπτη μέσα σε λίγα λεπτά.


Σε αυτό το έργο, που ακροβατεί μεταξύ ρεαλισμού και συμβολισμού, η αβέβαιη σχέση της ηρωίδας με το δωμάτιο όπου μένει (Είναι δικό της ή όχι; Μήπως ο σπιτονοικοκύρης ετοιμάζεται να το νοικιάσει σε άλλους;) αντικατοπτρίζει τη σχέση με τον εαυτό της, τα θολά, επισφαλή όρια της ταυτότητάς της, τη βαθύτερη επιθυμία της να κατοικήσει κάπου αλλού, να «κατοικηθεί» από κάποιον άλλον. Παραμένει κλεισμένη σε αυτό, νομίζοντας πως επιλέγει την ασφάλεια («κάνει ψόφο έξω, σου λέω, είναι έγκλημα», προειδοποιεί τον άντρα της που ετοιμάζεται να πάει για δουλειά), ενώ τελικά η πραγματική απειλή ζει μαζί της, κάτω από την ίδια στέγη: είναι ο Μπερτ, αυτός που την αγνοεί εκκωφαντικά σε όλο το πρώτο μέρος, αλλά δεν διστάζει τελικά να σπάσει το κεφάλι του «επικίνδυνου» επισκέπτη, φανερώνοντας έτσι το ακραίο, βίαιο πρόσωπό του.4

 

Το δωμάτιο είναι το κέλυφος του παρελθόντος, το ανεπούλωτο τραύμα του Τομ, στον «Γυάλινο κόσμο» του Ουίλιαμς.
Το δωμάτιο είναι το κέλυφος του παρελθόντος, το ανεπούλωτο τραύμα του Τομ, στον «Γυάλινο κόσμο» του Ουίλιαμς.


Το δωμάτιο είναι, λοιπόν, ένα πολυσήμαντο σχήμα που απέκτησε σχετικά πρόσφατα στην ιστορία του θεάτρου μια συμβολική διάσταση.


Είναι το όμορφο κελί για «σκιουράκια» και υπάκουες συζύγους στη «Νόρα».

 

Είναι η κουζίνα όπου σπαρταράει ηττημένη η Δεσποινίς Τζούλια.

 

Είναι το παιδικό δωμάτιο της αλλοτινής, ανέμελης ζωής στον «Βυσσινόκηπο».

 

Είναι το γραφείο με τα λογιστικά βιβλία και τις ματαιωμένες προσδοκίες του θείου Βάνια.

 

Είναι το κέλυφος του παρελθόντος, το ανεπούλωτο τραύμα του Τομ, στον «Γυάλινο κόσμο» του Ουίλιαμς.

 

Είναι οι «Καρέκλες» που (δεν) αναπληρώνουν το νόημα της ζωής στον Ιονέσκο (αυτό είναι από πάντα χαμένο).

 

Είναι η αίθουσα με τους καθρέφτες, όπου χορεύουν με τα διαταραγμένα είδωλά τους οι «Δούλες» του Ζενέ.

 

Είναι το μικρό παράθυρο απ' όπου βλέπουμε παθητικά την «Παρέλαση» της ανελεύθερης ζωής μας στην τριλογία της Λούλας Αναγνωστάκη.

 

Είναι το διαμέρισμα της διπλανής πόρτας, όπου διατηρείται ζεστό το «αυγό του φιδιού» στον Μπέρνχαρντ.

 

Είναι το κρεβάτι του ψυχιατρείου, όπου κάθε βράδυ παλεύουν η λαχτάρα της ζωής με τη λαχτάρα του θανάτου στην «Ψύχωση 4:48» της Σάρα Κέιν.

 

«Oι δούλες», του Ζαν Ζενέ, σε σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή
«Oι δούλες», του Ζαν Ζενέ, σε σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή

 

Τα έχουμε επισκεφτεί όλα αυτά τα δωμάτια. Έχουμε βιώσει την αγωνία, την οδύνη, την τρέλα που κρύβουν μέσα τους.


Κι όμως, μέσα σε λίγες εβδομάδες, η ταύτισή μας με τις καταστάσεις ασφυξίας, αποκλεισμού και εσωστρέφειας έχει αυξηθεί σημαντικά. Τώρα όλοι έχουμε μπει στο δικό μας δωμάτιο και κάθε μέρα μάς επιφυλάσσει έναν σπάνιο συνδυασμό μονοτονίας και έκπληξης, επανάληψης και διαφοράς, που δεν φανταζόμασταν ότι θα ήταν η ζωή μας.


Το «μέσα» και το «έξω»

Το «μέσα» είναι το καταφύγιο, η φωλιά, η σπηλιά αλλά είναι και ο περιορισμός, η απομόνωση, το αδιέξοδο. Είναι το οικείο, το προβλέψιμο, το ελεγχόμενο, αλλά είναι και τα νερά που λιμνάζουν, αν δεν ανανεωθούν. Είναι η θαλπωρή της ασφάλειας, οι μικροί, απαράλλαχτοι ήχοι της καθημερινότητας αλλά και η πλήξη, ο εφησυχασμός που αυτή γεννά. Είναι η δύναμη της φαντασίας, οι σπίθες που πετάγονται από τον πυρετό της συνείδησης, αλλά και το ασυνείδητο που εργάζεται νυχθημερόν χωρίς να το ακούμε. Είναι οι φόβοι, οι ενοχές, οι απαγορεύσεις, το άγρυπνο μάτι του Υπερεγώ που δεν αφήνει το Εγώ σε ησυχία. Είναι η μνήμη και η επιθυμία, τα όνειρα και τα ίχνη, όλα όσα έγιναν δικά μας και όσα απωλέσαμε επειδή «στην ψυχική ζωή τίποτα που δημιουργήθηκε μια φορά δεν μπορεί να χαθεί» όπως έλεγε ο Φρόιντ.5


Και, φυσικά, είναι εκεί όπου γεννιέται το θέατρο. Είναι η μυθική αναζήτηση του Στανισλάφσκι για την«εσωτερική αλήθεια» του ηθοποιού. Είναι ο περίφημος «τέταρτος τοίχος» του Ζαν Ζουλιέν αλλά και το ηχηρό γκρέμισμα αυτού από τους μεγάλους Ρώσους και Γερμανούς πειραματιστές. Είναι το θέατρο-μέσα-στο-θέατρο. Είναι το καθαρτήριο του Αρτό, εκεί όπου βρίσκουν διέξοδο τα ακραία πάθη και οι εφιάλτες και η εσωτερική ζωή θεραπεύεται.6 Είναι η σαρκικότητα αλλά και η πνευματικότητα του θεάματος. Είναι το αόρατο νήμα που ενώνει το σώμα και το πνεύμα του ηθοποιού με το σώμα και το πνεύμα του θεατή.


Το 1968 ο Ρολάν Μπαρτ διακήρυξε τον «θάνατο του συγγραφέα». Το 1983 η Έλινορ Φιουκς διακήρυξε τον «θάνατο του χαρακτήρα». Ακόμα κι αν πέθανε ο συγγραφέας, ακόμα κι αν πέθαναν οι χαρακτήρες, ακόμα κι αν πέθανε η ίδια η ιδέα της αναπαράστασης, η σχέση ηθοποιού-θεατή, που συνιστά, εν τέλει, την ψυχή του θεάτρου, θα παραμείνει ζωντανή. Είτε σε παλάτια είτε σε δωμάτια, με λάμπες ή χωρίς...

1. Maurice Maeterlinck, «Ο θησαυρός των ταπεινών», εκδόσεις Printa

2. Richard Gilman, «The making of modern drama»

3. Gilles Deleuze, «Essays critical and clinical»

4. Katherine Burkman, «The dramatic world of Harold Pinter»

5. Sigmund Freud, «Ο πολιτισμός πηγή δυστυχίας», εκδόσεις Ελληνική Παιδεία

6. Susan Sontag, «Το πνεύμα ως πάθος», εκδόσεις Ύψιλον

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών και Δραματολογία και Κριτική Θεάτρου στο Yale University των ΗΠΑ. Από το 2016 εργάζεται ως κριτικός θεάτρου στη LIFO.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η αιώνια πάλη των δύο φύλων και η αμφισβήτηση των στέρεων ταυτοτήτων στη θεατρική Αθήνα
Η αέναη επιστροφή των κλασικών σε μια πληθώρα έργων που παρουσιάζονται αυτή την περίοδο στις αθηναϊκές σκηνές.
Θέατρο Πορεία: Δείτε δωρεάν online 12 ιστορικές παραστάσεις του
Δείτε δωρεάν στην ιστοσελίδα του 12 παραστάσεις που έχουν ανέβει στο Θέατρο Πορεία, μία κάθε μέρα, με πρώτη τη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση, την ερχόμενη Τρίτη.
Θέατρο Τέχνης: Διαδικτυακή παρακολούθηση των παραστάσεων και από το σπίτι λόγω κοροναϊού
Το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν καινοτομεί εν μέσω της επιδημίας του κοροναϊού, δρομολογώντας την δυνατότητα παρακολούθησης των παραστάσεών του και μέσω διαδικτύου
«Ευτυχισμένες μέρες» με την Ανέζα Παπαδοπούλου στο Άττις-Πρώτες φωτογραφίες
Σε σκηνοθεσία Σάββα Στρούμπου, το έργο του Σάμουελ Μπέκετ κάνει πρεμιέρα αύριο.
 «Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι»: Βουτιά στα ρηχά
Ο Γιώργος Παπαγεωργίου σκηνοθετεί ένα από τα αριστουργήματα του Τένεσι Ουίλιαμς στο Θέατρο του Νέου Κόσμου.
Διψασμένα βαμπίρ και ανήσυχα ξωτικά
«Γιον Γκάμπριελ Μπόρκμαν»: Ο Γιάννης Χουβαρδάς ανεβάζει Ίψεν στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ο Αναστάσης Ροϊλός θα μετακόμιζε στην Ιαπωνία, αλλά προέκυψαν οι «Άγριες Μέλισσες»
Ένας από τους πιο αγαπημένους νέους ηθοποιούς μιλά για τον ρόλο του «Νικηφόρου» και τη σαρωτική επιτυχία του σίριαλ «Άγριες Μέλισσες», λέει «όχι» στο εμπορικό θέατρο και θυμάται τα παιδικά του χρόνια.
50 χρόνια από την πρώτη, «άγνωστη» παρουσίαση του πολύκροτου μιούζικαλ «Hair» στην Ελλάδα
Τα τραγούδια, το γυμνό στο θέατρο, ο Λευτέρης Βουρνάς, η παράσταση του Γιάννη Πετρίτση το 1970, ο Λεωνίδας Χρηστάκης και οι απόψεις του Μίκη Θεοδωράκη για το «Hair» και την αντικουλτούρα.
«Το Θεάτρο της Δευτέρας»: η ιστορία μιας εκπομπής που έμαθε το θέατρο στους Έλληνες
Πώς μία ολόκληρη γενιά έμαθε το παγκόσμιο θέατρο και το κλασικό ρεπερτόριο χάρη σε μια τηλεοπτική εκπομπή της παλιάς ασπρόμαυρης ΕΡΤ.
Όταν ο Τένεσι Ουίλιαμς είχε διαλέξει τα αγαπημένα του τραγούδια
Με αφορμή τη σημερινή διαδικτυακή προβολή του «Λεωφορείο ο Πόθος» με την Γκίλιαν Άντερσον, ξανακούμε μια ραδιοφωνική εκπομπή του 1978 στην οποία ο συγγραφέας επέλεγε τα αγαπημένα του μουσικά κομμάτια.
 Αυτή την άνοιξη είδαμε την τέχνη στις οθόνες μας
Πόσο προετοιμασμένοι ήταν και πώς ανταποκρίθηκαν οι πολιτιστικοί οργανισμοί της Ελλάδας στην ανάγκη για διάθεση ψηφιακού πολιτιστικού προϊόντος κατά τη διάρκεια του lockdown και πώς θα δημιουργηθεί το επόμενο διάστημα ψηφιακή τέχνη που να έχει λόγο ύπαρξης, μέχρι να επιστρέψουμε στα θέατρα, στα σινεμά και στις συναυλίες;
Ταξίδι στα βάθη του Αμαζονίου με τον Σάιμον ΜακΜπέρνι και το ψηφιακό κανάλι του Ιδρύματος Ωνάση
Δείτε από σήμερα online την εξαιρετική παράσταση «The Encounter» που είχε παρουσιαστεί στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση το 2016.
Κώστας Κουτσολέλος: «Tι είχαμε, τι χάσαμε!»
Ηθοποιός και σκηνοθέτης. Γεννήθηκε και ζει στην Καλλιθέα. Σε μια σαρωτική ανακεφαλαίωση όσων έζησε και ζήσαμε, μιλά για την άθλια εργασιακή κατάσταση στον χώρο του θεάτρου, την ψεύτικη ομοθυμία των καλλιτεχνών, τις νέες απαγορεύσεις της πανδημίας και την πεζή, τρομακτική ζωή γύρω απ' το Ίντερνετ.
Η ΕΛΣ υποδέχεται την Έξοδο και την άνοιξη με ένα διαδικτυακό φεστιβάλ
Ο Γιώργος Κουμεντάκης εξηγεί πώς η ΕΛΣ προσπαθεί να ξαναβρεί τον βηματισμό της με αισιοδοξία, βαδίζοντας σε αχαρτογράφητα νερά.
Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη
Σαν σήμερα, το 2009, πεθαίνει ο καλλιτέχνης και μαριονετίστας που συνέδεσε το όνομά του με τη φιγούρα του Καραγκιόζη
Δημήτρης Παπαϊωάννου: «Εννοείται ότι θα ξαναζήσουμε μαζί»
Πώς συνδιαλέγεται με τον εγκλεισμό και την απόσταση ένας καλλιτέχνης που κύριο χαρακτηριστικό του είναι το πλησίασμα των σωμάτων; Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου μιλά για το μεγάλο ξεκαθάρισμα της νέας εποχής.
#SupportArtWorkers: Πέντε εργαζόμενοι στις Τέχνες μιλούν για το παρόν και το μέλλον του κλάδου τους
Τι πρέπει να διεκδικηθεί μακροπρόθεσμα από την καλλιτεχνική κοινότητα και τι ελπίζουν να μάθουν, ως σώμα εργαζομένων, από τη δοκιμασία που περνάνε.
O αργός θάνατος του ελληνικού θεάτρου: Ποιος θα τον εμποδίσει;
Ακόμη κι αν διεξαχθούν εκδηλώσεις το καλοκαίρι, ο χώρος του θεάματος έχει ήδη πληγεί επικίνδυνα. Η αγωνία για τα υπό εξαγγελία μέτρα κορυφώνεται. Ένα μόνο είναι σίγουρο: η κρίση του Πολιτισμού θα είναι διαρκής και θα χρειαστεί γενναία αντιμετώπιση.
Η μεγαλύτερη θεατρική απώλεια της δεκαετίας ήταν αυτή του Λευτέρη Βογιατζή
Σαν σήμερα πεθαίνει το 2013 ένας μεγάλος καλλιτέχνης που άλλαξε για πάντα το ελληνικό θέατρο
«Υπαίθρια, αλλά και ψηφιακά»: Η Αφροδίτη Παναγιωτάκου μιλά για τις πολιτιστικές δράσεις του Ιδρύματος Ωνάση το προσεχές διάστημα
«Η ζωή χωρίς πολιτισμό είναι αφόρητα βαρετή», σύμφωνα με τη Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση, στο οποίο έχουν ήδη σχεδιάσει τα επόμενα βήματα για τη στήριξη της εγχώριας καλλιτεχνικής δραστηριότητας και την παραγωγή αξιόλογου πολιτιστικού προϊόντος.
Η μυσταγωγική εμπειρία των «Τρωάδων» με φόντο το δελφικό τοπίο έρχεται στο ψηφιακό κανάλι της Στέγης
Εντυπώσεις από τη συγκλονιστική παράσταση του Θόδωρου Τερζόπουλου που ανέβηκε στο Αρχαίο Θέατρο των Δελφών το καλοκαίρι του '18 και από την Κυριακή θα μπορούμε να τη δούμε στο ψηφιακό κανάλι της Στέγης.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή