Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Κοσμάς Ξενάκης (1925-1984): Ένας ερμητικός, καινοτόμος και μάλλον άγνωστος Έλληνας καλλιτέχνης, στο φως

Με αφορμή μια έκθεσή του στο ΜΙΕΤ με τίτλο «Χασάπηδες και Κριοφόροι», ο ιστορικός τέχνης και συνεπιμελητής της έκθεσης, Σπύρος Μοσχονάς, μιλά στο LIFO.gr για τον πολυτάλαντο καλλιτέχνη.

Σχεδόν πέντε χρόνια μετά τη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Κοσμά Ξενάκη που φιλοξενήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη το 2015, το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης παρουσιάζει στο Μέγαρο Εϋνάρδου την έκθεση «Κοσμάς Ξενάκης: Χασάπηδες και Κριοφόροι», η οποία θα διαρκέσει μέχρι τις 28 Μαρτίου.


Ο Κοσμάς Ξενάκης (1925-1984) υπήρξε ένας από τους πιο καινοτόμους και συγχρόνως από τους πιο ερμητικούς Έλληνες καλλιτέχνες της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, δημιουργός που κινήθηκε με εντυπωσιακή συνέπεια και απαράμιλλη ποιότητα σε ένα ευρύ φάσμα εκφραστικών περιοχών, πειραματιζόμενος με τη μορφή, τα υλικά, την ίδια την έννοια του καλλιτεχνικού έργου. Υπήρξε ζωγράφος, γλύπτης, χαράκτης, σκηνογράφος, δημιουργός σύνθετων δράσεων/χάπενινγκ και βέβαια αρχιτέκτονας, που δεν δίστασε να αναμετρηθεί με τη μνημειακή κλίμακα και τη δημιουργία έργων που παρενέβαιναν στο τοπίο.


Η έκθεση αυτή, ιδέα του διευθυντή του ΜΙΕΤ Διονύση Καψάλη, εστιάζει αποκλειστικά σε μία θεματική ενότητα του ζωγραφικού έργου του Ξενάκη, τις παραστάσεις χασάπικων που διανθίζονται από εξιδανικευμένες μορφές νέων Κριοφόρων και, σπανιότερα, Μοσχοφόρων. Ο συνεπιμελητής της έκθεσης, ιστορικός της τέχνης, Σπύρος Μοσχονάς, μίλησε στο Lifo.gr για τον σημαντικό ζωγράφο, ο οποίος παραμένει μάλλον άγνωστος στο ευρύ κοινό.

 

Ο Ξενάκης ήταν ένας ακούραστος δημιουργός που δεν φοβήθηκε να μετρηθεί με μια σειρά από καλλιτεχνικά πεδία (ζωγραφική, γλυπτική, χάπενιγκς, animation κ.ά.), βρισκόμενος πάντοτε στην αιχμή της εγχώριας καλλιτεχνικής πρωτοπορίας.


«Ο Κοσμάς Ξενάκης πέθανε τον Φεβρουάριο του 1984. Ήταν μόλις 59 ετών και στη Γκαλερί Ζουμπουλάκη φιλοξενούνταν η δέκατη ατομική του έκθεση με μνημειακούς πίνακες και χάλκινα γλυπτά. Μετά το θάνατό του πραγματοποιήθηκαν το 1990 μια μεγάλη αναδρομική έκθεση του έργου στην Εθνική Πινακοθήκη, σε επιμέλεια της Νέλλης Μισιρλή, το 2002 μια έκθεση πινάκων του στην Ακαδημία Αθηνών με πρωτοβουλία του τότε ακαδημαϊκού Παναγιώτη Τέτση, και το 2015 στο Μουσείο Μπενάκη μια ακόμη αναδρομική έκθεση, αυτή τη φορά από τον Γιώργο Χατζημιχάλη.

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ


Παρά τις σημαντικές αυτές μεταθανάτιες εκθέσεις, δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο πρόωρος θάνατος του Κοσμά Ξενάκη δεν επέτρεψε να γίνει ευρύτερα γνωστή η καλλιτεχνική του παραγωγή. Όμως, η σύνθετη εργασία του, που δεν εξαντλείται αποκλειστικά στη ζωγραφική αλλά επεκτείνεται δυναμικά και σε άλλες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης, τον κάνει να στέκει ως ιδιαίτερη περίπτωση στο πλαίσιο της νεοελληνικής μεταπολεμικής τέχνης.


Αυτό συμβαίνει γιατί ο Ξενάκης μπορεί να ξεκίνησε ως αυτοδίδακτος -ουσιαστικά- ζωγράφος κάτω από τη σκιά του Τσαρούχη, που ήταν ο πρώτος του δάσκαλος, του Διαμαντόπουλου, του Γκίκα και του Πικιώνη -καθηγητές του στο Πολυτεχνείο, όπου σπούδασε αρχιτέκτονας- και να ήταν ενταγμένος οργανικά στο κίνημα της «ελληνικότητας», το οποίο κυριάρχησε στα χρόνια του '30 αλλά και μέχρι τη δεκαετία του '50, όμως γρήγορα ανέπτυξε έναν λόγο πρωτοποριακό, καινοτόμο.


Μετά τις σπουδές του στο Παρίσι (1954-1956), ο νεαρός καλλιτέχνης στράφηκε προς την αφηρημένη τέχνη (η εδραίωση της αφαίρεσης στη μεταπολεμική ελληνική τέχνη στάθηκε ένα ιδιαίτερο στοίχημα των προοδευτικών καλλιτεχνών), ενώ από τις αρχές της δεκαετίας του '60 ξεκίνησε η συστηματική ενασχόλησή του με τη μνημειακή γλυπτική –όλα αυτά παράλληλα με την βασική του επαγγελματική ενασχόληση, που ήταν η αρχιτεκτονική.

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ


Ας μην ξεχνάμε ότι ο Ξενάκης δούλεψε για μεγάλο διάστημα στο γραφείο του Κωνσταντίνου Δοξιάδη. Ειδικά την περίοδο 1958-60 εργάστηκε για λογαριασμό του Δοξιάδη στο Ιράκ, ενώ το 1964-65 ήταν διευθυντής του Doxiades Iberica, του παραρτήματος του Δοξιάδη στη Μαδρίτη. Από τα τέλη της δεκαετίας του '60, ο Ξενάκης ασχολήθηκε και με το φιλμ, δημιουργώντας πειραματικά φιλμ με θέμα τα γλυπτά του, ενώ το 1971 παρουσίασε στο θέατρο Ρεξ-Κοτοπούλη, στο πλαίσιο της Τέταρτης Διεθνούς Εβδομάδας Σύγχρονης Μουσικής, το Πολύτεχνο Επιβολή, που ήταν από τα πρώτα καλλιτεχνικά δρώμενα/περφόρμανς που παρουσιάστηκαν στην Ελλάδα.

 

Από όλα αυτά, γίνεται αντιληπτό ότι ο Ξενάκης ήταν ένας ακούραστος δημιουργός που δεν φοβήθηκε να μετρηθεί με μια σειρά από καλλιτεχνικά πεδία (ζωγραφική, γλυπτική, χάπενιγκς, animation κ.ά.), βρισκόμενος πάντοτε στην αιχμή της εγχώριας καλλιτεχνικής πρωτοπορίας», τονίζει ο κ. Μοσχονάς.


Όπως αναφέρθηκε, ο Ξενάκης ξεκίνησε να μαθαίνει ζωγραφική κοντά στον Τσαρούχη. Τόσο ο Τσαρούχης όσο κι ο Διαμαντόπουλος είχαν φιλοτεχνήσει, ήδη από τη δεκαετία του '30, λαϊκά μαγαζιά και επαγγέλματα. Εδώ, ίσως, εντοπίζεται και το έναυσμα για να ασχοληθεί ο νεαρός ζωγράφος με το θέμα του χασάπη.

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ


Όμως, πολύ γρήγορα, η θεματική του χασάπη αποκτά πρωταγωνιστικό χαρακτήρα στο ευρύτερο πλαίσιο της ζωγραφικής του Ξενάκη. Μάλιστα, στα χρόνια παραμονής του στο Παρίσι, ο ζωγράφος θα δουλέψει αποκλειστικά σε δύο ενότητες πινάκων: α) τους χασάπηδες/κριοφόρους και β) μια σειρά με λουόμενες, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Γυναίκες στη θάλασσα».


Είναι χαρακτηριστικό ότι από το 1945, που χρονολογούνται τα πρώτα έργα του, έως το 1960, οπότε ο Ξενάκης στρέφεται αποκλειστικά στην αφηρημένη τέχνη, σώζονται περί τα πεντακόσια έργα -πίνακες, τέμπερες, έγχρωμα και ασπρόμαυρα σχέδια- με θέμα τον χασάπη/κριοφόρο.


Στο Μέγαρο Εϋνάρδου παρουσιάζονται περί τα ογδόντα έργα αναρτημένα στους τοίχους και περίπου εξήντα σχέδια σε ειδικές προθήκες, όλα χρονολογημένα στην περίοδο 1945-1960. Στόχος είναι να παρουσιαστεί στο κοινό ο ζωγραφικός αυτός πλούτος, αφού πολλά από τα έργα εκτίθενται για πρώτη φορά, μετά την πρώτη ατομική έκθεση του Ξενάκη στην Αθήνα, στην Αίθουσα Πέην, το 1957.

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ


Ειδικότερα, η έκθεση εστιάζει σε φορμαλιστικά ζητήματα: επιδιώκει να δείξει πώς ο νεαρός Έλληνας ζωγράφος ξεκίνησε από μια παραστατική ζωγραφική πλήρως ενταγμένη στις αναζητήσεις της ελληνικής τέχνης της περιόδου (1945-1954), αλλά μετά την εμπειρία του Παρισιού και κάτω από την επίδραση της ευρωπαϊκής τέχνης οδηγήθηκε, τελικά, προς την αφαίρεση.


Την έκθεση συνοδεύει μια πρωτότυπη, εκτενής μελέτη του Ευγένιου Δ. Ματθιόπουλου, καθηγητή Ιστορίας της Νεοελληνικής Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, που επιχειρεί να αναδείξει τις εικονογραφικές πηγές του Ξενάκη, αλλά και να συνδέσει τα έργα αυτά, τουλάχιστον της ελληνικής περιόδου, με τις δύσκολες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες της εμφυλιακής Ελλάδας.


«Στην έκθεση ο επισκέπτης θα στοχαστεί πάνω στην έννοια της βίας (φανερής ή συγκαλυμμένης), στην εικόνα του λαϊκού ανθρώπου/χασάπη και θα δει πώς μια "ελληνική" ζωγραφική μεταπλάθεται -κάτω από την επίδραση του μοντερνισμού- σε διεθνή έκφραση», σημειώνει ο Σπύρος Μοσχονάς.

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ

 

Φωτ.: ΜΙΕΤ
Φωτ.: ΜΙΕΤ


«Κοσμάς Ξενάκης: Χασάπηδες και Κριοφόροι»

Μέγαρο Εϋνάρδου, ΜΙΕΤ

Αγίου Κωνσταντίνου 20 & Μενάνδρου

Διάρκεια έκθεσης: Τετάρτη 4 Δεκεμβρίου 2019 – Σάββατο 28 Μαρτίου 2020

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα έως Παρασκευή 11.00 – 18.00 & Σάββατο 11.00 – 17.00

Ξεναγήσεις:

Σάββατο 25 Ιανουαρίου 2020 στις 12.00, ξενάγηση από τον ζωγράφο Γιώργο Χατζημιχάλη. Θα ακολουθήσει ξενάγηση στην έκθεση του Σπ. Παπαλουκά από τον επιμελητή της έκθεσης Μάρκο Καμπάνη.

Σάββατο 8 Φεβρουαρίου 2020 στις 12.00, ξενάγηση από τον ιστορικό τέχνης Σπύρο Μοσχονά.

Σάββατο 29 Φεβρουαρίου 2020 στις 12.00, ξενάγηση από τον ζωγράφο Κύριλλο Σαρρή.

Γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζει στη Σαλαμίνα. Σπούδασε Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και εργάζεται ως εκπαιδευτικός.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πώς εξελίχθηκε η ανθρώπινη μορφή στην ελληνική ζωγραφική του 20ού αιώνα
73 πίνακες της νεοελληνικής ζωγραφικής παρουσιάζονται στην έκθεση που διοργανώνει το Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη σε συνεργασία με την Εθνική Πινακοθήκη.
Αλέξανδρος Ίσαρης: «Δεν είμαι αισιόδοξος άνθρωπος, ούτε και αισιόδοξος ποιητής»
Ένα απόγευμα με τον πολυτάλαντο συγγραφέα και καλλιτέχνη, με αφορμή το νέο του βιβλίο «Περίπατοι» και την προσεχή ατομική του έκθεση.
Κοσμάς Ξενάκης, Χασάπηδες και Κριοφόροι
Ο Κοσμάς Ξενάκης (1925–1984) υπήρξε ένας από τους πιο καινοτόμους Έλληνες καλλιτέχνες της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Οι εκθέσεις που θα παρουσιάσουν προσεχώς τα αθηναϊκά μουσεία και οι γκαλερί
Μια περιήγηση σε σημαντικές εικαστικές εκθέσεις που θα δούμε μέσα στους τρεις πρώτους μήνες του νέου έτους.
Η παρεξήγηση με τη Μέδουσα του Garbati
Πώς ένα γλυπτό που ξεκίνησε να φιλοτεχνείται το 2008 έφτασε να θεωρείται σύμβολο δικαιοσύνης για θύματα βιασμού και μια αλληγορία για την εποχή του #MeToo
Γιάννης Τσαρούχης: «Είμαι μαθητής του αττικού φωτός»
Αποσπάσματα από τρεις ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις του μεγάλου ζωγράφου και σκηνογράφου που γεννήθηκε σαν σήμερα, το 1910.
Μια έκθεση τέχνης ως βιντεο-αποτύπωμα στο YouTube
Η έκθεση «Αδράνεια» δίνει μια ενδιαφέρουσα εικόνα του τι σημαίνει να μην παραμένεις αδρανής εν μέσω της επιβεβλημένης από τον κορωνοϊό αδράνειας.
Στο κατεχόμενο Βαρώσι, τα έργα ενός καλλιτέχνη για ένα night club αποκαλύπτονται 46 χρόνια μετά
Η φωτογράφος και δημοσιογράφος Ελένη Παπαδοπούλου και η ιστορικός τέχνης Μαρίνα Χριστοδουλίδου φέρνουν στο φως τις τσιμεντογραφίες του επιφανούς Κύπριου καλλιτέχνη Χριστόφορου Σάββα από το εσωτερικό του διάσημου κέντρου διασκέδασης «Perroquet» στο Βαρώσι.
Ένα γιγάντιο τσιμεντένιο γλυπτό αιδοίου διχάζει ολόκληρη τη Βραζιλία
Πώς ένα γλυπτό εντυπωσιακών διαστάσεων γελοιοποίησε την ακροδεξιά φανφάρα των υποστηρικτών του Μπολσονάρου στην Βραζιλία.
Έτος Δάντη: Η Ιταλία ξεκινά τους εορτασμούς για τον μεγάλο δημιουργό της με μία ψηφιακή έκθεση στην Πινακοθήκη Uffizi
Νικόλαος Γύζης: «Λοιπόν ας ελπίζωμεν και ας ζητούμεν να είμεθα εύθυμοι!»
Σαν σήμερα, στις 4 Ιανουαρίου 1901, πεθαίνει στο Μόναχο ο Νικόλαος Γύζης, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους του 19ου αιώνα και εκπρόσωπος της «Σχολής του Μονάχου».
2 αθηναϊκές γκαλερί, 17 έργα τέχνης που φιλοτεχνήθηκαν μέσα στο 2020, 1 συλλεκτικό τεύχος της LiFO
Δείτε τα 17 έργα με τα οποία οι γκαλερί The Breeder και Kalfayan εικονογράφησαν το τελευταίο τεύχος της LiFO. Δημιουργήθηκαν όλα μέσα στο παράξενο 2020, για το οποίο οι υπεύθυνοι των γκαλερί, Νάντια Γεραζούνη και Αρσέν Καλφαγιάν, κάνουν τον δικό τους απολογισμό.
Η μοναξιά και η απομόνωση του 2020 μέσα από τα έργα του Marcel Alcalá
Η ατομική έκθεση «Solita» του Μεξικανο-αμερικανού καλλιτέχνη στη Night Gallery του Λος Άντζελες περιλαμβάνει έργα που δημιουργήθηκαν τη χρονιά που φεύγει.
10 εικαστικές εκθέσεις θα θυμόμαστε από το 2020
Παρά τη γενική απορρύθμιση που προκάλεσε η πανδημία, το 2020 υπήρξε μία χρονιά πλούσια σε ενδιαφέροντα εικαστικά ερεθίσματα.
Ο Γιάννης Μόραλης πέταγε στα σκουπίδια ό,τι δεν του έβγαινε καλό, κυνηγώντας πάντα την τελειότητα
Αναδρομή στην πορεία του νεότερου ζωγράφου της γενιάς του '30, που πέθανε σαν σήμερα το 2009
Πάουλ Κλέε. Ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες των αρχών του εικοστού αιώνα
Σαν σήμερα γεννήθηκε το 1879 ο Ελβετός ζωγράφος
Ο Ραέντ Γιασίν στη Στέγη με ένα ροκ μιούζικαλ για τη Μεσόγειο
Η ιδιότυπη πολυαισθητηριακή παράσταση του Λιβανέζου εικαστικού καλλιτέχνη, μουσικού και σκηνοθέτη, με τίτλο «The sea between my soul», που ήταν προγραμματισμένη για πρεμιέρα τον Μάρτιο στη Στέγη, κάνει τελικά πρεμιέρα στο ψηφιακό κανάλι του Ιδρύματος Ωνάση.
«1821 πριν και μετά»: Πρώτη ματιά στη μεγάλη επετειακή έκθεση του Μουσείου Μπενάκη
Οι υπεύθυνοι των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη, Τάσος Σακελλαρόπουλος και Μαρία Δημητριάδου, μιλούν στη LiFO για την προετοιμασία της μεγάλης έκθεσης για την επέτειο των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821, που ανοίγει τον Μάρτιο.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή