Το Μουσείο Μπενάκη και το Μορφωτικό Κέντρο της Πρεσβείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν εγκαινιάζουν την έκθεση «Ισλαμική Καλλιγραφία. Η Τέχνη της Ιρανικής Γραφής», την Τετάρτη 25 Απριλίου στο Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης.
Η έκθεση επιδιώκει αφενός την εξοικείωση των επισκεπτών με την εξέλιξη και τον ρόλο της καλλιγραφίας στον ισλαμικό κόσμο και αφετέρου τη γνωριμία με τη σύγχρονη ιρανική καλλιγραφική δημιουργία.
Η καλλιγραφία είναι μια μορφή τέχνης που στον ισλαμικό κόσμο θεωρείται ιερή. Ο θαυμασμός για την ισλαμική καλλιγραφία πηγάζει κυρίως από τη σύνδεσή της με το Κοράνι, το ιερό βιβλίο του Ισλάμ.
Σύμφωνα με την ισλαμική θρησκεία, το κείμενο του Κορανίου είναι κατά λέξη ο λόγος του θεού, έτσι όπως αποκαλύφθηκε μέσω του αρχάγγελου Γαβριήλ στον προφήτη Μωάμεθ στα αραβικά και κωδικοποιήθηκε σε 114 κεφάλαια στα χρόνια του χαλίφη Ουθμάν (644-656).
Η καλλιγραφία θεωρείται από τους μουσουλμάνους ως η πιο θαυμαστή τέχνη, ακόμα κι αν πρόκειται για κείμενα κοσμικού περιεχομένου. Εκτός από κορανικά αποσπάσματα και τη συχνότατη επίκληση του ονόματος του θεού (bismallah), με καλλιγραφική γραφή φιλοτεχνούνται ποιητικοί στίχοι και λογοτεχνικά κείμενα.
Η ισλαμική καλλιγραφία πρωτοεμφανίζεται τις τελευταίες δεκαετίες του 7ου αιώνα, την περίοδο της δυναστείας των Ομαγιαδών. Από τότε, συνεχίζει να ακμάζει μεταβαλλόμενη και εξελισσόμενη, υιοθετώντας διαφορετικούς τύπους, όπως τα κουφικά, τα θούλουθ και τα νασταλίκ.
Μολονότι η καλλιγραφία αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στην Ευρώπη και απαντάται ευρύτατα σε μεσαιωνικά χειρόγραφα, άλλες μορφές τέχνης, όπως η ζωγραφική και η γλυπτική, κατέχουν την πρωτοκαθεδρία της ευρωπαϊκής καλλιτεχνικής έκφρασης.
Στον αντίποδα, η καλλιγραφία θεωρείται από τους μουσουλμάνους ως η πιο θαυμαστή τέχνη, ακόμα κι αν πρόκειται για κείμενα κοσμικού περιεχομένου. Εκτός από κορανικά αποσπάσματα και τη συχνότατη επίκληση του ονόματος του θεού (bismallah), με καλλιγραφική γραφή φιλοτεχνούνται ποιητικοί στίχοι και λογοτεχνικά κείμενα.
Παράλληλα, οι επιγραφές αποτελούν ένα από τα κύρια στοιχεία στη διακόσμηση έργων υψηλής τέχνης και αντικειμένων καθημερινής χρήσης. Η ισλαμική καλλιγραφία απαντάται σε μια πληθώρα υλικών, διαφορετικών κάθε φορά διαστάσεων, άλλοτε σε χαρτί και ύφασμα και άλλοτε σε κεραμικά και χάλκινα αντικείμενα.
Από τους πρώτους αιώνες του Ισλάμ παρατηρείται η προσθήκη διακοσμητικών μοτίβων στους χαρακτήρες καλλιγραφημένων κειμένων. Αξιοποιώντας τις εγγενείς δυνατότητες του αραβικού αλφάβητου, οι καλλιτέχνες ανήγαν τη γραφή σε γεωμετρικό, φυτικό ή ανθρωπομορφικό διάκοσμο.
Αναπτύσσονταν κοσμήματα, γεωμετρικά και φυτικά (διανθισμένη κουφική), τα οποία άλλοτε αποτελούσαν μέρος των γραμμάτων και άλλοτε λειτουργούσαν συμπληρωματικά ως βάθος ή πλαίσιο. Εκτός από τα ανεικονικά φυτικά και γεωμετρικά θέματα, επιλέγεται και ο εικονιστικός διάκοσμος και μορφές ανθρώπων και ζώων.
Κανόνες γεωμετρίας εφαρμόζονταν για την επίτευξη συμμετρίας και αρμονίας στα καλλιγραφικά κείμενα, οι οποίες ήταν εμπνευσμένες από τις μουσικές αναλογίες. Άλλωστε, ο μουσικός ρυθμός θεωρείτο άρρηκτα συνδεδεμένος με την προσέγγιση του θείου.
Εκτός από το μαύρο και το σκούρο καφέ μελάνι, χρυσό και ασημένιο, κόκκινο, μπλε, λευκό και κίτρινο προτιμούνταν για τη δημιουργία καλλιγραφικών κειμένων. Μολονότι η διαδικασία κατασκευής των χρωμάτων θεωρούνταν πολύτιμη γνώση και ως εκ τούτου πολλές φορές παρέμενε μυστική, σε ορισμένες περιπτώσεις κυκλοφορούσαν εγχειρίδια που προσέφεραν πληροφορίες για την κατασκευή τους.
Η έκθεση «Ισλαμική Καλλιγραφία. Η Τέχνη της Ιρανικής Γραφής», που εντάσσεται στο πλαίσιο της «Αθήνα 2018 Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου», αποτελείται από δύο τμήματα.
Το πρώτο είναι αφιερωμένο στην ιστορία της καλλιγραφίας από τον 9ο έως τον 19ο αιώνα, μέσα από βιβλία και ενεπίγραφα αντικείμενα της συλλογής του Μουσείου Μπενάκη, καθώς και χειρόγραφα της Εθνικής Βιβλιοθήκης, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά.
Το δεύτερο τμήμα της έκθεσης εστιάζει στην τέχνη της σύγχρονης καλλιγραφίας μέσα από τα έργα του Ιρανού καλλιγράφου Μουσταμπά Σαμπζέ, ο οποίος εκθέτει έργα με ποιητικό και θρησκευτικό περιεχόμενο για πρώτη φορά στην Ελλάδα, παρέχοντας την ευκαιρία στους επισκέπτες να γνωρίσουν μία σημαντική πτυχή της σύγχρονης τέχνης της Μέσης Ανατολής.
Ο Μουσταμπά Σαμπζέ δημιουργεί καλλιγραφικούς χαρακτήρες με πλατιές καμπύλες, χρησιμοποιώντας συχνά επιχρύσωση και φωτεινά χρώματα. Επίσης, συχνή είναι και η διακόσμηση των έργων του με φυτικά μοτίβα που άλλοτε πλαισιώνουν τις επιγραφές και άλλοτε λειτουργούν ως βάθος.
Στα έργα του αναδεικνύεται η ιρανική καλλιγραφική παραγωγή και ιδιαίτερα η ρέουσα γραφή νάσταλικ. Η γραφή αυτή άκμασε στον Ιράν τον 16ου αιώνα και είχε σχεδιαστεί για να την καταγραφή της εκφοράς της περσικής γλώσσας και τόσο στην ποιητική παραγωγή όσο και σε διοικητικά κείμενα.
Ο κομβικός χαρακτήρας της καλλιγραφίας εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να επηρεάζει τη σύγχρονη τέχνη της Μέσης Ανατολής. Χώρες, όπως το Ιράν, παρουσιάζουν εξέχουσα καλλιτεχνική δημιουργία, που ενσωματώνει καλλιγραφικά κείμενα είτε υιοθετώντας τo ίδιο αισθητικό λεξιλόγιο και παρόμοιες τεχνικές με την κλασική καλλιγραφική έκφραση, είτε καταφεύγοντας, μέσα από ευφάνταστες προσεγγίσεις, στη χρήση διαφορετικών μέσων και νέων υλικών.
Πληθώρα σύγχρονων καλλιτεχνών, όπως ο δρ Μουσταμπά Σαμπζέ, έχουν λάβει παραδοσιακή καλλιγραφική εκπαίδευση, γεγονός που τους επιτρέπει να δημιουργούν καλλιγραφικά κείμενα σύμφωνα με κλασικές αισθητικές αξίες.
Παράλληλες εκδηλώσεις
Επίδειξη καλλιγραφίας από τον Μουσταμπά Σαμπζέ
Ο Μουσταμπά Σαμπζέ ολοκλήρωσε τις καλλιγραφικές του σπουδές και έλαβε τον διδακτορικό του τίτλο από τη Σχολή Καλλιγραφίας του Εσφαράγιεν και στο πλαίσιο της έκθεσης θα πραγματοποιήσει, σε συνεργασία με τη μικρογράφο Φατεμέ Κεϊκαβουσί, επίδειξη καλλιγραφίας τις παρακάτω ώρες:
Πέμπτη 26 και Παρασκευή 27 Απριλίου, 14.00-18.00
Σάββατο 28 Απριλίου, 12.00-14.00
Ξεναγήσεις
Ξεναγήσεις στην έκθεση θα πραγματοποιηθούν τις ακόλουθες μέρες και ώρες:
Πέμπτη, 17/5, 24/5 & 21/6/2018 στις 16:00
Σάββατο, 12/5, 2/6, 16/6 & 30/6/2018 στις 11:00.
Η συμμετοχή στις ξεναγήσεις δεν επιβαρύνει το εισιτήριο της έκθεσης.
Κράτηση θέσεων στο τηλέφωνο 210 3251314, Δευτέρα - Πέμπτη 10:00-15:00.
Info:
«Ισλαμική Καλλιγραφία. Η Τέχνη της Ιρανικής Γραφής»
Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης
Διπύλου 12, Αθήνα. Τηλέφωνο: 210 3251311
Εγκαίνια: Τετάρτη 25 Απριλίου 2018 στις 20:00
Διάρκεια έκθεσης: 26 Απριλίου – 1 Ιουλίου 2018-04-10
Ώρες λειτουργίας: Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή: 10:00 - 18:00
Εισιτήρια: 7 και 9 ευρώ
