ΟΤΑΝ ΠΕΘΑΝΕ Η σκύλα της, η Σαμάνθα, μετά από 14 χρόνια συντροφικότητας και αγάπης άνευ όρων, η Μπάρμπρα Στρέιζαντ ήθελε να την κρατήσει μαζί της «με κάποιο τρόπο». Όπως εξήγησε στους «New York Times» το 2018, έστειλε το DNA του σκυλιού στα εργαστήρια της ViaGen Pets, μιας εταιρείας στο Τέξας που θεωρείται κορυφαία στην αγορά της κλωνοποίησης κατοικίδιων. Η Στρέιζαντ απέκτησε δύο κουτάβια, τη Μις Βάιολετ και τη Μις Σκάρλετ. Ομοίως, ο Πρόεδρος της Αργεντινής Χαβιέρ Μιλέι επέλεξε τη ViaGen για να κλωνοποιήσει τον σκύλο του, τον Κόναν. Από τη διαδικασία προέκυψαν πέντε κουτάβια, αν και δεν είναι γνωστό πόσα από αυτά επέζησαν.
Ο τελευταίος διάσημος που υιοθέτησε αυτήν τη διαδικασία είναι ο διάσημος σταρ του αμερικανικού ποδοσφαίρου,Τομ Μπρέιντι, ο οποίος κλωνοποίησε πρόσφατα τη σκύλα του, τη Λούα. «Η επιστήμη του να τα διατηρούμε ζωντανά», είναι το επίσημο σλόγκαν της ViaGen, όπως αναγράφεται στην ιστοσελίδα της, επιχειρώντας να πείσει τους ανθρώπους που λατρεύουν τα κατοικίδιά τους να πληρώσουν τα σχεδόν 59.000 δολάρια που κοστίζει η κλωνοποίησή τους. Στην πραγματικότητα όμως η διαδικασία της κλωνοποίησης δεν μπορεί να αναπαραγάγει χαρακτήρες και προσωπικότητες. Αυτό είναι το παράδοξο μιας βιομηχανίας με ετήσια ανάπτυξη της τάξεως του 15%, η οποία υπόσχεται κάτι που δεν μπορεί να επιτύχει: να κρατήσει δηλαδή ζωντανό ένα νεκρό ζώο.
Αν και η κλωνοποίηση κατοικίδιων ζώων δεν απαγορεύεται ρητά από τη νομοθεσία σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ισπανία, πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι είναι μια πρακτική που πρέπει να σταματήσει.
Η παγκόσμια αγορά κλωνοποίησης κατοικίδιων ζώων, ειδικά γατιών και σκυλιών, έφτασε τα 300 εκατομμύρια δολάρια το 2024 και προβλέπεται να φτάσει το 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια μέχρι το 2035. Η ViaGen μόλις εξαγοράστηκε από την Colossal, την αμφιλεγόμενη εταιρεία παρόμοιων δραστηριοτήτων, που βρίσκεται πίσω από την επιχείρηση «ανάστασης» εξαφανισμένων ειδών, π.χ. λύκων, ακόμα και του μαμούθ. «Δραστηριοποιούμαστε σε αυτόν τον τομέα εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες», δηλώνει ο Μπλέικ Ράσελ, πρόεδρος της ViaGen, η οποία έχει κλωνοποιήσει «χιλιάδες ζώα». «Ωστόσο, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γνωρίζουν καν ότι αυτή η υπηρεσία είναι διαθέσιμη και τα αποτελέσματά της είναι θαυμαστά», προσθέτει.
Τριάντα χρόνια μετά την κλωνοποίηση της διάσημης προβατίνας Ντόλι, η τεχνολογία έχει προχωρήσει σημαντικά. Η τεχνική είναι σχετικά απλή: τα εργαστήρια κλωνοποίησης εξάγουν DNA από βιοψία δέρματος που λαμβάνεται από ζωντανό ή πρόσφατα νεκρό ζώο, τα κύτταρα καλλιεργούνται και καταψύχονται. Όταν ο πελάτης αποφασίσει να ενεργοποιήσει την κλωνοποίηση, ο πυρήνας ενός από αυτά τα κύτταρα μεταφέρεται σε ωάριο σκύλου-δότη, από τον οποίο έχει εξαχθεί γενετικό υλικό. Το έμβρυο εμφυτεύεται σε μια παρένθετη μητέρα και λίγους μήνες αργότερα, αν όλα πάνε καλά, γεννιέται ένα κουτάβι με 99,9% ταύτιση με το DNA του αρχικού. Το υπόλοιπο 0,1% είναι μιτοχονδριακό DNA από τον δότη.
Παρά τα όσα ισχυρίζεται ο ιστότοπος της ViaGen, o πρόεδρός της επιμένει ότι οι πελάτες του γνωρίζουν πως το κλωνοποιημένο ζώο δεν είναι το πραγματικό ζώο τους. «Όταν οι πελάτες μας επισκέπτονται την ομάδα εξυπηρέτησης πελατών μας φροντίζουμε να κατανοήσουν καταρχάς ότι θα αποκτήσουν ένα κουτάβι, όχι ένα κλωνοποιημένο ενήλικο ζώο όπως αυτό που έχασαν», λέει. «Στη συνέχεια, τους εξηγούμε ότι κάθε κουτάβι είναι ένα ξεχωριστό άτομο, παρόλο που είναι πανομοιότυπο δίδυμο [του αρχικού]. Οι πελάτες μας κατανοούν πολύ καλά τι κάνουμε». Η ViaGen προσφέρει μια υπηρεσία γενετικής διατήρησης με κόστος περίπου 3.000 δολάρια, η οποία αποτελεί το πρώτο βήμα της διαδικασίας κλωνοποίησης, «κι αυτό δίνει στον πελάτη τον χρόνο που χρειάζεται για να σκεφτεί, να αφομοιώσει την πληροφορία και να θέσει ερωτήσεις. Κανείς δεν βιάζεται να πάρει μια απόφαση σχετικά με την κλωνοποίηση. Είναι πολύ σημαντικό για εμάς να παράγουμε ζώα που θα έχουν ένα ιδανικό σπίτι», εξηγεί.
Πολλοί ειδικοί όμως σε ζητήματα βιοηθικής έχουν αρνητική άποψη αναφορικά με αυτή την τάση. «Κάθε είδους επιχείρηση που βασίζεται στην εκμετάλλευση ενσυνείδητων όντων είναι ηθικά απαράδεκτη», δηλώνει η Φαμπιόλα Λέιτον, λέκτορας στο Τμήμα Νοσηλευτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης. Κατά την άποψή της, «αυτά τα ζώα είναι εργαλεία... Τι συμβαίνει στις παρένθετες μητέρες, στα έμβρυα που δεν αναπτύσσονται; Κανένα εργαστηριακό πρωτόκολλο δεν μπορεί να εγγυηθεί 100% την ευημερία τους, γιατί αυτό που έχει σημασία είναι ότι το ζώο χρησιμεύει ως μέσο για την επίτευξη ενός σκοπού». Αν και η κλωνοποίηση κατοικίδιων ζώων δεν απαγορεύεται ρητά από τη νομοθεσία σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ισπανία, πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι είναι μια πρακτική που πρέπει να σταματήσει.
«Τα καταφύγια είναι γεμάτα ζώα που χρειάζονται φροντίδα, αγάπη και ένα σπίτι», λέει η Λέιτον. «Γιατί να υπάρχει τόσο ναρκισσιστικό πείσμα;». Η ίδια πιστεύει ότι αυτή η επιχείρηση εγείρει ηθικά ζητήματα που δεν έχουν να κάνουν μόνο με τα ζώα αλλά και με την ανθρώπινη φύση: «Είναι πολύ δύσκολο να ξεπεράσει κανείς τον θάνατο ενός ζώου. Αλλά η κανονικοποίηση της ιδέας ότι τα πάντα, ακόμα και μια ζωή, έχουν μια τιμή, θέτει το ερώτημα τι είδους σχέσεις δημιουργούμε με τα ζώα αλλά και με φυσικές διαδικασίες, όπως η ζωή και ο θάνατος».
Σύμφωνα με μια δημοσκόπηση του 2018, το 60% των Αμερικανών θεωρεί ότι η κλωνοποίηση ζώων είναι ηθικά εσφαλμένη. Όμως ο πρόεδρος της ViaGen είναι σίγουρος ότι αυτή η αντίληψη θα αλλάξει: «Αυτά τα στοιχεία προέρχονται από άτομα που έχουν διαβάσει ένα άρθρο και δεν έχουν ιδέα για το πώς λειτουργούμε», λέει. «Ένα πολύ υψηλό ποσοστό της δραστηριότητάς μας προέρχεται από άτομα που έχουν κάνει την διαδικασία στο παρελθόν και είχαν μια εξαιρετική εμπειρία ή από πελάτες που το είπαν στους φίλους, στους γείτονες και στην οικογένειά τους. Οι καλύτεροι πρεσβευτές της επιχείρησής μας είναι τα ίδια τα κλωνοποιημένα ζώα».
Σε κάθε περίπτωση, οι ειδικοί και οι εταιρείες κλωνοποίησης συμφωνούν ότι η βιολογία έχει την ιδιότητα να εισάγει μικρές αναπόφευκτες παραλλαγές που καθιστούν αδύνατη την ακριβή αναπαραγωγή μιας ζωής. Η επιστήμη μπορεί να αντιγράψει ένα γονιδίωμα, αλλά δεν μπορεί να αντιγράψει μια ιστορία. Όπως είχε πει, κάπως απογοητευμένη, η Μπάρμπρα Στρέιζαντ για τη Μις Βάιολετ και τη Μις Σκάρλετ: «Μπορείς να κλωνοποιήσεις την εμφάνιση ενός σκυλιού, αλλά δεν μπορείς να κλωνοποιήσεις την ψυχή του».
Με στοιχεία από «El Pais»
