«Σε μια Αθήνα που πάσχει ανεπανόρθωτα από προβολές ταινιών ρεπερτορίου, πόσω μάλλον με έμφαση στο σινεμά του Χόλιγουντ των δεκαετιών του ’30 έως και του ’60 (κυρίως), το ΞΑΦΝΙΚΑ ΦΕΤΟΣ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ έχει αντέξει (και αντισταθεί στην αδιαφορία πολλών προγραμματιστών και curators) να υπάρχει εδώ και δεκαπέντε χρόνια» λέει ο Ηλίας Φραγκούλης, διευθυντής του freecinema.gr και διοργανωτής του φεστιβάλ, που έχει γίνει κινηματογραφικός θεσμός της Αθήνας.
«Σταδιακά, οι επιλογές μου γίνονται όλο και πιο “τολμηρές”, με αποκορύφωμα τα περισσότερα από τα φιλμ του φετινού προγράμματος, που αν και περιλαμβάνουν θρυλικά ονόματα συντελεστών, από σκηνοθέτες έως και πρωταγωνιστές, μάλλον φαντάζουν… άγνωστα για τον περισσότερο κόσμο! Κι όμως, αυτό το “λιγότερο προφανές” έχει τεράστια σημασία πια, διότι σε μία εποχή όπου οι πλατφόρμες αγνοούν απόλυτα τις κινηματογραφικές παραγωγές που γυρίστηκαν πριν το ’80, το κοινό χρειάζεται μία καθοδήγηση ώστε ν’ ανακαλύψει έργα που η διαχρονικότητα της θεματικής τους είναι αδιανόητη. (Και) αυτή είναι η δουλειά ενός κριτικού κινηματογράφου. Όχι απλά να κάνει γραπτές αναφορές σε αυτό το φιλμικό παρελθόν, αλλά και να φέρνει τους θεατές κοντά στην ίδια την ταινία, την οποία οφείλει να βιώσει στις πραγματικές της διαστάσεις και όχι από μία τηλεοπτική οθόνη με υλικό “κατεβασμένο” και ενδεχομένως όχι άριστης ποιότητας.
Η ψυχαγωγία είναι εγγυημένη, το επίπεδο γραφής, σκηνοθεσίας και υποκριτικής ανήκει στη σφαίρα του “δεν υπάρχει” σε σύγκριση με το σήμερα και το ΞΑΦΝΙΚΑ θα συνεχίσει το έργο του για πολλά χρόνια ακόμη, διότι οι κατάλογοι (ειδικά) των χολιγουντιανών στούντιο είναι αστείρευτοι!».
Για μένα, σε σημαντικό βαθμό που δεν περιγράφεται με λόγια, μετρά η συγκίνηση της όλης εμπειρίας του ΞΑΦΝΙΚΑ. Το γεγονός ότι μεγάλωσα στα θερινά σινεμά της Αθήνας όπως η ΡΙΒΙΕΡΑ στα Εξάρχεια, με έργα ρεπερτορίου που επαναλαμβάνονταν για δεκαετίες, πριν παραγκωνιστούν από τα “καλοκαιρινά” φιλμ της πρόσφατης παραγωγής, που συνήθως η μνήμη δεν συγκρατεί για περισσότερο από μερικές μέρες. Και σήμερα βρίσκομαι εκεί, συστήνοντας στο κοινό δικές μου επιλογές, που σε πολλές περιπτώσεις ούτε καν εγώ είχα την ευκαιρία να δω έτσι, σε σινεμά! Να κάθομαι δίπλα τους, να αισθάνομαι το πως ανταποκρίνονται σ’ αυτό που βλέπουν, να μοιράζομαι το ξάφνιασμα, τα γέλια, τα δάκρυα και το χειροκρότημα στο φινάλε.
Στο σινεμά του παρελθόντος (ή έστω για τις ταινίες που επιλέγω στο πρόγραμμα) δεν χωρά κυνισμός, αρνητική κριτική ή βαθμολογική αξιολόγηση με «αστεράκια». Η ψυχαγωγία είναι εγγυημένη, το επίπεδο γραφής, σκηνοθεσίας και υποκριτικής ανήκει στη σφαίρα του “δεν υπάρχει” σε σύγκριση με το σήμερα και το ΞΑΦΝΙΚΑ θα συνεχίσει το έργο του για πολλά χρόνια ακόμη, διότι οι κατάλογοι (ειδικά) των χολιγουντιανών στούντιο είναι αστείρευτοι!».
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πατέρας του Ηλία, ο Εμμανουήλ Φραγκούλης, συμπλήρωσε φέτος τα εκατό χρόνια ζωής γι’ αυτό και έγινε το πρόσωπο της φετινής αφίσας. «Σ’ αυτόν αφιερώνω τη δέκατη πέμπτη διοργάνωση και σε όλους εκείνους τους γονείς εκεί έξω που μας έμαθαν από μικρή ηλικία να αγαπάμε το σινεμά και την Τέχνη του» λέει ο Ηλίας.
Πρόγραμμα προβολών
ΤΟ ΠΑΛΑΤΙ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ / MR. BLANDINGS BUILDS HIS DREAM HOUSE
Χ. Κ. Πότερ (1948) 94΄ (21:00)
Ο Τζιμ και η Μίριελ Μπλάντινγκς ζουν στριμωγμένοι με τις δυο τους κόρες σ’ ένα διαμέρισμα στη Νέα Υόρκη. Όταν εκείνη προτείνει να γκρεμίσουν έναν τοίχο και να προχωρήσουν σε ολοκληρωτική ανακαίνιση του σπιτιού, εκείνος αντιπροτείνει ν’ αγοράσουν μία πιο ευρύχωρη κατοικία στο Κονέκτικατ, σε μία σαφώς μεγαλύτερη έκταση γης. Θα το τολμήσουν, δίχως να λάβουν σοβαρά υπόψη την ηλικία… 200 ετών του κτηρίου! Από τον σκηνοθέτη της επικά σουρεαλιστικής κωμωδίας «Hellzapoppin'» (1941), μια μεγάλη εμπορική επιτυχία που ζευγάρωσε για τρίτη φορά στο σινεμά τους Κάρι Γκραντ και Μίρνα Λόι. «Το Κελεπούρι» (1986) με τον Τομ Χανκς αποτελεί το πρώτο από τρία σύγχρονα remake της.
ΜΗΝ ΠΑΝΤΡΕΥΕΣΤΕ ΠΟΤΕ! / THE LONG, LONG TRAILER
Βινσέντε Μινέλι (1954) 96′ (23:00)
Ζευγάρι που ετοιμάζεται για γάμο κάνει σχέδια για την απόκτηση του δικού του σπιτικού. Εκείνος κάνει οικονομίες μπας και καταφέρουν ν’ αγοράσουν ένα, εκείνη ονειρεύεται ένα… με ρόδες! Θα τον καταφέρει και θα ξεκινήσουν τον μήνα του μέλιτος σ’ ένα υπερπολυτελές τροχόσπιτο, διασχίζοντας την Αμερική, από την Καλιφόρνια μέχρι το Κολοράντο. Αν φτάσουν ποτέ! Ένα μεγάλο στοίχημα του στούντιο της MGM, να δώσει τους πρωταγωνιστικούς ρόλους του ζεύγους στους Λουσίλ Μπολ και Ντέζι Αρνάζ, φοβούμενο πως το τηλεοπτικό κοινό της θρυλικής επιτυχίας «I Love Lucy» δεν θα πλήρωνε για να τους δει στο σινεμά. Ξεπέρασε σε εισπράξεις ακόμη και το μέγα σουξέ του «Ο Μπαμπάς της Νύφης» (1950)!
Παρασκευή 10 Ιουλίου
ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ ΤΟΥ ΜΑΪΟΥ / SEVEN DAYS IN MAY
Τζον Φρανκενχάιμερ (1964) 118′ (20:45)
Ομάδα στρατιωτικών αξιωματούχων σχεδιάζει να ρίξει την Κυβέρνηση των ΗΠΑ με δικτατορικό τρόπο, για να εμποδίσει την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων του Αμερικανού Προέδρου για συνθήκη πυρηνικού αφοπλισμού με τη Σοβιετική Ένωση. Ένα εκπληκτικής σύλληψης αγωνιώδες πολιτικό θρίλερ που επικρίνει τις ακροδεξιές ιδεολογικές αντιλήψεις στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, με την υπογραφή του μετρ στο είδος Τζον Φρανκενχάιμερ («Κάτω από Έναν Άλλο Ήλιο») και εντυπωσιακό καστ: Μπερτ Λάνκαστερ, Κερκ Ντάγκλας, Φρέντρικ Μαρτς, Έιβα Γκάρντνερ. Προτάθηκε για δύο Όσκαρ.
ΣΤΟΝ ΙΣΚΙΟ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ / LIFEBOAT
Άλφρεντ Χίτσκοκ (1944) 97′ (23:00)
Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι επιζώντες ενός τορπιλισμένου εμπορικού πλοίου βρίσκονται στην ίδια σωσίβια λέμβο με ένα από τα μέλη του πληρώματος του υποβρυχίου των Ναζί που τους βύθισε. Με την πλοκή του φιλμ να εξελίσσεται αποκλειστικά εντός μίας βάρκας, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ παραδίδει ξανά μαθήματα σκηνοθετικής μαεστρίας, προτείνεται για Όσκαρ, όμως η ταινία διχάζει την κριτική για τη στάση τού Χιτς απέναντι στον Γερμανό αξιωματικό και στην εποχή της αποτυγχάνει στα ταμεία. Σήμερα αντιμετωπίζεται ως αριστούργημα. Προτάθηκε για τρία Όσκαρ. (Προβολή 35mm celluloid print.)
Σάββατο 11 Ιουλίου
ΜΙΑ ΘΕΣΗ ΣΤΟΝ ΗΛΙΟ / A PLACE IN THE SUN
Τζορτζ Στίβενς (1951) 122′ (20:45)
Ο φτωχός ανιψιός πλούσιου βιομηχάνου συναναστρέφεται δύο γυναίκες, δεσμεύεται υποχρεωτικά (λόγω εγκυμοσύνης) με τη μία αλλά είναι αληθινά ερωτευμένος με την (πλούσια) άλλη. Οι διακοπές των νεόνυμφων σε μια λίμνη ίσως μπορέσουν να δώσουν μια… μοιραία λύση. Διάσημο ρομάντζο με στοιχεία νουάρ, κορύφωση δικαστικού θρίλερ και έντονη κριτική επάνω στους ταξικούς κώδικες της περιόδου, με αξεπέραστο ερωτικό τρίγωνο (Μοντγκόμερι Κλιφτ, Ελίζαμπεθ Τέιλορ, Σέλεϊ Γουίντερς) και μια θέση στην κινηματογραφική αιωνιότητα χάρη (και) στα έξι βραβεία Όσκαρ με τα οποία τιμήθηκε: καλύτερης σκηνοθεσίας, σεναρίου, φωτογραφίας, μοντάζ, κοστουμιών και μουσικής. Ταυτόχρονα, υπήρξε το πρώτο φιλμ που τιμήθηκε με Χρυσή Σφαίρα στην κατηγορία της καλύτερης δραματικής ταινίας.
ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ / COMPULSION
Ρίτσαρντ Φλάισερ (1959) 103′ (23:10)
Ο Τζαντ και ο Άρτι, στενοί φίλοι, πλουσιόπαιδα και μεταπτυχιακοί φοιτητές της Νομικής στο Σικάγο, θεωρούν πως ταυτίζονται ιδανικά με τη θεωρία του Νίτσε για τον «υπεράνθρωπο». Για ν’ αποδείξουν ότι είναι ικανοί να ξεγελάσουν τα «κατώτερα» όντα που τους περιβάλλουν, απάγουν και σκοτώνουν ένα 14χρονο αγόρι. Μεταφορά ενός βιβλίου του δημοσιογράφου Μάγερ Λεβίν, το θέμα του οποίου εμπνεύστηκε από τη διαβόητη ιστορία του εγκλήματος των Λίοπολντ και Λόουμπ (στην οποία βασίστηκε και ο Άλφρεντ Χίτσκοκ για τον «Βρόχο», το 1948). Οι πρωταγωνιστές (Ντιν Στόκγουελ, Μπράντφορντ Ντίλμαν, Όρσον Γουέλς) μοιράστηκαν το βραβείο καλύτερης ανδρικής ερμηνείας στις Κάννες.
Compulsion (1959) Trailer
Κυριακή 12 Ιουλίου
Ο ΠΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΦΙΛΟΔΟΞΩΝ / EXECUTIVE SUITE
Ρόμπερτ Γουάιζ (1954) 104’ (21:00)
Ο πρόεδρος μιας βιομηχανίας επίπλων πεθαίνει αιφνίδια ενώ έχει ζητήσει να πραγματοποιηθεί σημαντική συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου για το μέλλον της εταιρείας. Μονάχα ένα μέλος του είναι ενήμερο κι επιχειρεί να εκμεταλλευτεί το γεγονός ύπουλα με αγοραπωλησίες μετοχών, μέχρι να μαθευτεί κι από τους υπόλοιπους και να ξεκινήσει η μάχη για το ποιος θα τον αντικαταστήσει. Ένα σπάνια παιγμένο και αρκετά παραγνωρισμένο αριστούργημα του Ρόμπερτ Γουάιζ που απογυμνώνει τον επιχειρηματικό κόσμο και τις πρακτικές του, με κορυφαία ομάδα πρωταγωνιστών (από τον Γουίλιαμ Χόλντεν μέχρι την Μπάρμπαρα Στάνγουικ) και τέσσερις οσκαρικές υποψηφιότητες.
ΟΤΑΝ Η ΓΗ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ… / THE DAY THE EARTH STOOD STILL
Ρόμπερτ Γουάιζ (1951) 92′ (23:10)
Εξωγήινος με ανθρώπινη μορφή, συνοδευόμενος από ένα απειλητικό ρομπότ με αδιανόητες δυνάμεις, προσγειώνει τον ιπτάμενο δίσκο του στη Γουόσινγκτον και προειδοποιεί τους γήινους να ζήσουν ειρηνικά, αλλιώς θα οδηγηθούν στην καταστροφή διότι οι πολεμοχαρείς πράξεις τους θέτουν σε κίνδυνο άλλους πλανήτες! Στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, ενώ ΗΠΑ και Σοβιετική Ένωση βρίσκονται στα πρώτα στάδια της κούρσας των πυρηνικών εξοπλισμών, το Χόλιγουντ προτείνει… ειρήνη και καλή θέληση με πρεσβευτές τους εξωγήινους! Παραμένει μία από τις σπουδαιότερες sci-fi ταινίες όλων των εποχών. Η θρυλική μουσική του Μπερνάρντ Χέρμαν ενέπνευσε τον Ντάνι Έλφμαν να γίνει συνθέτης!
The Day the Earth Stood Still (1951)
Δευτέρα 13 Ιουλίου
ΜΑΤΩΜΕΝΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ / THE BIG COUNTRY
Γουίλιαμ Γουάιλερ (1958) 166′ (21:00)
Στα 1880, ένας καπετάνιος από τη Νέα Αγγλία φτάνει στο απέραντο ράντσο της αρραβωνιαστικιάς του στο Τέξας και θα εμπλακεί στη διαμάχη μεταξύ δύο οικογενειών για ένα πολύτιμο κομμάτι γης. Ένα επικό γουέστερν με στοιχεία «σαπουνόπερας», που ο Γουίλιαμ Γουάιλερ αντιμετώπιζε ως… αλληγορία αριστερίστικης αντίληψης ενάντια στο ψυχροπολεμικό κλίμα που έβραζε ακόμη στις ΗΠΑ. Οι Γκρέγκορι Πεκ, Τζιν Σίμονς και Τσάρλτον Χέστον ηγούνται του καστ σημαντικών ηθοποιών της περιόδου, ενώ ο Μπερλ Άιβς τιμήθηκε με το Όσκαρ δεύτερου ανδρικού ρόλου. Το επίσης υποψήφιο για Όσκαρ μουσικό θέμα του Τζερόουμ Μόρος έγινε ένα από τα πλέον κλασικά κι αναγνωρίσιμα για το είδος του γουέστερν.
Τρίτη 14 Ιουλίου
Η ΗΔΟΝΗ ΤΗΣ ΑΜΑΡΤΙΑΣ / A SUMMER PLACE
Ντέλμερ Ντέιβς (1959) 130′ (20:30)
Εραστές στο παρελθόν, με την ταξική τους προέλευση να γίνεται εμπόδιο για το μέλλον τους, ξανασμίγουν είκοσι χρόνια αργότερα και πρέπει ν’ αντιμετωπίσουν τον παθιασμένο έρωτα των δικών τους έφηβων τέκνων! Τεράστια εμπορική επιτυχία των τελών του ’50 που αντιμετωπίζει τη σεξουαλική συμπεριφορά των νέων και τα (ψευτο)συντηρητικά ήθη των ενηλίκων με δραματικά κυνικούς τόνους. Ο Τρόι Ντόναχιου και η Σάντρα Ντι μετατρέπονται σε ινδάλματα, η Ντόροθι ΜακΓκουάιρ δίνει ένα χαστούκι που δεν ξεχνιέται ποτέ και το μουσικό θέμα του Μαξ Στάινερ παραμένει αθάνατο (στην εκτέλεση του Πέρσι Φέιθ και της ορχήστρας του έμεινε εννέα εβδομάδες στο #1 του Billboard!).
ΤΣΑΪ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΘΕΙΑ / TEA AND SYMPATHY
Βινσέντε Μινέλι (1956) 122′ (23:00)
Ο 17χρονος Τομ, τελειόφοιτος σε προπαρασκευαστικό σχολείο αγοριών, δεν ενστερνίζεται την macho culture των συμμαθητών του και δέχεται άγριο bullying επειδή νιώθει πιο άνετα στην παρέα γυναικών. Η σύζυγος του προπονητή του θα τον υποστηρίξει με στοργή, καταπνίγοντας μέσα της ένα ερωτικό συναίσθημα που δεν πρέπει να εκδηλωθεί ποτέ. Μοιραία, είναι αμοιβαίο. Οι Ντέμπορα Καρ, Τζον Κερ και Λιφ Έρικσον επαναλαμβάνουν τους ρόλους μιας τεράστιας θεατρικής επιτυχίας του Broadway (που είχε σκηνοθετήσει ο Ελία Καζάν), με το Χόλιγουντ να κάνει… «αόρατη» τη σεξουαλικότητα του κεντρικού χαρακτήρα. Η φωτογραφία του Τζον Άλτον στην τελική συνάντηση στο δάσος προκαλεί ανατριχίλες!
Τετάρτη 15 Ιουλίου
ΝΙΝΟΤΣΚΑ / NINOTCHKA
Ερνστ Λιούμπιτς (1939) 110’ (20:50)
Τρεις Ρώσοι βρίσκονται στο Παρίσι με άδεια από το κόμμα για να πουλήσουν κατασχεμένα κοσμήματα της αριστοκρατίας από την περίοδο της Επανάστασης του 1917. Θα παρασυρθούν από τη μεγάλη ζωή, η πατρίδα θα στείλει σκληροπυρηνική «συντρόφισσα» για να δει τι συμβαίνει και εκείνη… θα ερωτευτεί έναν άνδρα που αντιπροσωπεύει ό,τι απεχθάνεται! Το αμερικανικό σινεμά σατιρίζει το σταλινικό καθεστώς της Σοβιετικής Ένωσης, παρουσιάζοντας τη χαρωπά ελεύθερη κοινωνία της Ευρώπης, η οποία πρόκειται να βυθιστεί στη δίνη τού Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Προτάθηκε για τέσσερα Όσκαρ και παραμένει ένα μυθικό φιλμ διότι απλά… η Γκρέτα Γκάρμπο γελά (για πρώτη φορά)!
ΕΖΗΣΑ ΤΡΕΙΣ ΖΩΕΣ / I WAS A COMMUNIST FOR THE F.B.I.
Γκόρντον Ντάγκλας (1951) 83′ (23:10)
Στο Πίτσμπουργκ της Πενσιλβανίας, ο Ματ διεισδύει στον τοπικό εργατικό πυρήνα του Κομμουνιστικού Κόμματος, όμως στην πραγματικότητα είναι ένας… πράκτορας του FBI που κατασκοπεύει και υπονομεύει τους «Κόκκινους»! Η οικογένειά του, από την άλλη, δεν πρέπει να γνωρίζει τι ισχύει στην πραγματικότητα κι αυτό προκαλεί έντονες προστριβές. Ένα φιλμ νουάρ εξωφρενικής αντισοβιετικής προπαγάνδας, σε βαθμό να καταντά αστείο! Το μεγαλύτερο αστείο είναι πως η ιστορία βασίζεται στη δράση αληθινού προσώπου, που για εννέα ολόκληρα χρόνια ανέφερε στο Ομοσπονδιακό Γραφείο Ερευνών τις δραστηριότητες των συνδικαλιστών - κομμουνιστών της περιοχής!
Σάββατο 18 Ιουλίου
Η ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΚΟΛΑΣΗ / HER PRIVATE HELL
Νίκολας Βίντινγκ Ρεφν (2026) 109’ (23:30)
Ένας Αμερικανός στρατιώτης, κυριευμένος από την απόγνωση, ψάχνει τη μικρή του κόρη, πεπεισμένος πως βρίσκεται παγιδευμένη στην Κόλαση. Μια νεαρή κι ανερχόμενη σταρ καταρρέει υπό το βάρος μιας βαθιάς προδοσίας: ο πατέρας της πρόκειται να παντρευτεί την πρώην κολλητή της φίλη. Δυο υπνωτιστικοί κόσμοι φαντασίας και βίας συναντιούνται σε μια φουτουριστική μητρόπολη βουτηγμένη στο neon. Μετά την παγκόσμια πρεμιέρα της στο Φεστιβάλ των Καννών τον περασμένο Μάιο, το ΞΑΦΝΙΚΑ παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα το νέο φιλμ του Νίκολας Βίντινγκ Ρεφν («Drive»), δέκα χρόνια μετά το controversial και διχαστικό «The Neon Demon». Όπως λέει και ο ίδιος, «η ταινία ξεκινά από το γεγονός ότι σχεδόν πέθανα και ξαναήρθα στη ζωή. Με αυτή τη νέα ματιά στη ζωή, ήθελα να μπλέξω τον τρόπο που σκέφτομαι με τον τρόπο που βιώνω τη δημιουργικότητα». (Σε πανελλήνια πρώτη προβολή).
Her Private Hell - Official Trailer
Τιμή εισόδου: 7 & 6 ευρώ (στην πρώτη και τη δεύτερη προβολή, αντίστοιχα). ΡΙΒΙΕΡΑ (Βαλτετσίου 46, Εξάρχεια).
