8 συμπεράσματα που προκύπτουν από το 2020

8 συμπεράσματα που προκύπτουν από το 2020 Facebook Twitter
Φωτ.: Anastase Marangos
0

— Η πανδημία θα αλλάξει πολλά. Και ταχύτερα.

Η πανδημία οδήγησε στην εξοικείωση ευρέως κοινού με πρακτικές και έννοιες που αλλάζουν πολλά στην καθημερινή του ζωή. Έδωσε ώθηση σε όλο των κλάδο της καινοτομίας και των ψηφιακών εφαρμογών. Επενδύσεις στους τομείς αυτούς αυξάνονται και επισπεύδονται. Η τηλεργασία ήρθε για να μείνει. Πολίτες θα αλλάξουν καθημερινές συνήθειες και επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να αναζητούν λύσεις που προσφέρουν ευελιξία και μειώνουν το κόστος τους.

— Το κράτος επιστρέφει

Δεξιοί και αριστεροί, πλούσιοι και φτωχοί, στα πολύ δύσκολα, όλοι στο κράτος προσφεύγουν. Η δημόσια υγεία αναδεικνύεται ακόμα περισσότερο ως κοινωνικό αγαθό. Το να κάνουμε τη διάκριση ανάμεσα στο δημόσιο και το κρατικό δεν είναι μέρος αυτής μίνι ανάλυσης, ούτε το ότι το δημόσιο αγαθό μπορεί να υπηρετηθεί αποτελεσματικά και μέσα από συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα. Ως γενική διαπίστωση, όμως, η τάση ενίσχυσης του κράτους είναι εμφανής. Και αυτό θα είναι κεντρικό στοιχείο του κυρίαρχου δημόσιου λόγου, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη χώρα θα είναι οι οικονομικές παρενέργειες της πανδημίας –που ακόμα δεν έχουν γίνει αντιληπτές στο σύνολό τους– να τροφοδοτήσουν μια νέα πολιτική και κοινωνική κρίση. Η κοινωνία και το πολιτικό σύστημα να εγκλωβιστούν σε έναν μικροπολιτικό κυκεώνα, αντί να εστιάσουν στην ταχύτερη δυνατή έξοδο από την κρίση, ειδικά σε μια φάση που φαίνεται ότι η στήριξη από την ΕΕ θα είναι αξιοσημείωτη.

— Η μετριοπάθεια αντεπιτίθεται

Η ριζοσπαστικοποίηση της περασμένης 5ετίας μοιάζει να υποχωρεί. Όχι θεαματικά, αλλά σίγουρα δεν έχει τον δυναμισμό του πρόσφατου παρελθόντος. Στην Ευρώπη, με εξαίρεση 2-3 χώρες, οι πιο meanstream πολιτικές δυνάμεις έχουν ανακτήσει τον πολιτικό έλεγχο.


Οι εκλογές των ΗΠΑ ήταν νίκη των μετριοπαθών, έστω και εξ αντανακλάσεως. Ο Τζο Μπάιντεν ήταν διαχρονικά κατεξοχήν εκπρόσωπος αυτής της τάσης. Οι «ακραίοι» της δημόσιας ζωής στις ΗΠΑ (Δημοκρατικοί ή Ρεπουμπλικανοί) κέρδισαν σε δημοσιότητα αλλά έχασαν στην κάλπη. Νέα «φρούτα», όπως τα identity politics –τα οποία συχνά λαμβάνουν παροξυσμική διάσταση– φάνηκε να καταλαμβάνουν περισσότερο χώρο στη δημόσια συζήτηση και στους προβληματισμούς κάποιων μάλλον εμμονικών ελίτ, από ό,τι στην πραγματικότητα τους αντιστοιχεί. Ενώ στοιχεία όμως ο χαρακτήρας, η ενσυναίσθηση, η ευπρέπεια απεδείχθησαν καταλυτικά στη διαμόρφωση πολιτικών συσχετισμών.

— Οι «ψεκασμένοι» είναι παντού. Και είναι πολλοί.

Το πλήθος δικτύων επικοινωνίας και η ανεμπόδιστη διάδοση της κάθε πληροφορίας ευνοούν τους πιο εξωφρενικούς παραλογισμούς. Κινήματα όπως το QAnon είναι μόνο η αρχή. Το κοινό που είναι έτοιμο να καταναλώσει κάθε παράλογη θεωρία δεν είναι αμελητέο και μέσω το Διαδικτύου βρίσκει τους ταγούς που αναζητά. Η δε τάση θα εκδηλώνεται με διαφορετικές αφορμές. Τώρα είναι η πανδημία, αύριο θα είναι κάτι άλλο. Όποια θεωρία καλύπτει την ανάγκη –κυρίως ψυχολογική– μερίδας ανθρώπων να νιώσουν ξεχωριστοί μέσα από την αντίθεσή τους στο «σύστημα» και στην κυρίαρχη άποψη, θα αποκτά ένα προνομιακό ειδικό ακροατήριο, παγκοσμίως. Όποιος νομίζει ότι «ψεκασμένοι» υπάρχουν μόνο στην Ελλάδα, πλανάται οικτρά. Και όποιος νομίζει ότι το φαινόμενο αυτό αντιμετωπίζεται με σηκωμένο φρύδι και κουνώντας το δάχτυλο, πλανάται ακόμα οικτρότερα.

8 συμπεράσματα που προκύπτουν από το 2020 Facebook Twitter
Κινήματα όπως το QAnon είναι μόνο η αρχή. Το κοινό που είναι έτοιμο να καταναλώσει κάθε παράλογη θεωρία δεν είναι αμελητέο και μέσω του Διαδικτύου βρίσκει τους ταγούς που αναζητά. Φωτ.: Getty Images/Ideal Image

— Η βιωσιμότητα γίνεται mainstream

Τα ζητήματα προστασίας του περιβάλλοντος ανεβαίνουν συνεχώς στην ατζέντα. Πολίτες, πολιτικοί, αλλά και η επιχειρηματικη κοινότητα δείχνουν να συντονίζουν τον βηματισμό τους. Η ΕΕ φέρνει το Green Deal με τον περιορισμό εκπομπών ρύπου μέχρι το 2050. Οι επενδύσεις σε ΑΠΕ, η απολιγνιτοποίηση, η ηλεκτροκίνηση κερδίζουν έδαφος. Παγκοσμίως γίνονται κινήσεις περιορισμού των πλαστικών μίας χρήσης. Δημιουργούνται socially responsible funds για την προώθηση αρχών της βιωσιμότητας. Πολλές επιχειρήσεις προσαρμόζουν τα προϊόντα και τη φιλοσοφία τους, ενώ η περιβαλλοντική τους πολιτική γίνεται στοιχείο της αξιολόγησής τους. Πολιτικά δε, η Οικολογία ως κίνημα κερδίζει έδαφος, είτε αυτόνομα, όπου εκφράζεται, είτε ως ατζέντα η οποία διατρέχει οριζόντια αρκετούς πολιτικούς χώρους.

— Οι διεθνείς παίκτες αλλάζουν. Αλλά οι νέοι παίκτες δεν φαίνονται καλύτεροι από τους παλιούς.

Οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν (έστω εν μέρει) από κάποιες περιοχές, την ώρα που άλλοι «παίκτες» μπαίνουν πιο δυνατά στο γεωπολιτικό παιχνίδι, είτε αξιοποιώντας το γεωπολιτικό και στρατιωτικό τους βάρος (Ρωσία) είτε εκμεταλλευόμενοι την οικονομική τους ισχύ (Κίνα). Μόνο που οι νέοι αυτοί παίκτες δεν φαίνεται να ειναι προτιμότεροι από τις ΗΠΑ. Η ενίσχυση της επιρροής αυταρχικών καθεστώτων, με τραγικές επιδόσεις στο ζήτημα του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μάλλον ανησυχία πρέπει να προκαλεί. Πολλώ δε μάλλον όσο οι ΗΠΑ συνεχίσουν να υποχωρούν αφήνοντας χώρο για ανερχόμενες δυνάμεις –αν και με την αλλαγή ηγεσίας στης ΗΠΑ αυτό μάλλον θα αναθεωρηθεί– και όσο η Ευρώπη δεν διεκδικεί μεγαλύτερη γεωπολιτική ισχύ.

— Η Ευρώπη ψάχνεται. Και ως συνήθως κάνει δυο βήματα μπρος και ένα πίσω.

Η Ευρώπη συνήθως κάνει αυτό που πρέπει. Αλλά το κάνει αργόσυρτα. Στο πεδίο της οικονομικής διαχείρισης της πανδημίας αυτήν τη φορά έδειξε ταχύτερα αντανακλαστικά από ό,τι την περίοδο της πρόσφατης οικονομικής κρίσης και αυτό είναι σίγουρα θετικό. Εξακολουθεί ωστόσο να αποτελεί έναν οικονομικό γίγαντα με δυσανάλογα μικρό, γεωπολιτικό εκτόπισμα. Τα συμφέροντα των κρατών-μελών συχνά αποκλίνουν. Διάφορες νεοεισερχόμενες χώρες συχνά λειτουργούν ως «πέμπτη φάλαγγα». Η Γερμανία, κυρίαρχη δύναμη στην ΕΕ, δυσκολεύεται να ηγηθεί πολιτικά της Ένωσης, επικεντρώνοντας συχνά στα στενά εθνικά οικονομικά της συμφέροντα. Η δε Γαλλία που δείχνει να έχει αντιληφθεί το κενό και να θέλει να ηγηθεί στον τομέα αυτό, δεν έχει την αναγκαία ισχύ.

Οι φωνές πάντως που μιλάνε για την ανάγκη κοινού βηματισμού μοιάζουν να αυξάνονται. Και αυτό για την Ελλάδα είναι θετικό καθώς, παρά τα κουσούρια και της δυναμίες της, η ΕΕ παραμένει το ισχυρότερο διπλωματικό και πολιτικό όπλο της χώρας μας στις σχέσεις της με τους δύσκολους γείτονές της. Αν η Ευρώπη αποδυναμωθεί περαιτέρω ή αν ο κοινός βηματισμός –που όλοι οι ευρωσκεπτικιστές ξορκίζουν– δεν επιτευχθεί, αυτό θα είναι σε βάρος μας.

— Και η Ελλάδα;

Η Ελλάδα φάνηκε, δυστυχώς, να ακολουθεί μια σισσύφεια διαδρομή. Πάνω που έβγαλε το κεφάλι από το νερό, μετά την οικονομική κρίση της περασμένης 10ετίας, μπήκε –όπως όλος ο πλανήτης– σε μια νέα περιπέτεια, που φέρνει μια νέα ύφεση και προκαλεί ένα πισωγύρισμα σε πολλά επίπεδα. Η κρίση όμως έδειξε και κάποια θετικά στοιχεία. Σε πολλά σημεία αυτής της χρονιάς –ειδικά στην πρώτη φάση της πανδημίας– το κράτος έδειξε να λειτουργεί αρκετά αποτελεσματικά, κάτι που αποτυπώθηκε στους δείκτες καταγραφής κοινωνικής και πολιτικής εμπιστοσύνης. Στην πορεία, ο βαθμός ικανοποίησης μειώθηκε, αλλά σε γενικές γραμμές η αίσθηση που υπάρχει είναι ότι ως χώρα είμαστε από εκείνες που τα πήγαν σχετικά και συγκριτικά καλύτερα στη διαχείριση της πανδημίας. Η προσαρμοστικότητα που επέδειξαν πολίτες, επιχειρήσεις, η ίδια η πολιτεία, η ταχύτητα και ο τρόπος με τον οποίο ενσωμάτωσαν στην καθημερινότητά τους, πρακτικές επιβεβλημένες λόγω της κρίσης, είναι ένα ελπιδοφόρο δείγμα για το μέλλον.


Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη χώρα θα είναι οι οικονομικές παρενέργειες της πανδημίας –που ακόμα δεν έχουν γίνει αντιληπτές στο σύνολό τους– να τροφοδοτήσουν μια νέα πολιτική και κοινωνική κρίση. Η κοινωνία και το πολιτικό σύστημα να εγκλωβιστούν σε έναν μικροπολιτικό κυκεώνα, αντί να εστιάσουν στην ταχύτερη δυνατή έξοδο από την κρίση, ειδικά σε μια φάση που φαίνεται ότι η στήριξη από την ΕΕ θα είναι αξιοσημείωτη. Αυτό είναι και το στοιχείο που θα καταδείξει αν η όποια ωριμότητα διεφάνηκε, δεν είναι συγκυριακή, αλλά απότοκος των βιωμάτων μια ταραγμένης εποχής.

Στήλες
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Από εδώ «τα γίδια, οι ψεκασμένοι, τα τσογλάνια», από εκεί ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών

Τι διαβάζουμε σήμερα / Από εδώ «τα γίδια, οι ψεκασμένοι, τα τσογλάνια», από εκεί ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών

Σήμερα: Τέλος επιδημίας Έμπολα στο Κονγκό • • • «καλός» και «κακός» εθελοντισμός; • • • ίδια πράξη, άλλο λεξιλόγιο • • • το αυτοπραξικόπημα του Τραμπ απέτυχε • • • Ισραήλ, Αρμενία και γενοκτονία • • • τέταρτη βιομηχανική επανάσταση • • • «Η επιδημία» • • • και το ρητό της εβδομάδας.
ΚΩΣΤΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ
Έρωτες που ξεκίνησαν στην πανδημία

Δημήτρης Πολιτάκης / Έρωτες που ξεκίνησαν στην πανδημία

Μήπως τελικά αυτοί οι δεσμοί έχουν καλύτερες πιθανότητες επειδή σφυρηλατήθηκαν σε έκτακτες συνθήκες κρίσης και ρίσκου; Ή μήπως είναι μια ψευδαίσθηση που θα διαλυθεί όταν λήξει η κατάσταση συναγερμού;
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Για την έκφραση «Επάγγελμα ομοφυλόφιλος»

Θοδωρής Αντωνόπουλος / Για την έκφραση «Επάγγελμα ομοφυλόφιλος»

Αν θεωρήσουμε την ομοφυλοφιλία επάγγελμα, αξιότιμε κ. συνήγορε, τότε σίγουρα αυτό θα πρέπει να ενταχθεί στα βαρέα ανθυγιεινά. Τουλάχιστον για όσο μπορούν να δηλητηριάζουν τον δημόσιο λόγο κακοποιητικές απόψεις, αντιλήψεις και πρακτικές, σαν αυτές που είτε εκφέρετε είτε ενθαρρύνετε.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Γιατί το επίπεδο του δημοσίου διαλόγου είναι τόσο απελπιστικά χαμηλό;

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος / Γιατί το επίπεδο του δημοσίου διαλόγου είναι τόσο απελπιστικά χαμηλό;

Αντί να διαφωνήσουμε για το ένα ή το άλλο θέμα, όπως και είναι θεμιτό και αναμενόμενο σε μια δημοκρατία διαλόγου, το μόνο που ξέρουμε να κάνουμε είναι να εξευτελιζόμαστε οι ίδιοι και να εξευτελίζουμε τους άλλους, ωσάν να ήταν οι χειρότεροι εχθροί μας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ Π. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ
O βούρκος των ημερών

Στήλες / O βούρκος των ημερών

Σήμερα: Μηνύματα στο αλεξίπτωτο • • • βουλευτική ηπιότητα • • • περιβαλλοντικη καταστροφή στο Ισραήλ • • • δύσκολες μέρες για τον Μακρόν • • • εμβολιαστική ευνοιοκρατία • • • ένας γενναιόδωρος πρώην οδηγός νταλίκας • • • η περιπέτεια της «μυστικής ομιλίας»
ΚΩΣΤΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ
Ψάχνοντας τις ευθύνες, ξεχάσαμε τους κακούς

Αρετή Γεωργιλή / Ψάχνοντας τις ευθύνες, ξεχάσαμε τους κακούς

Γιατί όλη αυτή η πολιτική χυδαιότητα που αποπροσανατολίζει την κοινή γνώμη από το πραγματικό πρόβλημα και στρέφει τη συζήτηση σε μια στείρα κομματική αντιπαράθεση, στις πλάτες όλων αυτών των παιδιών, που το μόνο που ζητούν είναι δικαίωση και γαλήνη;
ΑΡΕΤΗ ΓΕΩΡΓΙΛΗ
Το δίλλημα με τον Κουφοντίνα

Τι διαβάζουμε σήμερα: / Το δίλλημα με τον Κουφοντίνα

Σήμερα: Τα Ζεν της Βαϊκάλης • • • νίκη μεγαλοψυχίας • • • η βία δεν πτοεί (ακόμη) τους Βιρμανούς • • • μια πρώτη δικαίωση • • • οι επίμονοι Ινδοί αγρότες • • • δημοκρατία και πίτσα • • • ένας τιτάνας
ΚΩΣΤΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ