Όλοι οι αρχιτέκτονες γνωρίζουν πόσο σημαντικό στοιχείο για την έμπνευση, τον σχεδιασμό και την ολοκλήρωση ενός έργου είναι η ελευθερία. Το Casa Leone έρχεται να αποδείξει αυτόν ακριβώς τον ισχυρισμό.
Ο Αριστείδης Σ. Ντάλας, ένας διακεκριμένος αρχιτέκτονας που με τα έργα του σφράγισε τη νέα εποχή στην αρχιτεκτονική της Τήνου, στο πρώτο του από μια σειρά νέων έργων στην Αθήνα κλήθηκε να πραγματώσει το όραμα ενός πελάτη που έφτασε στο γραφείο ζητώντας μια νέα κατοικία εμπνευσμένη από ένα λιοντάρι. Η αρχική ανάγνωση του αιτήματος θα μπορούσε να δημιουργήσει λάθος εντυπώσεις και κάποιος να προσπαθήσει να φανταστεί ένα κτίριο που θα θύμιζε μορφολογικά αιλουροειδές. Το Casa Leone προφανώς και ήταν ένας αρχιτεκτονικός γρίφος με αφορμή τον οποίο θα ξεκινούσε μια δημιουργική διαδικασία που, πέρα από στερεότυπα και περιορισμούς, θα έδινε ζωή σε μια new age αθηναϊκή πολυκατοικία μέσα στην αστική «ζούγκλα». Τη δύσκολη πρόκληση αποδέχτηκε το γραφείο AD Architects και πρωταγωνιστές αυτού του έργου ήταν ο Αριστείδης Ντάλας και ο Κωνσταντίνος Σταθόπουλος που επιμελήθηκαν την αρχιτεκτονική μελέτη.
Για τον Αριστείδη Ντάλα, που θεωρεί πως η αρχιτεκτονική αποτελεί την τέλεια ένωση τέχνης και επιστήμης, το να δοκιμάσει ανατρεπτικές διαδρομές δεν ήταν κάτι καινούργιο. Άλλωστε, μια ματιά στο χαρτοφυλάκιό του, που περιέχει έργα μικρής και μεγάλης κλίμακας στην Τήνο, στη Μύκονο, στη Ρόδο, στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, αποκαλύπτει ακριβώς ποια είναι η φιλοσοφία του γραφείου AD Architects που έχει ιδρύσει.
Casa Leone
Μια ιδέα μεταμορφώνει το αστικό τοπίο με σύγχρονη αισθητική
«Η ονομασία της κατοικίας προέρχεται από την ίδια της την ιστορία, όπως ο ιδιοκτήτης της την έπλασε μαζί μας. Όταν αναλάβαμε το έργο μάς ζητήθηκε να προσπαθήσουμε να φανταστούμε ένα κτίριο που να στέκεται "στη ζούγκλα της πόλης" σαν ένα λιοντάρι. Αρκετά γρήγορα έγινε σαφές πως η παρομοίωση αυτή δεν θα μπορούσε να αφορά κάποια μορφολογική επιρροή, όμως τουλάχιστον δύναται να απαντήσει σε εννοιολογικές πρακτικές. Όταν το έργο τελείωσε συνθετικά και το είδαμε μπροστά μας, ο Κωνσταντίνος είπε χαρακτηριστικά "πρέπει να το λέμε Casa Leone" και κάπως έτσι το κρατήσαμε» αναφέρει ο Αριστείδης Ντάλας.
Ο ιδιοκτήτης και αναθέτων το έργο Βασίλης μας λέει: «Όταν γνώρισα τον Αριστείδη από κοντά με κέρδισε ο τρόπος που βλέπει την αρχιτεκτονική ως διαδικασία, τέχνη και πράξη. Με τις ερωτήσεις του στις συναντήσεις μας με έκανε εξαρχής να αισθανθώ μέρος αυτής της διαδικασίας, ζητώντας να καταλάβει ποιος είμαι και τι μου αρέσει. Αυτό το διαδραστικό παιχνίδι μεταξύ μου και της αρχιτεκτονικής ομάδας με έκανε να αισθανθώ μέρος μιας καλλιτεχνικής δημιουργίας. Έτσι, μπήκα 100% μέσα σε αυτό και, προσπαθώντας να τους βάλω δύσκολα, ζήτησα να μου φτιάξουν ένα λιοντάρι».
Πώς ερμηνεύεται αυτό; «Ο ποιητικός αυτός προσδιορισμός υπήρξε εφαλτήριο για τον σχεδιασμό τόσο ως προς τη σχέση του με το περιβάλλον στο οποίο τοποθετείται όσο και ως προς την ίδια του τη δομή. Η αντιστοιχία της έννοιας αυτής θα μπορούσε να αφορά την εσωστρέφεια ή την εξωστρέφεια της ίδια της δομής αλλά και τη σχέση της κατοικίας με την πόλη».
Ένα λιοντάρι στην αστική ζούγκλα της Αθήνας
Το Casa Leone δεν ήταν εύκολη υπόθεση τεχνικά. Οι περιορισμοί ήταν πολλοί, αντιστρόφως ανάλογοι με την ποιητική ελευθερία που απαιτούσε το όραμα του πελάτη.
Σημαντικός παράγοντας στη διαμόρφωση του έργου υπήρξε η μικρή του κλίμακα καθώς και τα αυστηρώς στενά και μικρά περιθώρια του οικοπέδου, που δυσκόλευαν σημαντικά την ανάπτυξη της πρόθεσης ως προς την οριζόντια διεύθυνση. Εντασσόμενο στο ίδιο το περιβάλλον της πόλης, προσπαθεί να επαναπροσδιορίσει τον όρο της κατοίκησης των πολλών, την πολυκατοικία, με μια νέα ματιά, ανατρέποντας ίσως την εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας για την αθηναϊκή πολυκατοικία.
Το επιβλητικά κτίριο αναπτύσσεται σε 5 επίπεδα, αλλά χωρίς να επαναλαμβάνει αυστηρά την τυπολογία ενός μοντέλου κατοίκησης. Κάθε επίπεδο και η εσωτερική του διαρρύθμιση πήραν μορφή ανάλογα με τις ανάγκες που προέκυπταν. Αυτό γίνεται ξεκάθαρο και στην εξωτερική του όψη, η οποία, στιβαρή και απρόσιτη, δεν θυμίζει σε τίποτα την τυπική αστική πολυκατοικία.
Αντίθετα, αντανακλά τόσο τη διαφοροποίηση των ιδιοκτησιών όσο και την εσωτερική λειτουργία κάθε στάθμης, ενώ παράλληλα επιτρέπει τις οπτικές φυγές και την επαφή του μέσα και του έξω με τη βοήθεια ανοιγμάτων-σχισμών στο συμπαγές του σκυροδέματος αλλά και μέσα από το φίλτρα σκιασμού.
Εξωστρέφεια - Εσωστρέφεια
Στο Casa Leone σημαντικό συνθετικό εργαλείο αποτελεί η διαχείριση του κενού, το οποίο συγκροτεί και διαμορφώνει τον εσωτερικό χώρο με κύρια αναφορά στον εαυτό του, δηλαδή στο ίδιο το έξω. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται τόσο η «εκτόνωση» του εσωτερικού χώρου προς ένα εξωτερικό όσο και η ίδια η ανάγκη περί βίου σε αίθρια ή και ημιυπαίθρια κατάσταση.
Κατ' αυτόν τον τρόπο διευρύνονται τα στενά «όρια» του μέσα έτσι ώστε η κατοικία κατά την περίοδο των καλοκαιρινών μηνών να αποτελεί προέκταση του έξω, διαμορφώνοντας στην ουσία την ίδια την κατοικία ως ένα ενιαίο αστικό καθιστικό εντός της γειτονιάς. Η σχέση αυτή δίνει την αίσθηση πως η γειτονιά και η ίδια η κατοίκηση μέσα σε αυτήν αποτελούν ένα συνεχές σύστημα σε διαρκή αλληλεπίδραση, η οποία καθορίζεται από τον διττό ρόλο του μέσα και του έξω.
Μέσα στο Casa Leone:
Με αυτόν τον τρόπο ορίζονται εναλλαγές στη μορφή και στη διάπλαση των όγκων της όψης, με την αναλογία του «κενού» να αναδεικνύει την αποκόλληση των όγκων εξωτερικά.
Τα υλικά, με τη σειρά τους, αποκτούν τη δική τους σημασία, δημιουργώντας τις κατάλληλες τονικές εντάσεις και αντιθέσεις μέσα από τις ίδιες τις ιδιότητές του. Το «γυμνό» σκυρόδεμα, το ξύλο και το γυαλί είναι τα τρία βασικά υλικά που πρωταγωνιστούν στο συγκεκριμένο έργο. Το σκυρόδεμα, ως προς τα ακλόνητα και σταθερά στοιχεία της σύνθεσης, το γυαλί, ως προς τη διαφάνεια, το φως και την οπτική επαφή, όπου χρειάζεται, και, τέλος, το ξύλο, που ισορροπεί τα δύο προηγούμενα υλικά τονικά μεταξύ κενού και πλήρους, ενώ προσφέρει την ημιδιαφάνεια και την ιδιωτικότητα όπου χρειάζεται.
H ζωή στο Casa Leone και η θέση του στη γειτονιά
«Σε κάθε έργο προσπαθούμε να βρούμε την άμεση σχέση με τον άνθρωπο που το βιώνει και το κατοικεί, έτσι κι εδώ υπάρχουν στοιχεία του σχεδιασμού που αναφέρονται σε μια εμπειρία του χώρου η οποία διαβάζεται μόνο στη βιωματική επαφή με τον ίδιο τον χώρο. Το φως, η σκιά και η κίνηση του ανθρώπου στον χώρο είναι τα στοιχεία εκείνα που δίνουν ζωή στο έργο» εξηγεί ο Αριστείδης Ντάλας.
Σε μια άλλη κλίμακα, αυτήν της γειτονιάς, το Casa Leone ξεχωρίζει, αλλά δεν είναι κραυγαλέο. Ακριβώς επειδή σεβάστηκε και ακολούθησε τις μικρές αναλογίες του οικοπέδου, καταφέρνει να ενσωματωθεί στον αστικό ιστό και να δημιουργήσει μια συνέχεια με τη γειτονιά μέσω της αντίστιξής του με αυτή, διατηρώντας τελικά μια διαρκή συνομιλία με τα όμορα κτίρια.
«Είναι μεγάλη η δυσκολία να δημιουργήσει κάποιος ένα αρχιτεκτονικό έργο βαθιά ταπεινό, χωρίς υπερβολές, που να μην αυτοπροβάλλεται, όταν προσπαθεί να δημιουργήσει μέσα από τη μείξη του παλιότερου και του νεότερου. Αντικειμενικά, όταν παράγει κανείς αρχιτεκτονική στις ασχεδίαστες πόλεις μας θα ξεχωρίσει, είτε το επιθυμεί είτε όχι. Εμείς προσπαθούμε να εντάξουμε τα κτίριά μας στο τοπίο. Για κάποιους αυτό το επιτυγχάνουμε και για κάποιους άλλους, βέβαια, όχι. Προσπαθούμε να μένουμε πιστοί στις ιδέες μας και να προχωράμε μπροστά». Αυτή η φράση από παλιότερη συνέντευξη του Αριστείδη Ντάλα αποτυπώνει την αγωνία του για το ζήτημα της ένταξης της αρχιτεκτονικής στον χώρο που την περιβάλλει και ίσως να μαρτυρά τα βήματα της επιτυχημένης ενσώματωσης του ρηξικέλευθου αυτού κτιρίου στον τυπικό αθηναϊκό ιστό.
Πράγματι, οι αρχιτέκτονες συχνά καταφεύγουν σε τόσο δραματικούς πειραματισμούς, που από το ολοκληρωμένο έργο γίνεται ξένο σώμα, παράταιρο και ανεπιθύμητο στο τοπίο. Το να ενσωματώσεις μια νέα αρχιτεκτονική σε έναν τόπο που δεν έχει παρά να επιδείξει ένα συγκεκριμένο μοτίβο είναι ένα ρίσκο που συχνά αποτυγχάνει, «καταπίνοντας» νεωτερισμούς και φουτουριστικά, μεγαλεπήβολα πρότζεκτ. Ο Αριστείδης Ντάλας, όμως, έχει αποδείξει με το έργο του μέχρι σήμερα πως είναι ένας μετρ της τέχνης της ενσωμάτωσης.
Casa Leone team
Αρχιτεκτονική Μελέτη: Αριστείδης Ντάλας & Κωνσταντίνος Σταθόπουλος
Ομάδα εργασίας: Κατερίνα Μπαλή
Τρισδιάστατες Απεικονίσεις: Fiore Architects
Στατική Μελέτη: Εμμανουήλ Ροδίτης
Η/Μ Μελέτη: Ευάγγελος Τέντης
Facebook: Aristides S. Dallas / Architecture Studio/
Instagram: aristidesdallas
