Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Το ερωτικό παράδοξο: Γιατί είμαστε ερωτευμένοι πάντα με εκείνον που φεύγει;

Mια έξοχη παρατήρηση της ποιήτριας Αν Κάρσον για την παράδοξη λειτουργία του έρωτα, που όχι τυχαία πρώτη η Σαπφώ τον χαρακτήρισε «γλυκόπικρο»
ΤΗΣ ΑΝ ΚΑΡΣΟΝ*
Ανώνυμη τοιχογραφία από τη Πομπηία (περ. 100 π.Χ.), η επονομαζομένη Σαπφώ

Είτε νοηθεί ως δίλημμα των αισθήσεων, ως δίλημμα της δράσης ή δίλημμα αξιακό, ο έρωτας καταγράφεται ως ένα γεγονός αντιφατικό: μές στην ερωτική επιθυμία η αγάπη συμφύρεται με το μίσος.

Γιατί;
Υπάρχουν πολλοί τρόποι ν’ απαντήσουμε σε τούτο το ερώτημα. Έναν πολύ ξεκάθαρο μας τον δίνουν τα ελληνικά. Η λέξη έρως δηλώνει «στέρηση», «έλλειψη», «επιθυμία για κάτι που απουσιάζει». Ο ερωτευμένος θέλει αυτό που δεν έχει. Είναι εξ ορισμού αδύνατον για το ερωτικό υποκείμενο να έχει αυτό που θέλει, μιας και, αφ’ ης στιγμής το αποκτήσει, το αντικείμενο του έρωτα παύει ν’ απουσιάζει. Δεν πρόκειται για απλό παιχνίδι με τις λέξεις. Στον έρωτα υπάρχει ένα δίλημμα που στοχαστές απ’ τη Σαπφώ μέχρι τις μέρες μας το θεώρησαν κρίσιμο. Ο Πλάτωνας το θίγει ξανά και ξανά. Τέσσερις διάλογοί του διερευνούν τι σημαίνει το γεγονός ότι η επιθυμία στρέφεται πάντοτε μονάχα προς κάτι που λείπει, κάτι που δεν είναι διαθέσιμο, κάτι που απουσιάζει, κάτι που δεν είναι ούτε στην κατοχή σου ούτε μέρος του είναι σου: ο έρως συνεπάγεται την ένδειαν. Όπως λέει η Διοτίμα στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, ο Έρως είναι ο νόθο παιδί του Πλούτου (του Πόρου) και της Φτώχειας (της Πενίας) και πάντοτε εγκατοικεί σε μια ζωή ματαιωμένης στέρησης (203 b-e). Η Σιμόν Βέιλ επιλέγει σαν αναλογία την πείνα:

 

Όλες μας οι επιθυμίες είναι αντιφατικές, σαν την επιθυμία για τροφή. Θέλω αυτός που αγαπώ να μ’ αγαπά. Όμως αν είναι ολότελα δοσμένος σ’ εμένα, παύει να υφίσταται και σταματώ να τον αγαπώ. Και όσο δεν είναι ολότελα δοσμένος σ’ εμένα, δε μ’ αγαπά αρκετά. Πείνα και κορεσμός μαζί. (1977, σ. 364)

 

Η λέξη έρως δηλώνει «στέρηση», «έλλειψη», «επιθυμία για κάτι που απουσιάζει». Ο ερωτευμένος θέλει αυτό που δεν έχει. Είναι εξ ορισμού αδύνατον για το ερωτικό υποκείμενο να έχει αυτό που θέλει, μιας και, αφ' ης στιγμής το αποκτήσει, το αντικείμενο του έρωτα παύει ν' απουσιάζει.

 

Η Έμιλυ Ντίκινσον το λέει πιο κοφτά στο «Πεινούσα»:

 

Κι έτσι βρήκα πως η πείνα

ήταν μια όψη

των ανθρώπων έξω απ’ τα παράθυρα,

που χανόταν σαν μπαίνανε μέσα.

 

Ο Πετράρχης ερμηνεύει το πρόβλημα με βάση την αρχαία φυσιολογία της φωτιάς και του πάγου:

 

Ξέρω ν’ ακολουθώ σαν φεύγω να γλιτώσω απ’ τη φωτιά μου

παγώνω όταν τη βλέπω· σαν λείπει, ο πόθος μου φλογίζει.

                                                      («Trionfo d’Amore»)

 

Ο Σαρτρ δείχνει λιγότερη υπομονή με την αντιφατική ιδέα της επιθυμίας, μ’ αυτή τη «φάρσα», όπως την αποκαλεί. Στις ερωτικές σχέσεις βλέπει ένα σύστημα άπειρων αντανακλάσεων, ένα απατηλό παιχνίδι του καθρέφτη που φέρει εντός του την ίδια του την ακύρωση και διάψευση (1956, σ. 444-445). Για τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ το παιχνίδι είναι βασανιστικό: «Ο ιππότης που φεύγει για νέες περιπέτειες προσβάλλει τη δέσποινά του, εκείνη όμως μόνο καταφρόνια νιώθει γι’ αυτόν αν τούτος παραμείνει γονατιστός μπροστά της. Αυτό είναι το βασανιστήριο του ανέφικτου έρωτα...» (1953, σ. 619). Ο Ζακ Λακάν θέτει το ζήτημα κάπως πιο αινιγματικά όταν λέει: «Η επιθυμία ... συνεπάγεται την απουσία κάτω απ’ τα τρία σχήματα του μηδενός που συγκροτεί τη βάση της απαίτησης γι’ αγάπη, του μίσους που φτάνει μέχρι την άρνηση της ύπαρξης του άλλου και του άρρητου στοιχείου που αγνοείται μες στην απαίτησή του» (1966, σ. 28).

 

 

Μοιάζει σαν οι διάφορες αυτές φωνές να δείχνουν προς μια κοινή αίσθηση. Κάθε ανθρώπινη επιθυμία τοποθετείται πάνω σ’ έναν άξονα παραδοξότητας, με πόλους την απουσία και την παρουσία και με κινητήριες δυνάμεις την αγάπη και το μίσος. Ας επιστρέψουμε στο ποίημα της Σαπφώς με το οποίο αρχίσαμε. Το συγκεκριμένο απόσπασμα (LP, απ. 130), όπως σώζεται στο κείμενο και στα σχόλια του Ηφαιστείωνα, το ακολουθούν χωρίς χάσμα δύο στίχοι στο ίδιο μέτρο, που ενδεχομένως ανήκουν στο ίδιο ποίημα:

 

"Ατθι, σοι δ' εμεθεν μεν απήχθετο

φροντίσδην, επί δ' Ανδρομέδαν πόται.

 

Ατθίδα μου, η έγνοια σου για μένα

μίσος ανάδεψε μέσα σου,

κι έκανες φτερά για την Ανδρομέδα.

                                  (LP, απ. 131)

 

Υπάρχει κανένας που να επιθύμησε ποτέ αυτό που δεν απουσιάζει; Κανένας. Σ’ αυτό οι Έλληνες ήταν ξεκάθαροι. Κι επινόησαν τον έρωτα για να το εκφράσουν.

 

_______

Το δεύτερο κεφάλαιο με τίτλο «Απών» από το βιβλίο της Αν Κάρσον «Έρως ο γλυκόπικρος ― δοκίμιο για το ερωτικό παράδοξο στην κλασική παράδοση» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Δώμα, σε μετάφραση Ανδρονίκης Μελετλίδου

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ήταν μαύροι οι αρχαίοι Έλληνες;
Αρχαιολογία & Ιστορία

Ήταν μαύροι οι αρχαίοι Έλληνες;

Μια πρόσφατη σειρά του BBC παρουσιάζει τον Αχιλλέα και άλλους αρχαίους Έλληνες με μαύρο δέρμα. Τι λέει σχετικά η Ιστορική και Επιστημονική έρευνα; Ένας καθηγητής του Κέιμπριτζ απαντά.
Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν σχεδόν τυφλοί στο γαλάζιο και το πράσινο
Υπάρχει ενδεχόμενο οι αρχαίοι να έβλεπαν από τη φύση τους —καθαρά σε επίπεδο αμφιβληστροειδούς― λιγότερα χρώματα απ' όσα βλέπουν τα δικά μας μάτια, σε σημείο μάλιστα να γίνεται λόγος για τυφλότητα των Ελλήνων;
Μήπως ευθύνονται οι αρχαίοι Έλληνες για τις ανασφάλειες γύρω από την εμφάνισή μας;
Τα εκπάγλου καλλονής αγάλματα της αρχαιοελληνικής τέχνης προώθησαν ένα απρόσιτο ιδανικό για το σώμα, ακριβώς όπως κάνουν τα μοντέλα και οι σταρ του κινηματογράφου σήμερα
Κορνήλιος Καστοριάδης: Η ελληνική σύλληψη του κόσμου (κεντρικές φαντασιακές σημασίες)
Απόσπασμα από την θρυλική του διάλεξη στο Λεωνίδιο Αρκαδίας το καλοκαίρι του 1984

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Θαβώρ
ένα παραμύθι της Μαρίας Μήτσορα για κάποιον άνθρωπο που έγινε κουκουβάγια και μετά ξαναέγινε άνθρωπος
Μετά από 80 χρόνια κυκλοφορεί βιβλίο που είχε επιμεληθεί ο Άλντους Χάξλεϊ με ζωγραφιές παιδιών κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο
Το συνταρακτικό υλικό του βιβλίου είχε συγκεντρωθεί το 1938 με στόχο την «ανακούφιση των παιδιών του Ισπανικού Εμφύλιου».
«Τον ξεφορτώθηκε για χίλια δολάρια – μετά από χρόνια έμαθε ότι ο πίνακας κατέληξε να πουληθεί 450 εκατομμύρια»
Ένα νέο βιβλίο αναζητά τα ίχνη της παράξενης οδύσσειας του “Salvator Mundi” του Λεονάρντο ντα Βίντσι, του πιο «μυστήριου» και πιο ακριβού πίνακα στον κόσμο,
Βλάσης Γ. Ρασσιάς: ο ένθερμος υποστηρικτής της «Εθνικής Κοσμοαντίληψης» και του «Πατρίου Τρόπου»
Ο ιδρυτής του Ύπατου Συμβουλίου Ελλήνων Εθνικών που πέθανε πρόσφατα υπήρξε διακεκριμένη μορφή της αθηναϊκής εναλλακτικής κουλτούρας στη δεκαετία του ’80, βασικά μέσω του περιοδικού Ανοιχτή Πόλη
Στο πιο μποέμικο βιβλιοπωλείο της Αθήνας, τον Φωταγωγό της Τζούλιας Τσιακίρη
Χωμένο μέσα στη Στοά Κουρτάκη της Κολοκοτρώνη βρίσκεται το ορμητήριο των εκδόσεων Το Ροδακιό, ένας χώρος όπου η διανόηση της Αθήνας νιώθει οικεία
Πώς γεννήθηκε το δήθεν ερωτηματολόγιο του Προυστ και ποιες ήταν οι αυθεντικές ερωτήσεις του
Tο λεγόμενο ερωτηματολόγιο του Προυστ δεν είναι δικό του: είναι ένα ρηχό παίγνιο του τέλους του 19ου αιώνα, που επέζησε επειδή έτυχε να το συμπληρώσει ο Προυστ.
60 βιβλία που αξίζει να διαβάσεις αυτό το καλοκαίρι
Μια σκιά και ένα βιβλίο. Συναρπαστικές νέες εκδόσεις.
Δύο σπουδαίες συλλογές διηγημάτων των Σέργουντ Άντερσον και Λουσία Μπερλίν μεταφράζονται στα ελληνικά
Η αποδόμηση του αμερικανικού ονείρου μέσα από δύο συλλογές που καθόρισαν την ιστορία του αμερικανικού διηγήματος
Ντοκουμέντο: Η σπάνια ραδιοφωνική συνέντευξη της Φλέρυς Νταντωνάκη στην ΕΡΑ, 1985
50 εξομολογητικά λεπτά με τη φωνή της σπουδαίας τραγουδίστριας
Απρόβλεπτες χαρές του γήρατος
Η ανταρσία της τρίτης ηλικίας στα σουηδικά αστυνομικά μυθιστορήματα
«Πλην»: Το κωμικό γκέι δράμα του Άντριου Σων Γκρίερ
Ο βραβευμένος με Πούλιτζερ λογοτεχνίας συγγραφέας σε μία χαλαρή κουβέντα μια μέρα με καύσωνα.
Αποσπάσματα από τη βιογραφία της  Φρίντα Κάλο που κυκλοφορεί στα ελληνικά
Ο Πίνο Κακούτσι επιχειρεί να σκιαγραφήσει μια από τις πιο μυθικές γυναικείες φιγούρες στην ιστορία της τέχνης στο βιβλίο «Viva la Vida»
Σάλλυ Ρούνεϋ: Ποια είναι η απόλυτη συγγραφέας των millennials
Μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το μπεστ σέλερ-φαινόμενο «Συζητήσεις με φίλους» της 28χρονης Σάλλυ Ρούνεϋ, η οποία έχει φανατικούς ακολούθους σε ολόκληρο τον κόσμο, εκφράζοντας με ακρίβεια την εποχή της.
Διάσημοι συγγραφείς και το αγαπημένο τους πιάτο: οι συνταγές
Μια επιλογή από συνταγές και ιστορίες από τις γαστρονομικές συνήθειες διάσημων συγγραφέων.
Ο ξεχωριστός φιλέλληνας κύριος Άντονι Χόροβιτς
Ποιος είναι ο δημοφιλής φιλέλληνας, συγγραφέας αστυνομικών Άντονι Χόροβιτς, με τα εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο;
6 σχόλια
Ταξινόμηση:
Προηγούμενα 1 Επόμενα
avatar Ecce Homo 3.5.2019 | 19:29
Ας μού επιτραπεί μια μικρή διόρθωση: Του Πόρου και της Πενίας. Όχι Ξενίας.

_________
Ευχαριστούμε, το τυπογραφικό λάθος διορθώθηκε.
avatar Binx 3.5.2019 | 21:40
"Θέλω αυτός που αγαπώ να μ’ αγαπά. Όμως αν είναι ολότελα δοσμένος σ’ εμένα, παύει να υφίσταται και σταματώ να τον αγαπώ."

Αυτό είναι ψέμα.Αν αυτος που αγαπούσα μου ήταν ολότελα δοσμένος θα τον αγαπούσα χίλιες φορές περισσότερο.
SteMar SteMar 3.5.2019 | 22:04
Ανυπομονώ να διαβάσω το βιβλίο. Ταυτίστηκα σχεδόν απόλυτα με το άρθρο.
Άρα πιστεύεις ότι ο απόλυτος έρωτας είναι ο ανεκπλήρωτος;;Και συνήθως μιλάμε για τους "παράνομους" ανέφικτους και πλατωνικούς;;Εκεί πάει το μυαλό μου.
SteMar SteMar 4.5.2019 | 19:01
Έχοντας ζήσει έναν πλατωνικό έρωτα, απαντώ ότι έχω ευχηθεί χίλιες φορές να είχε ολοκληρωθεί. Στην καρδιά μου όμως έχει χαραχθεί ως ένα συναίσθημα που δε μπορεί να αλλοιώσει ο χρόνος, η επιθυμία και η καθημερινότητα.
(Συναισθηματική) Πενία τέχνας κατεργάζεται. Ωραίο "παραβάν" για την "αυτοδικαίωση" των μή διαθέσιμων "συναισθηματικά" (και όχι μόνο) "ανθρώπων", καθώς και για τις ατελείωτες περιπετειούλες τους, σε κάποιες από τις οποίες επιδίδονται και με το "αζημίωτο", μάλιστα.

Δυστυχώς το αρχαίο πνεύμα, χρησιμοποιείται από κάποιους σήμερα με σκόπιμες παρερμηνεύσεις, κατακρεουργείται, αλλοιώνεται, γίνεται το υπομόχλιο στυγνής προπαγάνδας και ακτιβισμού, το παιχνιδάκι στα χέρια ανθρώπων που δεν "ανήκουν" σε κανέναν και σε τίποτα, ούτε καν στον ίδιο τους τον εαυτό...
Προηγούμενα 1 Επόμενα
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή