Έξι χιλιόμετρα από το κέντρο της Θεσσαλονίκης, στη γειτονιά μου, υπάρχει το εργοστάσιο φυτοφαρμάκων «ΔΙΑΝΑ». Είκοσι χρόνια μετά το κλείσιμό του, βλέπεις μυστηριώδεις τύπους με φαρδιά παντελόνια να μπαίνουν μέσα στα ετοιμόρροπα κτίρια αγκαλιά με τις μπογιές τους και να διεκδικούν το δημόσιο χώρο τους από εκεί που ξεκίνησε η τέχνη του graffiti, το περιθώριο.
Οι μορφές στους τοίχους μοιάζουν σχεδόν με φαντάσματα. Οι αδίστακτες φυσιογνωμίες με ηδονικό βλέμμα που κρατούν έμβρυα στα χέρια τους, ο Λευκός Πύργος που φαίνεται σαν να φτύνει ο ίδιος απόβλητα στο Θερμαϊκό και το μότο ενός γκραφιτά: «Οι μαλακίες πληρώνονται», ταιριάζουν απόλυτα στο εργοστασιακό νεκροταφείο της γειτονιάς μας.
Οι παρατημένες μπογιές, οι χειροτεχνίες, τα ξεχειλισμένα χρώματα και τα εμπνευσμένα γκράφιτι σε κάνουν να ξεχνάς για λίγο τη δυσοσμία του χώρου.
Σαν παιδί θυμάμαι τη δυσωδία που ξερνούσε το εργοστάσιο, μια μυρωδιά που ακόμα και σήμερα μου είναι δύσκολο να περιγράψω. Θυμάμαι πορείες με το σχολείο, κινητοποιήσεις γονιών και δημάρχους σε εκπομπές που θέλοντας να δείξουν σκληροπυρηνικοί, πηδούσαν τα κάγκελα του εργοστασίου. Ενόσω λοιπόν διαδοχικές κυβερνήσεις μιλούσαν για το περιβαλλοντικό πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί χωρίς να γίνεται κάποια κίνηση, το εργοστάσιο «ΔΙΑΝΑ» για μένα είχε πάρει μυθικές διαστάσεις. Με τους υπερυψωμένους του τοίχους και με τους γονείς σου να σου λένε να κρατάς την ανάσα σου όταν περνάτε από τη στάση του λεωφορείου, ήταν σαν ένα τεράστιο ανίκητο τέρας που ήθελες μανιωδώς να σου κάνουν ποδαράκι για να δεις επιτέλους τι κρύβεται πίσω από τους μυστηριώδεις τοίχους του. Για χρόνια περιορίστηκα στο να βλέπω τα γαλάζια νερά που κυλούσαν στο δρόμο μόλις έβρεχε, αφήνοντας χάρτινα καραβάκια να πλεύσουν στη γαλαζοπράσινη θάλασσα της γειτονιάς.
Οι παρατημένες μπογιές, οι χειροτεχνίες, τα ξεχειλισμένα χρώματα και τα εμπνευσμένα γκράφιτι σε κάνουν να ξεχνάς για λίγο τη δυσοσμία του χώρου.
Από τη δεκαετία του ’80 οι τοπικές αρχές και οι κάτοικοι της δυτικής Θεσσαλονίκης ζητούσαν την απομάκρυνση της γνωστής στους Θεσσαλονικείς εταιρίας «ΔΙΑΝΑ». Σύμφωνα με τις καταγγελίες μάλιστα, ως το 1986 η εταιρεία δεν διέθετε καν άδεια λειτουργίας. Το 1996 κατατέθηκε η αναφορά ασφαλείας της «ΔΙΑΝΑ» και παρότι ελλιπής, κάνει αναφορά για τοξικό νέφος και ανεπανόρθωτες βλάβες στην υγεία των κατοίκων σε περίπτωση πυρκαγιάς. Το 1998, η εταιρία κήρυξε πτώχευση. Περίπου δύο χιλιάδες τόνοι μόλυναν το έδαφος και τον αέρα προκαλώντας διαμαρτυρίες απ’ τους κατοίκους της περιοχής του Λαγκαδά, της Ευκαρπίας και της Νικόπολης. Το εργοστάσιο έκλεισε πριν περίπου είκοσι χρόνια και για τα επόμενα οχτώ χρόνια εκκρεμούσε το θέμα της απομάκρυνσης των αποβλήτων.
Μετά από πολυετείς διαμαρτυρίες των κατοίκων και μετά από παρέμβαση της Green Peace, το κράτος απομάκρυνε 1.740 τόνους χημικών τοξικών ουσιών σε δύο δόσεις -μία το 2003 και μία το 2006-, οι οποίες οδηγήθηκαν για καταστροφή στη Γερμανία, διότι η Ελλάδα δεν διέθετε ούτε ειδικό σχέδιο διαχείρισης των επικίνδυνων αποβλήτων, ούτε τις απαραίτητες υποδομές για τη διαχείριση νέων και παλαιών αποβλήτων. Η Ελλάδα καταδικάστηκε για πρώτη φορά το 2009 από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο γι αυτόν ακριβώς το λόγο. Έλαβε προθεσμία έως τον Μάρτιο του 2013, η οποία παρήλθε άπρακτη. Το 2014 ξεκίνησε νέα διαδικασία παραπομπής που κατέληξε σε πρόστιμο 10 εκατ. ευρώ για την Ελλάδα.
Το 2004, το εργοστάσιο ΔΙΑΝΑ έπιασε φωτιά έχοντας ακόμη μέσα τοξικά απόβλητα που δεν απομακρύνθηκαν. Καλωσορίσαμε το νέφος που σκέπασε τον ουρανό, σαν να ήταν ο νέος μας γείτονας. Από τότε μέχρι και σήμερα γίνονται διάφορες κινήσεις για την απορρύπανση και την αποκατάσταση του χώρου, χωρίς αποτέλεσμα. Τα συρματοπλέγματα γύρω από το εργοστάσιο μετά από το πλιάτσικο δεν υπάρχουν. Ο χώρος δε φυλάσσεται, τα κτίρια είναι ετοιμόρροπα και δεν υπάρχει ούτε μια πινακίδα που να παραπέμπει στην επικινδυνότητα του χώρου. Βλέπω πολλές φορές παιδιά να μπαίνουν στο χώρο και να συμπεριφέρονται σαν να είναι στην παιδική χαρά της γειτονιάς τους. Δυο μήνες πριν, ένα 14χρονο αγόρι έπεσε από τον πρώτο όροφο του εγκαταλελειμμένου εργοστασίου ενώ έπαιζε. Μετά το ατύχημα, οι συζητήσεις για την αποκατάσταση του χώρου ξεκίνησαν και πάλι.
Όταν μπήκαμε στο εργοστάσιο υπήρχαν παντού τζάμια στο πάτωμα, μπάζα, ετοιμόρροποι τοίχοι, δεξαμενές που ζέχνουν και στάσιμο νερό με ψόφια ζώα. Οι παρατημένες μπογιές, οι χειροτεχνίες, τα ξεχειλισμένα χρώματα και τα εμπνευσμένα γκράφιτι σε κάνουν να ξεχνάς για λίγο τη δυσοσμία του χώρου. Πιο κάτω πέφτουμε σε κάτι παρατημένα παιχνίδια. Ανάμεσά τους, ένα αρκουδάκι που βγαίνουν από μέσα του σκουλήκια. Λογικά, θα συνεχίσει για πολύ να βρίσκεται εκεί, θυμίζοντάς μας τα παιδικά χρόνια γεμάτα ρύπανση και υποσχέσεις.
