Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ

Απόκριες και Κούλουμα στην παλιά Αθήνα

ΠΩΣ ΓΙΟΡΤΑΖΑΝ ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΠΡΟΕΚΥΨΕ Η ΙΔΙΑ Η ΛΕΞΗ «ΚΟΥΛΟΥΜΑ»

Αθήνα στου Φιλοπάππου, Μάρτιος 1955. Φωτό: Δημήτρης Χαρισσιάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
Αθήνα στου Φιλοπάππου, Μάρτιος 1955. Φωτό: Δημήτρης Χαρισσιάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

Η Αποκριά και τα Κούλουμα είναι γιορτές που γιορτάζονται σε όλη την Ελλάδα και είναι ευκαιρία για ξεφάντωμα, χορό και γλέντι. Τις ημέρες της Αποκριάς ο κόσμος μεταμφιέζεται και διασκεδάζει. Αυτό το έθιμο έχει παραμείνει από τις αρχαιότερες διονυσιακές γιορτές των Ελλήνων, όπου οι άνθρωποι μεταμφιέζονταν, χόρευαν, τραγουδούσαν πίνοντας κρασί, και το κέφι έφτανε στο αποκορύφωμα προς τιμή του Διόνυσου.

 

Την Αποκριά ακολουθούν τα Κούλουμα, ονομασία που χαρακτηρίζει τον υπαίθριο πανηγυρισμό της Καθαράς Δευτέρας. Δεν έχει εξακριβωθεί η αρχαία προέλευση της εορτής αυτής, με την οποία ξεκινά η περίοδος της Σαρακοστής. 

 

Η γιορτή αυτή είναι πανελλήνια και κατ' άλλους έχει αθηναϊκή καταγωγή, ενώ κατ' άλλους βυζαντινή. Στην Κωνσταντινούπολη εορταζόταν έντονα από πλήθος κόσμου που συνέρρεε σε έναν από τους επτά λόφους της πόλης και συγκεκριμένα σ' εκείνον του ελληνικού οικισμού των «Ταταούλων».

 

Κατά μερικούς η λέξη «κούλουμα» προήλθε από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος, υποδηλώνοντας έτσι το πολύ φαγοπότι με πολύ χορό, ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της αποκριάς.

 

Στην Αθήνα, πολλές δεκαετίες προ του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, τα Κούλουμα εορτάζονταν στις πλαγιές του λόφου του Φιλοπάππου, όπου οι Αθηναίοι έτρωγαν κι έπιναν καθισμένοι στους βράχους από το μεσημέρι μέχρι τη δύση του ήλιου. Οι περισσότεροι χόρευαν υπό τους ήχους πλανόδιων μουσικών, κατά παρέες, είτε δημοτικούς είτε λαϊκούς χορούς υπό τους ήχους λατέρνας.

 

Αποκριά στον Πειραιά, 1910. Νεοελληνική Συλλογή Κωνσταντίνου Τρύπου/ Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη
Αποκριά στον Πειραιά, 1910. Νεοελληνική Συλλογή Κωνσταντίνου Τρύπου/ Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη

 

Το σούρουπο όλοι οι Ρουμελιώτες γαλατάδες της Αθήνας έστηναν λαμπρό χορό –κυρίως τσάμικο– γύρω από τους στύλους του Ολυμπίου Διός, παρουσία των βασιλέων και πλήθους κόσμου.

 

Σήμερα, τα Κούλουμα εορτάζονται σχεδόν σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας με το χαρακτηριστικό έθιμο του πετάγματος του χαρταετού. 

 

Για την ετυμολογία του ονόματος που παραμένει άγνωστη, όπως και η αρχή του εορτασμού, υπάρχουν πολλές απόψεις. Κατά μερικούς προήλθε από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος, υποδηλώνοντας έτσι το πολύ φαγοπότι με πολύ χορό ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της αποκριάς.

 

Ειδικότερα όμως ο Α. Καμπούρογλου σημειώνει ότι ο όρος είναι καθαρά αθηναϊκός και προέρχεται από τις κολόνες του ναού του Ολυμπίου Διός που τις αποκαλούσαν στη νεότερη ιστορία οι Αθηναίοι columna, κόλουμνα, κούλoυμνα, κούλουμα, χωρίς όμως αυτό να προσδιορίζει την αρχή της εορτής που πιθανολογείται κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας. Ο ίδιος όμως προσθέτει στις σημειώσεις του ότι ο λόφος επί του οποίου βρίσκεται το Θησείο ονομαζόταν στην αρχή της εποχής του Όθωνα «τριάντα δυο κολόνες».

 

Αποκριά, Πειραιάς 1907. Φωτογραφία του Αναστάσιου Γαζιάδη/ Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη
Αποκριά, Πειραιάς 1907. Φωτογραφία του Αναστάσιου Γαζιάδη/ Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη

 

Αθήνα, Ζάππειον, παιδάκια ντυμένα αποκριάτικα, 1918. Φωτο: Pierre C. Machard.
Αθήνα, Ζάππειον, παιδάκια ντυμένα αποκριάτικα, 1918. Φωτο: Pierre C. Machard.

 

Αθήνα, 1954, πέταγμα χαρταετών, φωτογράφος David Seymour.
Αθήνα, 1954, πέταγμα χαρταετών, φωτογράφος David Seymour.

 

Αθήνα, Φιλοππάπου, 1954. Φωτο: David Seymour
Αθήνα, Φιλοππάπου, 1954. Φωτο: David Seymour

 

Αθήνα, Καρναβάλι, άρμα των μπισκότων Παπαδοπούλου στην Πανεπιστημίου, ημερομηνία άγνωστη.
Αθήνα, Καρναβάλι, άρμα των μπισκότων Παπαδοπούλου στην Πανεπιστημίου, ημερομηνία άγνωστη.

 

Aγόρι με αετό, Στύλοι Ολυμπίου Διός, 1955. Φωτό: Δημήτρης Χαρισσιάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
Aγόρι με αετό, Στύλοι Ολυμπίου Διός, 1955. Φωτό: Δημήτρης Χαρισσιάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

 

Σαλαμίνα και Πέραμα, 1957. Φωτό: Δημήτρης Ζαχαριάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
Σαλαμίνα και Πέραμα, 1957. Φωτό: Δημήτρης Ζαχαριάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

 

Ελλάδα, Καθαρή Δευτέρα, 1970. Φωτό: Ζαχαρίας Στέλλας/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.
Ελλάδα, Καθαρή Δευτέρα, 1970. Φωτό: Ζαχαρίας Στέλλας/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

 

Αθήνα, Πλάκα, 1968-1970, φωτογραφία Nicholas Econopouly, αρχείο Matt Barrett’s.
Αθήνα, Πλάκα, 1968-1970, φωτογραφία Nicholas Econopouly, αρχείο Matt Barrett’s.

 

Αθήνα, Πλάκα, στην οδό Κυδαθηναίων με την οδό Σωτήρος, 1968-1970, φωτογραφία Nicholas Econopouly, αρχείο Matt Barrett’s.
Αθήνα, Πλάκα, στην οδό Κυδαθηναίων με την οδό Σωτήρος, 1968-1970, φωτογραφία Nicholas Econopouly, αρχείο Matt Barrett’s.
Το Γαϊτανάκι στην Πλάκα.
Το Γαϊτανάκι στην Πλάκα.

 

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ιδιοκτήτες ακινήτων του Airbnb στην Ελλάδα παρέχουν δωρεάν φιλοξενία σε γιατρούς και νοσηλευτές
Προσφέρουν τα ακίνητά τους που βρίσκονται κοντά σε νοσοκομεία, για διαμονή ή για λίγες ώρες ξεκούρασης.
Οι καθημερινοί ήρωες της μάχης με τον κορωνοϊό
Εκτός από τους μεγάλους ήρωες που δίνουν τη μάχη στα νοσοκομεία, υπάρχουν κι εκείνοι που διατηρούν την καθημερινότητά μας όσο πιο φυσιολογική γίνεται.
Μοδίστρες απ' όλη την Ελλάδα ενώνονται για να ράψουν επαναχρησιμοποιούμενες μάσκες
Οι Μοδίστρες Άμεσης Ανάγκης είναι μια πρωτοβουλία του εικαστικού Μάριου Ελευθεριάδη και του βιοτέχνη ενδυμάτων Κωνσταντίνου Τεκτονίδη στο πλαίσιο της οποίας ράβονται χιλιάδες μάσκες προστασίας που θα παραδοθούν στον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό Θεσσαλονίκης προκειμένου να διατεθούν όπου χρειάζονται καλύπτοντας ανάγκες.
Ένα δημιουργικό podcast για τα παιδιά που είναι κλεισμένα στο σπίτι
H Δάφνη Καρνέζη σκέφτηκε πως η δημιουργία ενός postcast για παιδιά είναι ένας εύκολος άμεσος τρόπος για να μοιραστούν τι κάνουν όσο είναι κλεισμένα στην καραντίνα και να ακούσουν ταυτόχρονα τις ιστορίες άλλων παιδιών απ' όλη την Ελλάδα.
Ο δύσκολος Απρίλης και η μεγάλη αγωνία για την επόμενη μέρα
Ο κρισιμότερος μήνας για την εξέλιξη της πανδημίας μόλις ξεκίνησε.
O μονόλογος ενός υπαλλήλου σούπερ μάρκετ, αυτές τις μέρες
Πελατειακό αμόκ, «κατοχικό σύνδρομο» και άδειασμα ραφιών.
 Άοπλοι στο μέτωπο του υγειονομικού πολέμου
Οι νοσοκομειακοί γιατροί όλου του κόσμου αλλά και της Ελλάδας, που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της μάχης κατά της πανδημίας Covid-19, μιλούν για τις τραγικές ελλείψεις που υπάρχουν στα πάντα.
«Πρόκειται να γεννήσω εν μέσω πανδημίας»: Μια ετοιμόγεννη γυναίκα εξομολογείται
Η σχεδιάστρια μόδας Κλέλια Ανδράλη προσπαθεί να κρατήσει την ψυχραιμία της και μας γράφει ένα κείμενο μια μέρα πριν μπει στο μαιευτήριο.
5 κομβικές ερωτήσεις για το μέλλον της οικονομίας στον καθηγητή Πάνο Τσακλόγλου
Ο Πάνος Τσακλόγλου, καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών πιστεύει ότι πρωτίστως «πρέπει να μείνουν όρθιες οι επιχειρήσεις όσο διαρκεί η κρίση και να μην καταρρεύσουν».
Μανώλης Γλέζος: Ο τελευταίος εμβληματικός αγωνιστής της Αριστεράς
Αποδήμησε στα 98 του χρόνια ο ήρωας της Εθνικής Αντίστασης, δημοσιογράφος, συγγραφέας, ποιητής, ακτιβιστής και πολιτικός που απέκτησε διεθνή αναγνώριση. Παραμένει όμως αθάνατος στις καρδιές όλων όσοι οραματίστηκαν κάποτε να αλλάξουν αυτό τον κόσμο.
Κορωνοϊός: Οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες στο «μάτι του κυκλώνα»
Για κάποιους συμπολίτες μας, οι συνέπειες της πανδημίας φαντάζουν πιο απειλητικές κι από τον ίδιο τον ιό. Οι αλληλέγγυοι εθελοντές που επιμένουν δεν επαρκούν, ούτε οι δημοτικές δομές και υπηρεσίες.
Χρήστος Σταϊκούρας στη LIFO: «Η ελληνική οικονομία βαδίζει σε ύφεση – δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε την έκταση της κρίσης»
Η οικονομία στην «εντατική»: Οι κερδισμένοι και οι χαμένοι της πανδημίας, το ηλεκτρονικό εμπόριο και οι προβλέψεις.
Το Bloode, σε συνεργασία με την Beat, μας δίνουν την ευκαιρία να γίνουμε αιμοδότες με ασφάλεια
Ακολουθώντας τέσσερα απλά βήματα, μπορούμε να δώσουμε αίμα και να σώσουμε ζωές, ακόμα και στην πανδημία.
«Θα ήθελα κι εγώ να είμαι σπίτι μου!»: Ένας ντελιβεράς μιλά στη LIFO
Ο Νίκος Παπαδόπουλος διασχίζει τους έρημους δρόμους της Αθήνας, πηγαίνοντας φαγητό σε όσους είναι μόνοι ή ανήμποροι. Μοιράζεται την παράξενη εμπειρία του μαζί μας.
«Νικώντας όλα τα εμπόδια, θα κερδίσουμε τη ζωή μας»: Το Χατζηκυριάκειο Ίδρυμα στέλνει το δικό του μήνυμα
Πώς η πανδημία του κορωνοϊού έχει επηρεάσει το κοινωνικό έργο του Χατζηκυριάκειου; Τα κορίτσια και η διευθύντρια του ιδρύματος μιλούν για τα νέα δεδομένα.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή