HALLE BERRY
Όταν η Χάτι Μακντάνιελ είχε προταθεί για Όσκαρ β’ γυναικείου ρόλου στο Όσα παίρνει ο άνεμος, σχεδόν δεν της είχε επιτραπεί η είσοδος στην αίθουσα. Με το ζόρι κάθισε στο βάθος – όσοι έχετε παρακολουθήσει τη μίνι σειρά «Hollywood», ίσως θυμάστε πώς το χειρίστηκε η Queen Latifah, που την υποδυόταν δυναμικά. Η νίκη της ήταν ιστορική, αν και ο χαρακτήρας της ακουμπούσε σε ρατσιστικά στερεότυπα και δεν είχε συνέχεια.
Η Ντόροθι Ντάντριτζ ήταν η πρώτη υποψήφια για Όσκαρ α’ ρόλου, για το Carmen Jones, ενώ στην απονομή του 1973 πάλεψαν στην ίδια κατηγορία η Νταϊάνα Ρος για το Lady sings the blues και η συγκλονιστική Σίσιλι Τάισον για το Sounder, για να δουν το φαβορί, τη Λάιζα Μινέλι, να φεύγει με το τρόπαιο για το Καμπαρέ.
Όταν τελικά νίκησε η Χάλι Μπέρι για τον Χορό των Τεράτων, μνημόνευσε όσες άνοιξαν τον δρόμο και έκλαψε και γι’ αυτές αλλά και για τις συνοδοιπόρους της, την Τζέιντα Πίνκετ, την Άντζελα Μπάσετ και την Βίβικα Φοξ. Πέρα από μια θαρραλέα ερμηνεία, ήταν μια νίκη που δεν έχει επαναληφθεί, παρά τη δυναμική παρουσία της Βαϊόλα Ντέιβις την τελευταία δεκαπενταετία.
Σε μια κρίση απογοήτευσης, η Μπέρι δήλωσε το 2017 πως, αν και είχε πιστέψει ότι η νίκη της σηματοδοτούσε μια αλλαγή, έφτασε στο συμπέρασμα πως δεν σήμαινε απολύτως τίποτε, υπονοώντας τα βήματα που δεν είδε να γίνονται προς την ουσιαστική συμπερίληψη και την τιμητική αναγνώριση των μη λευκών γυναικών στη βιομηχανία.
JULIA PHILLIPS
Η παρουσία γυναικών παραγωγών στην πεντάδα και στη δεκάδα της κατηγορίας καλύτερης ταινίας των Όσκαρ είναι πλέον συχνότατο φαινόμενο. Φέτος, μάλιστα, μαζί με άλλους στα credits, το διεκδικούν η Μαριάνζ Λισιανί για την Ανατομία μιας πτώσης, η Έμα Στόουν για το Poor Things, η Μάργκο Ρόμπι για την Barbie, δύο κυρίες από το Μαέστρο, η σημαντικότατη Κριστίν Βασόν για τις Περασμένες Ζωές και η Έμα Τόμας, σύζυγος του Κρίστοφερ Νόλαν, για το Οπενχάιμερ, που μάλλον θα το πάρει από κοινού με τον δημιουργό της ταινίας.
Η πρωτιά της Τζούλια Φίλιπς για το Κεντρί, το 1974, αποτέλεσε γεγονός και η ίδια στον ευχαριστήριο λόγο της υπογράμμισε την ταπεινή της καταγωγή. Η συνέχεια υπήρξε σύντομη και δραματική. Μετά τον Ταξιτζή και τη δεύτερη υποψηφιότητά της στην κατηγορία, και πάλι μαζί με τον τότε σύζυγό της Μάικλ, η εξάρτηση από ουσίες και η επιθετική της συμπεριφορά οδήγησε σε έχθρα με τον Φρανσουά Τριφό, αναγκάζοντας το στούντιο να την απολύσει λίγο μετά το πέρας των γυρισμάτων των Στενών επαφών τρίτου τύπου. Με τελειωμένη την καριέρα της ως παραγωγού, έβγαλε πολλά βρόμικα μυστικά στη φόρα και ακόμα περισσότερους πρωτοκλασάτους σταρ στη σέντρα στο πικάντικο, ένοχα απολαυστικό μπεστ-σέλερ της You’ll never eat lunch in this town again, προφητεύοντας τον ολικό εξοστρακισμό της από το ευρύτερο Χόλιγουντ. Αν ισχύει έστω κι ένα ψήγμα από τη διαβόητη κατάρα των Όσκαρ, η Φίλιπς, που έφυγε από τη ζωή το 2001, έχει εξασφαλισμένη μια θέση στην πρώτη πεντάδα.
BUFFY SAINTE-MARIE
Η Λίλι Γκλάντστοουν, της φυλής Οσέιτζ, έγινε η πρώτη αυτόχθονας Αμερικανίδα που διεκδικεί το Όσκαρ α’ γυναικείου ρόλου μόλις φέτος για το σκορσεζικό έπος Οι δολοφόνοι του Ανθισμένου Φεγγαριού. Ωστόσο, η πρώτη αυτόχθονας που κέρδισε Όσκαρ σε οποιαδήποτε κατηγορία ήταν η Μπάφι Σεντ-Μαρί για τη σύνθεση του πασίγνωστου hit που ερμήνευσε ο Τζο Κόκερ με την Τζένιφερ Γουόρνς στο Αξιωματικός και Τζέντλεμαν, του «Up where we belong»· το μοιράστηκε με τον Γουίλ Τζένινγκς και τον Τζακ Νίτσι, το 1983. Εδώ και μισό αιώνα οι φήμες, προερχόμενες κυρίως από τα μέλη της οικογένειάς της, για την πραγματική καταγωγή της τραγουδοποιού και τροβαδούρου της φολκ-ποπ που είχαμε ακούσει και στο σάουντρακ του Φράουλες και Αίμα να τραγουδάει το «Circle Game», δεν έχουν σταματήσει, με αποκορύφωμα δυο τηλεοπτικές έρευνες από υψηλού προφίλ δίκτυα.
Η Σεντ-Μαρί ανέκαθεν υποστήριζε πως γεννήθηκε σε καταυλισμό του Σασκάτσουαν στον Καναδά, αν και πρόσφατα βρέθηκε το πιστοποιητικό γέννησής της, που αναφέρει τη Μασαχουσέτη. Εκπρόσωποι της φυλής Πιοπάτ τη στηρίζουν, θεωρώντας πως με το έργο και τον ακούραστο ακτιβισμό της μόνο καλό έχει προσφέρει στην κοινότητα που πλέον την έχει υιοθετήσει. Η ίδια έχει διαψεύσει δημοσίως θείο, αδελφό και ρεπόρτερ, μπλοκάροντας νομικά ενέργειες που έκρινε πως θα έβλαπταν την υπόληψή της. Αν είναι στ’ αλήθεια Cree μπορεί να μην το γνωρίζει τελικά ούτε η ίδια, αλλά η προβολή που έχει προσφέρει στους αυτόχθονες μέσα από την αναγνωρισιμότητα του Όσκαρ της δεν συζητείται.
KATHRYN BIGELOW
Έχοντας αγνοήσει εντελώς τις Αμερικανίδες που με το σταγονόμετρο κατάφεραν να πιάσουν κάμερα στα χέρια τους, ειδικά όσες έπεισαν τα στούντιο να αναλάβουν τη σκηνοθεσία λίγων από τις πολύτιμες παραγωγές του, η Ακαδημία πρότεινε για πρώτη φορά στην πεντάδα της σκηνοθεσίας μια βέρα Ιταλίδα, τη Λίνα Βερτμίλερ για τον Πασκουαλίνο και τις επτά καλλονές το 1976. Ακολούθησε η Τζέιν Κάμπιον για τα Μαθήματα Πιάνου και η Σοφία Κόπολα για το Χαμένοι στη Μετάφραση – παρηγορήθηκε με το βραβείο σεναρίου.
Η Κάθριν Μπίγκελοου έγινε η πρώτη γυναίκα που πήρε Όσκαρ Σκηνοθεσίας το 2010 για το πολεμικό δράμα Hurtlocker, και μάλιστα τη χρονιά του Avatar, ανταγωνιζόμενη τον πρώην σύζυγό της, τον περιχαρή εκείνη τη βραδιά Τζέιμς Κάμερον, σπάζοντας το ανδρικό άβατο και παραλαμβάνοντας συγκινημένη το βραβείο από την Μπάρμπρα Στράιζαντ. Αγαλματένια και κομψότατη, η Αμερικανίδα δημιουργός αποδέχτηκε το αγαλματάκι εκ μέρους των συναδέλφων της που δεν είχαν ακουστεί τόσα χρόνια. Έγινε ταυτόχρονα η πρώτη που παρέλαβε και το Όσκαρ Παραγωγής για ταινία σκηνοθετημένη από γυναίκα. Η Κλοέ Ζάο, η πρώτη μη λευκή σκηνοθέτις με Όσκαρ, και η Τζέιν Κάμπιον, η μοναδική που έχει προταθεί δις, ακολούθησαν, ενώ φέτος το διεκδικεί η Ζιστίν Τριέ, πρώτη Γαλλίδα στην κατηγορία.
JODIE FOSTER
Η Τζόντι Φόστερ είχε ξεκινήσει την καριέρα της στα 2 της χρόνια. Ανήλικη ακόμη προτάθηκε για Όσκαρ β’ ρόλου στον Ταξιτζή και μετά από μια επεισοδιακή αποχή, λόγω του συσχετισμού της με την απόπειρα δολοφονίας του Προέδρου Ρίγκαν, τη φυγή της στη Γαλλία και μια σειρά από ασήμαντες ταινίες, επέστρεψε θριαμβευτικά για να παραλάβει το πρώτο από τα δύο της Όσκαρ α’ ρόλου για την Κατηγορούμενη.
Ταυτόχρονα, έγινε η πρώτη ΛΟΑΤΚΙ+ γυναίκα με Όσκαρ, με τη διαφορά πως τότε όχι μόνο δεν είχε κάνει coming out (αυτό συνέβη μετά από δεκαετίες, στην τιμητική της διάκριση στις Χρυσές Σφαίρες) αλλά τρία χρόνια αργότερα εξόργισε σε μεγάλο βαθμό ακτιβιστές που διαδήλωσαν έντονα έξω από την αίθουσα της τελετής επειδή είχε και το θράσος να πρωταγωνιστήσει στη Σιωπή των Αμνών χωρίς, όπως υποστηρίζουν, να έχει την ευαισθησία να απορρίψει έναν ρόλο σε μια τόσο ομοφοβική ταινία. Η Φόστερ προσπέρασε τους πολέμιούς της και αρνήθηκε να κάνει οποιαδήποτε δήλωση επί του θέματος.
RUTH E. CARTER
Η αισθητική του Μαύρου Πάνθηρα, το ξεχωριστό ρετροφουτουριστκό σύμπαν της επικής περιπέτειας της Marvel, τιμήθηκε δεόντως στα Όσκαρ· βραβεύθηκε για την καλλιτεχνική διεύθυνση και τα σκηνικά της Χάνα Μπίτσλερ και, φυσικά, για τα κοστούμια της Ρουθ Κάρτερ. Αμφότερες έγιναν οι πρώτες μαύρες γυναίκες που κερδίζουν Όσκαρ στις κατηγορίες τους αντίστοιχα. Η Κάρτερ ευχαρίστησε την Ακαδημία γιατί έτσι τίμησε το concept της υπερήφανης Αφρικανής βασίλισσας που δημιούργησε και τέσσερα χρόνια αργότερα, το 2022, έγινε η πρώτη Αφροαμερικανή που διπλασίασε τα Όσκαρ της, με το Wakanda Forever.
BILLIE EILISH
Στα 19 της χρόνια, η Τσεχο-ισλανδή Μαρκέτα Ιργκλόβα παραμένει η νεότερη νικήτρια στην κατηγορία του καλύτερου τραγουδιού για το «Falling Slowly» από το μιούζικαλ Once. Ωστόσο, η Μπίλι Άιλις έγινε η πρώτη zoomer και ως τώρα η μοναδική γεννηθείσα τον 21ο αιώνα (Δεκέμβριος του 2001) με Όσκαρ! Όταν κέρδισε μαζί με τον αδελφό της για το θέμα του τζεϊμσμποντικού No time to die, είχε μόλις κλείσει τα 20 και στη σκηνή απείλησε να βάλει τις φωνές από τον ενθουσιασμό της! Με την αδιανόητα σαρωτική επιτυχία της στα Grammys και την ισχυρή πιθανότητα να ντουμπλάρει τα Όσκαρ της φέτος με το τραγούδι «What was I made for» από την Barbie, η Άιλις «απειλεί να δημιουργήσει κι άλλο ρεκόρ για την Generation Z που εκπροσωπεί.
Billie Eilish - No Time To Die
RITA MORENO
Η Πορτορικανή Ρόζα Ντολόρες Άλβαρεζ Μαρκάνο μακάριζε την τύχη της όταν βρήκε την ευκαιρία να παίξει έστω κι ένα ρολάκι στον μαγικό κόσμο του Χόλιγουντ, αλλά πολύ γρήγορα συνειδητοποίησε πως θα περιδινιζόταν στο εξής στη στερεοτυπική και από ένα σημείο κι έπειτα προσβλητική λούπα της Κοντσίτα-Λολίτα, ενός κουτοπόνηρου, διακοσμητικού αντικείμενου του πόθου. Αργότερα βρήκε το θάρρος να καταγγείλει σε συνεντεύξεις και ντοκιμαντέρ παραγωγούς και παράγοντες που τη βίασαν, ακόμα και τον Μάρλον Μπράντο για την άκρως κακοποιητική συμπεριφορά του κατά τη διάρκεια της σχέσης τους, που εκείνος προτίμησε να διατηρήσει κρυφή.
Είχε προηγηθεί το Όσκαρ της β’ γυναικείου ρόλου για το West Side Story το 1961, για τον ζωτικό, ορμητικό, αξέχαστο χαρακτήρα της Ανίτα, αν και από την έκπληξή της (πήγε για να χάσει από την Τζούντι Γκάρλαντ) στάθηκε αδύνατο να μεταδώσει τη σημαντικότητα της διάκρισής της στο κοινό που την επευφημούσε. Τα χρόνια περνούσαν και η Ρίτα Μορένο έβλεπε πως το βραβείο δεν εξαργυρωνόταν σε πρώτους ρόλους – βασικά, το τηλέφωνό της σταμάτησε να χτυπά και η απογοητευτική εξέλιξη της καριέρας της ως της πρώτης Λατίνας με Όσκαρ ερμηνείας δεν βρήκε ποτέ λογική εξήγηση.
Ευτυχώς κατάφερε να ξεφύγει από την παγίδα του σινεμά και συμπλήρωσε το τετραπλό στέμμα υποκριτικής, γνωστό ως EGOT, αποσπώντας Grammy για ένα παιδικό άλμπουμ, Tony β’ ρόλου για τη φάρσα του Τέρενς Μακνάλι, The Ritz, και δυο Emmy για το «Muppet Show» και τους «Φακέλους Ρόκφορντ», κι όλα αυτά μέσα σε έξι δημιουργικά χρόνια, τη δεκαετία του ’70.
Επιστρέφοντας στον ρόλο που την καθόρισε, η ακμαία στα 90 της χρόνια Μορένο ένωσε το νήμα της 60χρονης ιστορίας του West Side Story από το πρωτότυπο ως το remake, λειτουργώντας ως πνευματική καθοδηγήτρια του καστ στο πλευρό του σκηνοθέτη Στίβεν Σπίλμπεργκ, ενώ έπαιξε κι έναν μικρό ρόλο στην ταινία.
ARIANA DEBOSE
Ο ρόλος της Ανίτα στο West Side Story αποδείχθηκε τόσο διαχρονικός που το remake του χάρισε άλλο ένα Όσκαρ στην ερμηνεύτριά του, μετά το πρώτο της Ρίτα Μορένο. Η Αριάνα Ντεμπόουζ έγινε η πρώτη queer Αφρολατίνα με το βραβείο της Ακαδημίας. Στον ευχαριστήριο λόγο της αναφέρθηκε στη δύναμη που έχει αντλήσει από την τέχνη, ορίζοντάς την ως τον φυσικό χώρο των ατόμων που ψάχνουν την ταυτότητά τους και παραθέτοντας την αθάνατη ατάκα της ταινίας «there is a place for us».
BRENDA CHAPMAN
Ξεκινώντας την καριέρα της από το Who framed Roger Rabbit, η Μπρέντα Τσάπμαν συνέδεσε το όνομά της ως story artist με τη χρυσή ’90s περίοδο της Disney, από τη Μικρή Γοργόνα ως την Παναγία των Παρισίων, αν και έπρεπε να μετακομίσει για να της εμπιστευθεί ένα στούντιο, εν προκειμένω η Dreamworks, τον αρχηγικό ρόλο, μαζί με άλλους δύο βέβαια, σε μια πανάκριβη παραγωγή, τον επιτυχημένο Πρίγκιπα της Αιγύπτου, το 1998. Η πρώτη γυναίκα που σκηνοθέτησε ταινία μεγάλου μήκους στο Χόλιγουντ έγινε και η πρώτη που κέρδισε Όσκαρ στη συγκεκριμένη κατηγορία δεκαπέντε χρόνια μετά το ντεμπούτο της στο Brave. Από σκηνής ευχαρίστησε τη «θαυμάσια, δυνατή, όμορφη» κόρη της, Έμα, για την έμπνευση.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
