— Το βιβλίο σου βασίζεται σε μια πολύ πρωτότυπη ιδέα: λόγω μιας ακτινοβολίας τα ανθρώπινα δάκρυα μετατρέπονται σε τοξικά και οι άνθρωποι για να επιβιώσουν πρέπει να μην κλαίνε. Αυτή η συνθήκη θέτει κατευθείαν τον τόνο και έχεις φτιάξει έναν δικό σου κόσμο. Πώς το σκέφτηκες;
Όλα ξεκίνησαν την περίοδο της καραντίνας, με όλη αυτή την αίσθηση του εγκλεισμού, όπου σταδιακά συνηθίζαμε στο μη κανονικό. Πήγαινα βόλτες στον Εθνικό Κήπο, στου Φιλοπάππου, έπρεπε να στείλω μήνυμα, και θυμάμαι πως ενώ ήμουν έξω, στη φύση και όλα άνθιζαν, εγώ ήθελα να γυρίσω πίσω γιατί δεν ένιωθα ασφαλής. Λέω «όπα, αυτό δεν είναι φυσιολογικό». Εκεί εμπνεύστηκα αρχικά τις φυλακές, που στο βιβλίο είναι το πιο ασφαλές μέρος, εκλιπαρούν όλοι να μπουν σε ένα κελί για να έχουν την ησυχία τους.
— Αντέστρεψες την έννοια του ιδρυματισμού, που περιορίζει την ελευθερία, και την έκανες να είναι το ζητούμενο.
Ακριβώς. Οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι μέσα στις φυλακές γιατί είναι ασφαλείς. Νιώθουν ασφαλείς όταν είναι προστατευμένοι. Σε σχέση με τα δάκρυα, η έμπνευση ήρθε από μια συνέντευξη της Έλλης Λαμπέτη που είχα δει, όπου μιλούσε για έναν ρόλο της. Έλεγε πως δεν είχε κλάψει ποτέ και στο τέλος επιτέλους κλαίει. Ο τρόπος που περιέγραφε πώς βγήκαν τα μαζεμένα δάκρυα από μέσα της με συγκλόνισε. Τι θα γινόταν αν δεν μπορούσε να κλάψει κανείς; Μετά ήθελα να βρω μια έξυπνη ιδέα που να μπορεί να το δικαιολογεί και σκέφτηκα την ακτινοβολία.
Από τις πολλές κακές ειδήσεις που ακούμε καθημερινά έχουμε αναπτύξει ανοσία ως προς το πόσο μας επηρεάζουν. Είμαστε απαθείς. Τρομάζω με το σημείο μηδέν, που βλέπω να έρχεται, τότε που θα διαβάζουμε κάτι κακό και δεν θα γίνεται κανένα σάλεμα μέσα μας. Θα το προσπερνάμε. Έτσι ξεκινά και ο «Ιππόκαμπος».
— Το μυθιστόρημά σου τοποθετείται στην κατηγορία του sci-fi, και μάλιστα στη δυστοπική επιστημονική φαντασία. Δύσκολο είδος, στα οποία δεν έχουμε παράδοση στην Ελλάδα. Όταν άρχισες να στήνεις την ιστορία σου, πώς κινήθηκες; Θέλησες να το ψάξεις παραπάνω;
Δύσκολο είδος, ισχύει, αλλά εμένα μου έδωσε μεγάλη ελευθερία. Έφτιαξα ένα περιβάλλον που δεν υπάρχει, με μεγάλη ελαστικότητα, οπότε μπορούσα να κινηθώ και να γράψω ό,τι θέλω, να θέσω τους δικούς μου κανόνες. Την αποζητούσα αυτή την ελευθερία. Ωστόσο, επειδή στην Ελλάδα δεν έχουμε όντως παράδοση, είχα τρομάξει όταν ήταν να εκδοθεί το βιβλίο, για την αποδοχή που θα είχε. Ευτυχώς το αγκάλιασαν ως κάτι καινούργιο και γι΄ αυτό νομίζω ότι πάει καλά.
— Γιατί επέλεξες να δώσεις ξένα ονόματα στους ήρωές σου; Ήθελες να τονίσεις ότι δεν πρόκειται για «ελληνικό» βιβλίο; Είχες στο μυαλό σου πιθανή πορεία στο εξωτερικό;
Ξέρεις τι γίνεται; Σίγουρα έπαιξε ρόλο κι αυτό που λες, αλλά κάπως έγιναν από μόνα τους τα πράγματα. Δεν σκέφτηκα να το κάνω ελληνικό εξαρχής. Η πρωταγωνίστριά μου, η Άλις Γουόντερ είναι ξεκάθαρη αναφορά στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων. Δεν μου ταίριαζε να τη μεταφράσω. Από μόνο του αυτό το στοιχείο με οδήγησε σε ένα όχι συγκεκριμένο περιβάλλον. Αν θα έπρεπε να το τοποθετήσω κάπου στον χάρτη, θα ήταν ίσως στην επαρχία της Αγγλίας.
— Ναι, κι εμένα το αρχικό ταξίδι στο τρένο μου έφερε στο μυαλό τον Χάρι Πότερ, τον τρόπο με τον οποίο το αστικό τοπίο του Λονδίνου δίνει τη θέση του σε εικόνες αγροτικές.
Κάπως έτσι, αλλά πραγματικά πήγε μόνο του, δεν μπορώ να καταλάβω πώς λειτουργεί ο μηχανισμός. Και βέβαια είναι πολύ πιο εύκολο ένα βιβλίο με «ξένους» χαρακτήρες να μεταφραστεί και να πάει έξω.
— Νομίζω ότι τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερα άτομα, ειδικά της δικής μας γενιάς, εγκλωβίζονται συναισθηματικά, αποστασιοποιούνται ίσως από όσα βιώνουμε καθημερινά, και υψώνουν τοίχους προσπαθώντας να προστατέψουν τους εαυτούς τους. Ήταν αυτή μια διαπίστωση που με τον τρόπο σου προσέγγισες στο βιβλίο; Στην ουσία το ζητούμενο στον κόσμο που έπλασες είναι να μην υπάρχουν αναμνήσεις και συναισθηματική εμπλοκή για να μην προκύπτουν δάκρυα χαράς ή λύπης.
Από τις πολλές κακές ειδήσεις που ακούμε καθημερινά έχουμε αναπτύξει ανοσία ως προς το πόσο μας επηρεάζουν. Είμαστε απαθείς. Τρομάζω με το σημείο μηδέν, που βλέπω να έρχεται, τότε που θα διαβάζουμε κάτι κακό και δεν θα γίνεται κανένα σάλεμα μέσα μας. Θα το προσπερνάμε. Έτσι ξεκινά και ο «Ιππόκαμπος». Το πιο τρομακτικό είναι το πόσο γρήγορα ξεχνάμε. Σκέφτομαι το δυστύχημα στα Τέμπη. Είχα συνταραχτεί, με επηρέασε πάρα πολύ. Νομίζω πλέον πώς έτσι λειτουργεί πια ο μηχανισμός του εγκεφάλου μας, δεν είναι θέμα προσωπικότητας ή άρνησης. Ο εγκέφαλος δεν αντέχει όλο αυτό το βάρος. Πολλοί μου λένε ότι θα ήθελαν ένα χάπι σαν αυτό που υπάρχει στο βιβλίο, για να μπορούν να ξεχνάνε. Ξέρεις πόσοι μου έχουν πει ότι δεν θέλουν να θυμούνται; Είναι συγκλονιστικό, αν το σκεφτείς, να λες κάτι τέτοιο και να το εννοείς.
— Οι δύο πυρηνικές θεματικές του βιβλίου είναι λοιπόν η μοναξιά και η μνήμη;
Ναι, νομίζω ότι είναι ακριβώς έτσι. Η πρώτη είναι η σπουδαιότητα των αναμνήσεων, γιατί χωρίς αυτές δεν μπορεί να υπάρξει ο άνθρωπος. Αυτό είμαστε, οι αναμνήσεις μας. Και η δεύτερη είναι η τάση προς απομόνωση. Ο καθένας οδεύει προς το κελί του, με τα κλειδιά από μέσα. Η πρωταγωνίστρια κοιμάται για πρώτη φορά τόσο ήρεμα στη φυλακή. Είναι η πιο ασφαλής μήτρα που θα μπορεί να βρεθεί.
— Ένα ακόμα ενδιαφέρον ζήτημα που θίγεται στο βιβλίο σου, αλλά και γενικότερα σε όλα τα post-apocalyptic έργα, και κάπως το ζήσαμε στην πανδημία, είναι ο ολοκληρωτισμός. Όταν προκύπτουν μεγάλες καταστροφές, γεννιούνται απολυταρχικά καθεστώτα. Οι κυβερνήσεις όλου του κόσμου για να αντεπεξέλθουν σε μια καταστροφή θέτουν αυστηρούς κανόνες κι έτσι διακυβεύονται οι έννοιες της ελευθερίας.
Γράφω στο βιβλίο ότι οι ίδιοι οι άνθρωποι επιλέγουν να πάρουν το χάπι για να μη χάσουν τα μάτια τους. Δεν υπάρχει τρομοκρατία, οι ίδιοι επιλέγουν τη μοίρα τους. Είναι περισσότερο αλληγορικό το βιβλίο, υπό αυτή την έννοια, παρά δυστοπικό. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος επιβίωσης. Αποζητούν τον αυτοπεριορισμό. Όποιος τυφλώνεται, εξαθλιώνεται και στέλνεται στην εξορία.
— Μια άλλη πολύ τρομακτική συνθήκη που θέτεις είναι η καταστροφή της τέχνης, ως κατεξοχήν μέσου πρόκλησης συναισθημάτων. Το πιο ελεύθερο κομμάτι της ζωής μας εξαφανίζεται.
Όταν έφτιαχνα τον σκελετό, σκεφτόμουν ότι οι καλλιτέχνες δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν. Γι’ αυτό και αντιμετωπίζονται ως επικίνδυνοι, όπως και οι άθεοι. Η Άλις μισεί τον κινηματογράφο, υπάρχουν μόνο είκοσι ταινίες που κυκλοφορούν ελεύθερα και είναι ίδιες μεταξύ τους. Πόσο τραγικό ένα κορίτσι 16 χρονών να μισεί τον κινηματογράφο;
— Αφού εμπνεύστηκες και έπλασες έναν ολόκληρο κόσμο, πώς και δεν του έδωσες μεγαλύτερη έκταση στο βιβλίο, προσθέτοντας κι άλλες υποπλοκές; Θα μπορούσε να προκύψει ένα μεγάλο, πολυσέλιδο μυθιστόρημα.
Επέλεξα να εστιάσω στην ιστορία της Άλις, «θυσιάζοντας» τη δυστοπία, που θα μπορούσα να την αναπτύξω πολύ περισσότερο. Ήθελα μόνο να μιλήσω για την ιστορία της, αυτός ήταν ο σκοπός μου.
— Αναφέρεις στο σημείωμά σου ότι κατά κάποιο τρόπο πρωταγωνίστρια όλων των ιστοριών που γράφεις είναι η αδερφή σου.
Έτσι ξεκίνησα. Η αδερφή μου με βασάνιζε όταν ήμασταν μικροί, οπότε για να της τραβήξω την προσοχή έφτιαξα ένα θρίλερ με πρωταγωνίστρια την ίδια. Κάθε βράδυ έγραφα ένα νέο κεφάλαιο, κι εκείνη περίμενε έξω από το δωμάτιο για το επόμενο. Σε ό,τι έγραφα γι’ αυτήν πέθαινε στο τέλος, πάντα τη σκότωνα με ακραίους τρόπους. Αλλά είναι η αιτία που ξεκίνησα να γράφω. Νομίζω ότι πάντα γι’ αυτή θα γράφω.
— Ο «Ιππόκαμπος» όμως είναι αφιερωμένος στον μπαμπά σου.
Πέρασε δύσκολα. Όταν έκλεινα το συμβόλαιο με τον Καστανιώτη ήταν στο νοσοκομείο με κορωνοϊό. Ο γιατρός μάς είχε πει ότι ήταν θέμα ημερών. Συνήλθε, του άφησε κουσούρια, είναι απαίσια ανάμνηση όλο αυτό. Ένας λόγος για να πάρεις το χάπι.
— Τα τελευταία χρόνια έχει προκύψει μια νέα γενιά συγγραφέων, στην οποία ανήκεις κι εσύ, που καταπιάνεται –επιτέλους– με θέματα και είδη πολύ διαφορετικά από τους προηγούμενους. Στο πρόσφατο Φεστιβάλ Βιβλίου στα Χανιά συμμετείχες σε ένα πολύ ενδιαφέρον πάνελ, μαζί με τον Μιχάλη Μαλανδράκη και τον Χάρη Καλαϊτζίδη. Πώς ήταν η συζήτηση που κάνατε;
Τους λάτρεψα! Αν ήμουν 25 χρονών, θα ήθελα να είναι αυτοί οι φίλοι μου. Ήμασταν όλοι ενθουσιασμένοι και μου άρεσε πολύ το γεγονός ότι αντιμετωπίσαμε ο ένας τους άλλους ως ίσους, με αληθινό σεβασμό και χωρίς την παραμικρή υποψία ανταγωνισμού. Ήταν μαγική εμπειρία. Και το φεστιβάλ γενικά ήταν υπέροχο, τρομερά οργανωμένο και εντελώς ευρωπαϊκού επιπέδου.
— Πριν από έξι χρόνια η πρώτη σου εμφάνιση στα εκδοτικά πράγματα ήταν με ένα βιβλίο φαντασίας για εφήβους, το «Ο καθρέφτης και η προφητεία του Γκρέινορθ» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Γιατί ήθελες να ξεκινήσεις με εφηβικό βιβλίο;
Είχα μια ωραία ιστορία στο μυαλό μου, που δεν μπορούσε να αναχθεί σε βιβλίο ενηλίκων. Έγραψα ένα βιβλίο που θα ήθελα να είχα διαβάσει ως έφηβος.
— Πιο δύσκολο ή πιο εύκολο να απευθύνεσαι σε εφήβους;
Είναι πιο δύσκολο γιατί υπάρχουν πολλοί περιορισμοί. Ήθελα να είμαι συνεπής, να είναι όλα σωστά, παρακολούθησα σχετικά σεμινάρια στο εξωτερικό και έμαθα πολλά για όλους τους περιορισμούς. Ακόμα και τεχνικά, ας πούμε, υπάρχει όριο στο πόσες λέξεις μπορεί να έχει μια πρόταση. Εννοείται πως υπάρχει ελαστικότητα και αυτό ξεχωρίζει ένα βιβλίο, αν θες να είσαι συνεπής στη συνταγή, είναι πολύ κουραστικό. Όταν το τελείωσα, είπα ότι δεν ξαναγράφω για εφήβους. Άρχισα να γράφω τρελά πράγματα, για σεξ, πιο σκοτεινές ιστορίες, αφέθηκα. Σαν να άνοιξαν όλα τα παράθυρα σε ένα σπίτι και μπήκε αέρας.
— Ποια προσωπική ανάγκη εξυπηρετεί το γράψιμο σε σένα;
Αχ, είναι η ζωή μου. Παράτησα τη δουλειά μου για να μπορώ μόνο να γράφω. Έπρεπε να κάνω το γράψιμο δουλειά για να νιώθω ότι δουλεύω. Οπότε 10 με 6 καθημερινά είμαι στο γραφείο μου. Τους πρώτους μήνες το είχα αφήσει πιο ελεύθερο αλλά έχασα τον ύπνο μου. Με το που έγινε οχτάωρο ηρέμησαν όλα μέσα μου. Είναι μια βελόνα που αν τη δουλεύεις κάθε μέρα, ακονίζεται και είναι καλογυαλισμένη. Κάθε επόμενη μέρα που γράφω είναι καλύτερη από την προηγούμενη. Αυτό το «περιμένω την έμπνευση» είναι κινηματογραφικό στερεότυπο. Θεωρώ πως πρέπει να γράφεις κάθε μέρα ή να διορθώνεις, υπάρχουν τρόποι για να γεμίσεις ένα οχτάωρο. Δεν είναι κάθε μέρα, βέβαια, η ίδια. Πια, όπου και να με βάλεις μπορώ να γράψω, έχω μάθει να απομονώνομαι και να είμαι εντελώς συγκεντρωμένος. Άνθρωποι που με έχουν δει μου λένε ότι είμαι λίγο τρομακτικός εκείνη την ώρα, ότι ξύνομαι σε διάφορα σημεία, ότι παραμιλάω, σαν να αλλάζω…
— Μεγάλη απόφαση να αφήσεις την «κανονική» δουλειά σου. Ο βιοπορισμός από τη συγγραφή δεν σε ανησυχεί;
Ζω με ελάχιστα. Έχω να πάω ταξίδι στο εξωτερικό έξι χρόνια, από τότε που πήρα την απόφαση. Πολυτέλειες τις έχω ξεχάσει. Έχει γίνει όμως το εξής μαγικό: μειώθηκαν οι απαιτήσεις μου σε σημείο που δεν έχω πλέον απαιτήσεις – όταν δεν έχεις χρήματα, σταματάς να έχεις απαιτήσεις. Όμως τότε μοιάζεις με αυτόν που τα έχει όλα και πάλι δεν έχει απαιτήσεις. Είμαι ένας πάμφτωχος πάμπλουτος. Ευτυχώς έχω φίλους καλλιτέχνες και βλέπω παραστάσεις. Ok, δεν μπορώ να συνεχίσω έτσι για καιρό, γιατί αυτό που νιώθω τώρα δεν θα είναι το ίδιο για πάντα. Αλλά προς το παρόν είμαι στον κόσμο μου.
— Τα επόμενα βήματα τι περιλαμβάνουν;
Θα εκδοθεί μάλλον ένα παιδικό βιβλίο που έχω γράψει, για ηλικίες 8-11 ετών. Το απόλαυσα πολύ γιατί το έγραψα για τα ανίψια μου. Όταν ο εκδοτικός μού ζήτησε ό,τι έχω γράψει, ήταν το πρώτο που επέλεξαν για τη συνέχεια. Μετά θα βγει μια συλλογή διηγημάτων για ενήλικες, που κινείται στον ίδιο χώρο με τον «Ιππόκαμπο», σαν επεισόδια του «Black Mirror», πάλι με αλληγορικό στοιχείο. Και έχω ήδη ολοκληρώσει ένα μεγάλο μυθιστόρημα 500 σελίδων, τον «Κύβο». Είναι ό,τι πιο edgy έχω γράψει μέχρι τώρα. Αλλά αργεί αυτό, πρέπει να το αναθεωρήσω ολόκληρο.
