— Πόσο κοντά βρίσκεται σήμερα ο πόλεμος Ιράν-ΗΠΑ-Ισραήλ σε μια πραγματική λήξη και ποια γεγονότα δείχνουν αν οδεύουμε προς ειρήνη ή προς νέα κλιμάκωση;
Εδώ και εβδομάδες βρισκόμαστε σε μια ιδιόμορφη κατάσταση εκεχειρίας, για την ακρίβεια μη πολέμου. Ακόμη και οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι μια εκδοχή ενισχυμένης εκεχειρίας, παρά μιας συμφωνίας βιώσιμης ειρήνης και επίλυσης της διένεξης. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε πως το Ισραήλ έχει τυπική και ουσιαστική απόσταση από αυτήν τη διαπραγμάτευση. Μιλάμε, λοιπόν, για δύο επίπεδα. Πρώτον, ακόμη και αν υπάρξει μια συμφωνία δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι πως θα είναι βιώσιμη, καθώς υπάρχει από τη μια πλευρά η παράμετρος του Ισραήλ και από την άλλη η κατάσταση στο εσωτερικό του Ιράν. Δεύτερον, είναι εξαιρετικά δύσκολο να ξεπεραστεί αυτό το πολλαπλό δίλημμα ασφάλειας μεταξύ των δύο πλευρών και να υπάρξει η απαιτούμενη εμπιστοσύνη που είναι προαπαιτούμενο για βιώσιμη λύση.
Η σταθερότητα είναι το κοινό μας ζητούμενο, αλλά οι προσεγγίσεις και τα συμφέροντα παραμένουν διαφοροποιημένα, καθώς ζούμε εδώ και 25 χρόνια σε μια συνθήκη εκτεταμένης κρίσης των διεθνών θεσμών.
— Τι θα αφήσει πίσω του αυτός ο πόλεμος για τη Μέση Ανατολή: κατεστραμμένες οικονομίες, αλλαγές συμμαχιών, ενεργειακή κρίση ή νέα γεωπολιτική τάξη;
Μια διαφορετική Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειο, που θα τη δούμε σταδιακά να αναδύεται. Για παράδειγμα, χώρες όπως το Κατάρ, που παραδοσιακά λειτουργούσαν ανάμεσα στις δύο πλευρές, βρέθηκαν στο στόχαστρο του Ιράν και ήρθαν πιο κοντά στη Δύση. Το Ιράν ήρθε σε σύγκρουση με όλες τις χώρες του Κόλπου και αυτό είναι μια σημαντική παράμετρος που πρέπει να συνυπολογίσουμε. Επίσης, πρέπει να δούμε πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση τόσο στο εσωτερικό του Ιράν όσο και με τις σχέσεις του με τις χώρες της περιοχής. Χώρες όπως η Τουρκία βρίσκονται σε μια κατάσταση αναμονής, χωρίς τον ενεργό ρόλο που θα επιθυμούσαν, ενώ άλλες, όπως το Πακιστάν, έχουν εξελιχθεί σε σημαντικούς δρώντες. Σημαντική παράμετρος της επόμενης ημέρας είναι και η συμμαχία Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ. Παράλληλα, υπάρχουν σημαντικές επιπτώσεις στην αγορά ενέργειας, στο θαλάσσιο εμπόριο και ευρύτερα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, οι οποίες δεν θα αντιστραφούν άμεσα. Τέλος, ο πόλεμος αφήνει πολλά ερωτηματικά και προκλήσεις για την ενεργειακή και γενικότερη εξάρτηση από αυταρχικά καθεστώτα αλλά και την ανθεκτικότητα σημαντικών έργων ενεργειακών υποδομών.
— Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει νικητής στον πόλεμο Ιράν - ΗΠΑ ή όλες οι πλευρές έχουν υποστεί σοβαρές στρατηγικές και οικονομικές απώλειες;
Σε αυτό τον πόλεμο, όπως έχει εξελιχθεί μέχρι τώρα, δεν κέρδισε κανείς, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Μεσοπρόθεσμα, ανάλογα και με την εξέλιξη σε μια σειρά θεμάτων, όπως ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, αυτή η συζήτηση μπορεί να διαφοροποιηθεί. Για παράδειγμα, μπορεί να είδαμε ανατροπή καθεστώτος στο Ιράν, αλλά δεν ξέρουμε ποιες είναι οι εσωτερικές δυναμικές με τους πολίτες. Από την άλλη, οι ΗΠΑ έχουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις, με χαρακτηριστική περίπτωση τη σχέση τους με τις χώρες της Ε.Ε. Στον οικονομικό και ενεργειακό τομέα, δε, οι επιπτώσεις είναι προφανείς για όλες τις χώρες. Ακόμη όμως και βραχυπρόθεσμα υπάρχουν δύο χώρες που έχουν κάποια κέρδη, η Κίνα στο πεδίο της επιρροής και η Ρωσία στη σταδιακή ανάκαμψή της σε διεθνές επίπεδο, παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
— Ποιος θεωρείται μέχρι στιγμής ο μεγαλύτερος χαμένος της σύγκρουσης: το Ιράν, το Ισραήλ, οι ΗΠΑ ή οι λαοί της περιοχής που ζουν τις συνέπειες του πολέμου;
Η σταθερότητα, και αυτό έχει πολλαπλές επιπτώσεις, από τους πολίτες του Ιράν μέχρι τις χώρες της περιοχής, αλλά και στη σχέση ΗΠΑ - Ισραήλ. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, για παράδειγμα, τις κοινωνίες και τις οικονομίες των χωρών της Ευρώπης. Γενικότερα, από τον πόλεμο στην Ουκρανία και μετά, που είδαμε πώς μια πολεμική σύγκρουση μπορεί να μετεξελιχθεί σε πολυκρίση, είναι ξεκάθαρο ότι τα γεωπολιτικά σοκ, ακόμη και σε περιφερειακό επίπεδο, προκαλούν διαταραχές στην παγκόσμια κίνηση αγαθών και υπηρεσιών. Η σταθερότητα επομένως είναι το κοινό μας ζητούμενο, αλλά οι προσεγγίσεις και τα συμφέροντα παραμένουν διαφοροποιημένα, καθώς ζούμε εδώ και 25 χρόνια σε μια συνθήκη εκτεταμένης κρίσης των διεθνών θεσμών.
— Και ποιες είναι οι συνέπειες για την Ευρώπη από όλο αυτό;
Αυτό που ξέρει εδώ και χρόνια, η αμυντική, ενεργειακή και γενικότερη εξάρτησή της από τρίτες χώρες. Με τα προβλήματα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, η ανάγκη της αυτονομίας είναι πλέον εντονότερη από κάθε άλλη φορά και σε αυτή την κατεύθυνση κινείται. Δεν υπάρχει όμως ο χρόνος για να περιμένουμε, για παράδειγμα, το 2030, χρονιά-καταλύτη για την άμυνα. Για να έχει διεθνή ρόλο η Ε.Ε. πρέπει να αποκτήσει την περίφημη στρατηγική αυτονομία και να βρει ένα ευέλικτο πλαίσιο για το ενδιάμεσο χρονικό διάστημα. Ένα καλό παράδειγμα είναι ο ad hoc μηχανισμός που δημιουργήθηκε για την υποστήριξη της Κύπρου. Αυτονομία και ανθεκτικότητα, τα δύο κρίσιμα Α για την Ε.Ε. της επόμενης ημέρας.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO
