Ο ΕΝΤΙ ΡΑΜΑ ΕΙΝΑΙ, όπως ξέρουμε, ένας άνθρωπος της προοδευτικής παράταξης, σοσιαλιστής ή ό,τι τέλος πάντων μπορεί να σημαίνει αυτό στον γεμάτο τρομακτικά χάσματα, ασυνάρτητο κόσμο της σύγχρονης ρεαλιστικής πολιτικής (και όχι μόνο στη βαλκανική της εκδοχή). Από την άλλη πλευρά, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, κατά κόσμον Ρόμπερτ Φράνσις Πρέβοστ, παρά το ότι, όπως και ο προκάτοχός του, Φραγκίσκος, συνδέθηκε με προωθημένες σκέψεις και θέσεις, είναι ο ηγέτης της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, με όλα όσα συμβολίζει ο καθολικισμός ως δομή εξουσίας και πνευματική παράδοση στην ιστορία της Δύσης και του κόσμου. Τυπικά, ο Ράμα προέρχεται από τον λαϊκό διαφωτισμό και ο Πάπας από τον θρησκευτικό «αντιδιαφωτισμό», για να χρησιμοποιήσω το απλοϊκό σχήμα που προτείνει ο ιστορικός Ζεέβ Στερνχέλ για τις δυο μεγάλες παραδόσεις που σφράγισαν την ευρωπαϊκή νεωτερικότητα μετά τη Γαλλική Επανάσταση.
Πώς εμφανίζονται όμως αυτά τα δύο πρόσωπα στη σκηνή; Όλο το παράδοξο μιας πολιτισμικής και πολιτικής χρεοκοπίας βρίσκεται εδώ, στο πώς δηλαδή ο ευτελισμός μιας διαχειριστικής νεοφιλελεύθερης πολιτικής τάξης και των μοντέλων οικονομικής μεγέθυνσης και χρήσης των συλλογικών πόρων που δεσπόζουν μάς κάνει να αναζητούμε ακόμα και στον Πάπα μια διαφορετική δημόσια φωνή. Η συρρίκνωση και η υποχώρηση του κοινωνικοπολιτικού ριζοσπαστισμού (πολύ μεγάλη συζήτηση το γιατί) σπρώχνει πολλούς σε μια ηθική αντιπολίτευση, συναισθηματικά πολύτιμη αλλά όχι στο ύψος της πραγματικότητας.
Ο Πάπας της Ρώμης μιλάει σήμερα περισσότερο πολιτικά και ανθρώπινα από δεκάδες Ράμα που έχουν εποικίσει τα πολιτικά μας συστήματα.
Ας πάμε όμως στο συγκεκριμένο: η Αλβανία συγκλονίζεται, ως γνωστόν, από ένα μεγάλο κίνημα που συγκρούεται με την κυβέρνηση και παράλληλα με την οικογένεια του Αμερικανού Προέδρου με τα ιδιαίτερα επιχειρηματικά της συμφέροντα στο real estate. Το επίδικο είναι μια προστατευμένη περιοχή μεγάλης φυσικής ομορφιάς στο δέλτα του ποταμού Βιόσα, στο νησί Σαζάν και στη Νάρτα. Ως γνωστόν, ο ίδιος ο Τραμπ και το σόι του, από την κόρη, τον γαμπρό και μέχρι τον μικρό του γιο, πολιτεύονται με ευρέος φάσματος δουλειές, από την επένδυση σε ακίνητα και γη μέχρι τα κρυπτονομίσματα. Η αφύπνιση των Αλβανών έχει στόχο τη διαφθορά, τη μαφιοποίηση και τις αυθαιρεσίες του συστήματος εξουσίας του Ράμα. Οι διαδηλώσεις είναι ακούραστες, κατά κανόνα ειρηνικές και με φαντασία. Στις οθόνες αντικρίζει κανείς πολύ νέο κόσμο, αυτούς τους ανθρώπους που συνήθως δεν τους συνδέουμε με τη συλλογική δράση και μάλιστα για ένα θέμα προστατευμένων περιοχών και εκμετάλλευσης γης. Οι αλβανικές σημαίες (πολλές) μαρτυρούν πως η κινητοποίηση έχει και διάσταση ανεξαρτησίας και συλλογικής, εθνικής αντίδρασης στην εκποίηση και στην ταπείνωση.
Σνομπάροντας όμως το μέγεθος και τον παλμό των διαμαρτυριών, ο Αλβανός πρωθυπουργός δηλώνει πως δεν τον ενδιαφέρουν οι αντιδράσεις. Η συγκεκριμένη στάση δεν είναι πρωτοφανής. Τείνει πια να γίνει κανόνας σε πολλά μέρη του κόσμου. Πρόκειται για το απεχθές φαινόμενο των τελευταίων χρόνων όπου οι κυβερνητικές πλειοψηφίες –συχνά οριακές– δείχνουν να μην υπολογίζουν τα κινήματα των πολιτών, όσο σημαντικά, πολυάριθμα και ανθεκτικά κι αν είναι. Πολιτικές εξουσίες, ιδίως μάλιστα όσες επαίρονται πως έχουν εκλεγεί σε συνθήκες πλουραλισμού, υιοθετούν μια παγερά αδιάλλακτη στάση, προτιμώντας τις παρασκηνιακές συμφωνίες με τους επενδυτές από την αγωνία των πολιτών τους. Το γεγονός πως στα ζητήματα περιβάλλοντος έχει σοβαρό λόγο η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να οδηγεί κυβερνήσεις σε ελιγμούς και αναδιπλώσεις, η ουσία, ωστόσο, της πολιτικής περιφρόνησης δεν αλλάζει.
Απέναντι σε αυτό το μοντέλο ολιγαρχικών πολιτικών κονκλαβίων, ο καθολικός θρησκευτικός ηγέτης εκπέμπει έναν άλλον λόγο. Η πρόσφατη εγκύκλιος του Βατικανού για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η ομιλία του Λέοντα στο ισπανικό κοινοβούλιο και οι παρεμβάσεις του για το περιβάλλον, τους μετανάστες, την ειρήνη και το «δίκαιο του ισχυρού» συντονίζονται με τα επείγοντα. Διαβάζουμε σκέψεις που ανταποκρίνονται σε όσα συμβαίνουν γύρω μας και ιδίως στον ανθρωπολογικό κίνδυνο και στις ανισότητες. Όπως και ο ορθόδοξος Πατριάρχης (αξίζει να το θυμίζουμε), ο Πάπας έχει σταθεί στην ανάγκη για επανερμηνεία του γνωστού εδαφίου της Βίβλου (Γένεσις 1, 28) «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε, και γεμίσατε την γην, και κυριεύσατε αυτήν, και εξουσιάζετε επί των ιχθύων της θαλάσσης, και επί των πετεινών του ουρανού, και επί παντός ζώου κινουμένου επί της γης». Το νόημα μετατοπίζεται πλέον σε μια κριτική της κυριαρχικής εκμετάλλευσης και της τυφλής οικονομικής άλωσης. Η «κυριαρχία» αναθεωρείται για να γίνει φροντίδα, ευθύνη και σεβασμός για τον κτιστό κόσμο, για τον ευάλωτο πλανήτη (και τις ευάλωτες ζωές).
Έχουμε λοιπόν μια ενδιαφέρουσα αντιστροφή. Πολιτικοί (και της «αριστεράς» ή της προόδου), που υποθετικά λογοδοτούν ιδεολογικά σε έναν εγκόσμιο κοινωνικό ανθρωπισμό, τον έχουν εγκαταλείψει ή τον καταστρέφουν συστηματικά για χάρη της ανάπτυξης, του ανταγωνισμού ή με πρόσχημα τη γεωπολιτική και τις ανίερες συμμαχίες της. Ένας Ποντίφικας, έτσι, που ανήκει σε έναν οργανισμό με αναφορά στη μεταφυσική, δείχνει πως υπερασπίζεται αξιοπρεπέστερα τα δικαιώματα της «Γης-πατρίδας», όπως την ονόμαζε ο Εντγκάρ Μορέν.
Το πρόβλημα με τις αντικοινωνικές και εξαγορασμένες πολιτικές κάστες είναι ότι ωθούν στα άκρα μια διπλή αποσύνθεση: αποσύνθεση του ρεαλισμού και του οράματος, αφού ο πρώτος μετατρέπεται σε θλιβερό νεκροταφείο αξιών και το όραμα σε λογύδρια γραμμένα από κάποιο AΙ πρόγραμμα. Από αυτή την άποψη, ο Πάπας της Ρώμης μιλάει σήμερα περισσότερο πολιτικά και ανθρώπινα από δεκάδες Ράμα που έχουν εποικίσει τα πολιτικά μας συστήματα.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO
