Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ

Απόκριες και Κούλουμα στην παλιά Αθήνα

ΠΩΣ ΓΙΟΡΤΑΖΑΝ ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΠΡΟΕΚΥΨΕ Η ΙΔΙΑ Η ΛΕΞΗ «ΚΟΥΛΟΥΜΑ»

Αθήνα στου Φιλοπάππου, Μάρτιος 1955. Φωτό: Δημήτρης Χαρισσιάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
Αθήνα στου Φιλοπάππου, Μάρτιος 1955. Φωτό: Δημήτρης Χαρισσιάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

Η Αποκριά και τα Κούλουμα είναι γιορτές που γιορτάζονται σε όλη την Ελλάδα και είναι ευκαιρία για ξεφάντωμα, χορό και γλέντι. Τις ημέρες της Αποκριάς ο κόσμος μεταμφιέζεται και διασκεδάζει. Αυτό το έθιμο έχει παραμείνει από τις αρχαιότερες διονυσιακές γιορτές των Ελλήνων, όπου οι άνθρωποι μεταμφιέζονταν, χόρευαν, τραγουδούσαν πίνοντας κρασί, και το κέφι έφτανε στο αποκορύφωμα προς τιμή του Διόνυσου.

 

Την Αποκριά ακολουθούν τα Κούλουμα, ονομασία που χαρακτηρίζει τον υπαίθριο πανηγυρισμό της Καθαράς Δευτέρας. Δεν έχει εξακριβωθεί η αρχαία προέλευση της εορτής αυτής, με την οποία ξεκινά η περίοδος της Σαρακοστής. 

 

Η γιορτή αυτή είναι πανελλήνια και κατ' άλλους έχει αθηναϊκή καταγωγή, ενώ κατ' άλλους βυζαντινή. Στην Κωνσταντινούπολη εορταζόταν έντονα από πλήθος κόσμου που συνέρρεε σε έναν από τους επτά λόφους της πόλης και συγκεκριμένα σ' εκείνον του ελληνικού οικισμού των «Ταταούλων».

 

Κατά μερικούς η λέξη «κούλουμα» προήλθε από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος, υποδηλώνοντας έτσι το πολύ φαγοπότι με πολύ χορό, ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της αποκριάς.

 

Στην Αθήνα, πολλές δεκαετίες προ του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, τα Κούλουμα εορτάζονταν στις πλαγιές του λόφου του Φιλοπάππου, όπου οι Αθηναίοι έτρωγαν κι έπιναν καθισμένοι στους βράχους από το μεσημέρι μέχρι τη δύση του ήλιου. Οι περισσότεροι χόρευαν υπό τους ήχους πλανόδιων μουσικών, κατά παρέες, είτε δημοτικούς είτε λαϊκούς χορούς υπό τους ήχους λατέρνας.

 

Αποκριά στον Πειραιά, 1910. Νεοελληνική Συλλογή Κωνσταντίνου Τρύπου/ Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη
Αποκριά στον Πειραιά, 1910. Νεοελληνική Συλλογή Κωνσταντίνου Τρύπου/ Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη

 

Το σούρουπο όλοι οι Ρουμελιώτες γαλατάδες της Αθήνας έστηναν λαμπρό χορό –κυρίως τσάμικο– γύρω από τους στύλους του Ολυμπίου Διός, παρουσία των βασιλέων και πλήθους κόσμου.

 

Σήμερα, τα Κούλουμα εορτάζονται σχεδόν σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας με το χαρακτηριστικό έθιμο του πετάγματος του χαρταετού. 

 

Για την ετυμολογία του ονόματος που παραμένει άγνωστη, όπως και η αρχή του εορτασμού, υπάρχουν πολλές απόψεις. Κατά μερικούς προήλθε από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος, υποδηλώνοντας έτσι το πολύ φαγοπότι με πολύ χορό ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της αποκριάς.

 

Ειδικότερα όμως ο Α. Καμπούρογλου σημειώνει ότι ο όρος είναι καθαρά αθηναϊκός και προέρχεται από τις κολόνες του ναού του Ολυμπίου Διός που τις αποκαλούσαν στη νεότερη ιστορία οι Αθηναίοι columna, κόλουμνα, κούλoυμνα, κούλουμα, χωρίς όμως αυτό να προσδιορίζει την αρχή της εορτής που πιθανολογείται κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας. Ο ίδιος όμως προσθέτει στις σημειώσεις του ότι ο λόφος επί του οποίου βρίσκεται το Θησείο ονομαζόταν στην αρχή της εποχής του Όθωνα «τριάντα δυο κολόνες».

 

Αποκριά, Πειραιάς 1907. Φωτογραφία του Αναστάσιου Γαζιάδη/ Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη
Αποκριά, Πειραιάς 1907. Φωτογραφία του Αναστάσιου Γαζιάδη/ Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη

 

Αθήνα, Ζάππειον, παιδάκια ντυμένα αποκριάτικα, 1918. Φωτο: Pierre C. Machard.
Αθήνα, Ζάππειον, παιδάκια ντυμένα αποκριάτικα, 1918. Φωτο: Pierre C. Machard.

 

Αθήνα, 1954, πέταγμα χαρταετών, φωτογράφος David Seymour.
Αθήνα, 1954, πέταγμα χαρταετών, φωτογράφος David Seymour.

 

Αθήνα, Φιλοππάπου, 1954. Φωτο: David Seymour
Αθήνα, Φιλοππάπου, 1954. Φωτο: David Seymour

 

Αθήνα, Καρναβάλι, άρμα των μπισκότων Παπαδοπούλου στην Πανεπιστημίου, ημερομηνία άγνωστη.
Αθήνα, Καρναβάλι, άρμα των μπισκότων Παπαδοπούλου στην Πανεπιστημίου, ημερομηνία άγνωστη.

 

Aγόρι με αετό, Στύλοι Ολυμπίου Διός, 1955. Φωτό: Δημήτρης Χαρισσιάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
Aγόρι με αετό, Στύλοι Ολυμπίου Διός, 1955. Φωτό: Δημήτρης Χαρισσιάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

 

Σαλαμίνα και Πέραμα, 1957. Φωτό: Δημήτρης Ζαχαριάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
Σαλαμίνα και Πέραμα, 1957. Φωτό: Δημήτρης Ζαχαριάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

 

Ελλάδα, Καθαρή Δευτέρα, 1970. Φωτό: Ζαχαρίας Στέλλας/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
Ελλάδα, Καθαρή Δευτέρα, 1970. Φωτό: Ζαχαρίας Στέλλας/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

 

Αθήνα, Πλάκα, 1968-1970, φωτογραφία Nicholas Econopouly, αρχείο Matt Barrett’s.
Αθήνα, Πλάκα, 1968-1970, φωτογραφία Nicholas Econopouly, αρχείο Matt Barrett’s.

 

Αθήνα, Πλάκα, στην οδό Κυδαθηναίων με την οδό Σωτήρος, 1968-1970, φωτογραφία Nicholas Econopouly, αρχείο Matt Barrett’s.
Αθήνα, Πλάκα, στην οδό Κυδαθηναίων με την οδό Σωτήρος, 1968-1970, φωτογραφία Nicholas Econopouly, αρχείο Matt Barrett’s.
Το Γαϊτανάκι στην Πλάκα.
Το Γαϊτανάκι στην Πλάκα.

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γιορτάζοντας τα Κούλουμα το 1880
Μέρος Δεύτερον: Ο εορτασμός

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το ρουσφέτι ως ισχυρή ιδιομορφία της ελληνικής κοινωνικοπολιτικής ζωής
Δέκα τεκμήρια πολιτικών ρουσφετιών από τις δεκαετίες του '50 και του '60.
Δημήτρης Ινδαρές: «Το αίσθημα της αδικίας δεν καταπίνεται»
Ο γνωστός σκηνοθέτης, που έγινε talk of the town μετά την αστυνομική εισβολή στο σπίτι του και την προσαγωγή στη ΓΑΔΑ (18/12/19) με την ανυπόστατη κατηγορία ότι σχετίζονταν οικογενειακώς με τη γειτονική κατάληψη, ξαναθυμάται την απίστευτη εκείνη περιπέτεια και μιλά για την αναμενόμενη δίκη αλλά και για τα προσεχή επαγγελματικά του σχέδια.
«Επί Τραμπ οι μειοψηφίες κατέστησαν πλειοψηφίες»
Τι σηματοδοτεί η εποχή Μπάιντεν και τι αφήνει πίσω του ο απερχόμενος Πρόεδρος; Απαντά στη LiFO ο Σωτήριος Σέρμπος, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης και Ερευνητής στο ΕΛΙΑΜΕΠ.
«Εκείνος γέλασε και πήγε να πλύνει τα χέρια του»
Μια συγκλονιστική προσωπική μαρτυρία για την σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο της ιστιοπλοϊας, από σημαίνοντα παράγοντα και προπονητή του χώρου.
Πώς ο Πέτρος Δαμιανός έφερε την τηλεκπαίδευση στις Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα
Ο διευθυντής του σχολείου στις Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα μιλά στη LiFO για την ιδέα του «Προσπαθώντας TV» και για όσα έχει μάθει από τους ξεχωριστούς μαθητές του.
Ο φυγόποινος χρυσαυγίτης Παππάς και γιατί δεν έχει εκδοθεί διεθνές ένταλμα σύλληψης
Τρεις μήνες μετά τη ντροπιαστική εξαφάνιση του χρυσαυγίτη, ακόμα δεν έχει εκδοθεί διεθνές ένταλμα σύλληψης, παρότι είχε ανακοινωθεί ότι θα βγει από τον Οκτώβριο.Το σχέδιο εξαφάνισης, το μπαλάκι των ευθυνών και όλες οι τελευταίες πληροφορίες.
Θεοκλής Ζαούτης: «Είναι αρκετά πιθανόν να έχουμε τρίτο κύμα πανδημίας»
Ο καθηγητής Παιδιατρικής και Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια και μέλος της Επιτροπής των Λοιμωξιολόγων του υπουργείου Υγείας μιλά για τα τελευταία δεδομένα της πανδημίας.
Καημένε Αθανασόπουλε! Τον έκαψαν, τον τεμάχισαν και τον πέταξαν μέσα σε σακούλες στον Κηφισό.
Η Θέμις Μπαζάκα αφηγείται το φρικιαστικό «έγκλημα του αιώνα», ανήμερα Φώτων, με θύμα τον εργολάβο που η πεθερά του και η γυναίκα του τον έκαψαν, τον τεμάχισαν και τον πέταξαν μέσα σε σακούλες στον Κηφισό.
Δόμνα Μιχαηλίδου: «Στο θέμα των γυναικών υπάρχουν ακόμα πολλά να κάνουμε»
Η υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, Δόμνα Μιχαηλίδου, μιλάει στο podcast της LiFO για τα θέματα των γυναικών και για το τι θεωρεί εκείνη μεταρρυθμίσεις.
25 μουσεία και αρχαιολογικοί χώροι με δωρεάν WiFi από την COSMOTE
Η παροχή δωρεάν WiFi από την COSMOTE σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, αφορά 25 σημεία υψηλού πολιτιστικού και ιστορικού ενδιαφέροντος.
Εμβολιασμός στην Ελλάδα: Η ελευθερία αργεί ακόμη
Οι χώρες που θα ολοκληρώσουν πρώτες τον εμβολιασμό δεν θα προστατεύσουν μόνο την υγεία των πολιτών τους αλλά θα ανακάμψουν και πρώτες οικονομικά.
Τα ταμπάκικα της Χάρμαινας: αρχιτεκτονική δίχως αρχιτέκτονες
Κοντά στους Δελφούς η παράδοση μιας παλιάς Ελλάδας υπάρχει ακόμη
«Ιστορίες που δεν θα ξεχάσουμε ποτέ»: Τέσσερις γιατροί αφηγούνται
Τέσσερις γιατροί θυμούνται τα περιστατικά που τους έχουν σημαδέψει, έναν χρόνο μετά το ξέσπασμα της πανδημίας.
Ο ανασχηματισμός αναλυτικά: Ποιοι, πώς, γιατί.
Πολλές από τις αλλαγές που μοιάζει να μην εξηγούνται με αξιοκρατικά κριτήρια, γίνονται κατανοητές, αν αναζητήσει κανείς τις εκλογικές σκοπιμότητες.
Η ουσιαστική συμβολή της bwin στην κοινωνία για το 2020
H bwin, στο πλαίσιο πρωτοβουλιών κοινωνικής υπευθυνότητας ανακοίνωσε τον Απολογισμό του Κοινωνικού Αποτυπώματος για το 2020.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή