TO 1945 ΞΕΚΙΝΗΣΑΝ στο Χόλιγουντ τα γυρίσματα του πρώτου κινηματογραφικού δράματος υψηλού προϋπολογισμού για τη δημιουργία και τη χρήση της ατομικής βόμβας. Σχεδόν αμέσως εμφανίστηκε μια άλλη ανταγωνιστική ταινία με το ίδιο θέμα (και μάλιστα σε σενάριο της συγγραφέως Άυν Ραντ). Στις επόμενες επτά και πλέον δεκαετίες όμως, μόνο δύο άλλες ταινίες μυθοπλασίας προέκυψαν στο Χόλιγουντ με βάση αυτό το κοσμοϊστορικό γεγονός.
Στο ίδιο διάστημα, γυρίστηκαν άπειρες ταινίες στο Χόλιγουντ με θέμα την απόβαση στη Νορμανδία και την ήττα του Αδόλφου Χίτλερ. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη, καθώς αυτές οι αφηγήσεις εστιάζουν στην αμερικανική ανδρεία που οδήγησε στην τελική νίκη και απεικονίζουν τις αμερικανικές δυνάμεις να απελευθερώνουν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Οι επιθέσεις στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι είναι μια διαφορετική ιστορία. Οι κινηματογραφικές απεικονίσεις αυτών των βομβαρδισμών ήταν στην καλύτερη περίπτωση ελλιπείς ενώ στη χειρότερη έμοιαζαν με «ξέπλυμα» και αφήνουν ανοιχτό το ερώτημα αν η Αμερική θα μπορέσει ποτέ να αναμετρηθεί πλήρως με αυτά τα γεγονότα στον κινηματογράφο.
Το Χόλιγουντ δεν έδωσε ποτέ στους Αμερικανούς μια ευκαιρία να αντιμετωπίσουν αυτό το κρίσιμο ερώτημα σε έναν κόσμο με χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές που βρίσκονται ακόμα σε κατάσταση συναγερμού.
Η MGM κυκλοφόρησε την ταινία The Beginning or the End («Η αρχή του τέλους») το φθινόπωρο του 1945, μερικές εβδομάδες μετά τις επιθέσεις στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, η οποία ήταν άμεσα επηρεασμένη από τις προειδοποιήσεις των ατομικών επιστημόνων –όχι όμως του ίδιου του Οπενχάιμερ– ενάντια στην περαιτέρω ανάπτυξη των πυρηνικών όπλων.
Σύντομα, ωστόσο, επενέβησαν τόσο ο Λευκός Οίκος του Προέδρου Τρούμαν όσο και ο στρατηγός Λέσλι Γκρόουβς, διευθυντής του διαβόητου Manhattan Project, διατάζοντας να γίνουν δεκάδες αναθεωρήσεις στην ταινία.
Ο Τρούμαν απαίτησε να γίνει ακόμη και ένα δαπανηρό επαναληπτικό γύρισμα έτσι ώστε να μεταχειριστεί πιο ευνοϊκά η ταινία την απόφασή του να κάνει χρήση της ατομικής βόμβας. Ζήτησε –και πέτυχε– επίσης την αντικατάσταση του ηθοποιού που τον υποδυόταν, αφού ο Λευκός Οίκος παραπονέθηκε ότι ο αρχικός ερμηνευτής δεν είχε την κατάλληλη «στρατιωτική συμπεριφορά».
Ο ίδιος ο Οπενχάιμερ θεώρησε το σενάριο αδύναμο και τους χαρακτήρες του «ηλίθιους». Παρ' όλα αυτά υπέγραψε την σχετική βεβαίωση που επέτρεπε στην ταινία να τον απεικονίσει ως κύριο χαρακτήρα και αφηγητή. Όσο για το «αντίπαλο» έργο της Paramount, για το οποίο η Άυν Ραντ έγραψε ένα σενάριο το οποίο χαρακτήρισε ως «φόρο τιμής στην ελεύθερη αγορά», ο παραγωγός Χαλ Γουόλις, αφού διάβασε τις πρώτες 55 σελίδες του, αποφάσισε να βάλει λουκέτο στην παραγωγή της ταινίας.
Έξι χρόνια θα περνούσαν μέχρι την επόμενη ταινία με θέμα την Χιροσίμα, το Above and Beyond, και πάλι σε παραγωγή της MGM, που εξερευνούσε τα γεγονότα από την οπτική γωνία του πιλότου του Enola Gay, Πολ Τίμπετς (τον οποίο υποδύεται ο Ρόμπερτ Τέιλορ). Ο Οπενχάιμερ δεν εμφανίζεται.
Στην κλιμάκωση του έργου, ο Τίμπετς απελευθερώνει τη βόμβα και βλέποντας την Χιροσίμα να φλέγεται, στέλνει την αναφορά του στον ασύρματο: «Τα αποτελέσματα είναι καλά», λέει. Στη συνέχεια το επαναλαμβάνει, αυτή τη φορά βλοσυρά. Αυτό δεν υπήρχε στο αρχικό σενάριο, αλλά προστέθηκε αργότερα, ενδεχομένως για να εξανθρωπιστούν οι άνδρες που έριξαν τη βόμβα.
Ο πραγματικός Τίμπετς επέκρινε αυτή τη σκηνή, παρόλο που η ταινία δεν αμφισβητούσε με κανέναν τρόπο την επίσημη αφήγηση του βομβαρδισμού. Ακόμη και μια αναλαμπή ανάμεικτων συναισθημάτων έμοιαζε για τους ιθύνοντες υπερβολικά επικριτική.
Χρειάστηκε να περάσουν σχεδόν τέσσερις δεκαετίες για να γυρίσει το Χόλιγουντ άλλη ταινία με το ίδιο θέμα. Ήταν το 1989 και η ταινία Fat Man and Little Boy (ελληνικός τίτλος «Οι άνθρωποι της σκιάς») του Ρόλαντ Τζοφέ με τον Πολ Νιούμαν ως στρατηγό Γκρόουβς και τον Ντουάιτ Σουλτζ ως έναν ηθικά αντιφατικό Oppenheimer. Ο Vincent Canby των New York Times είχε παρατηρήσει ότι με τον στρατηγό να εκφράζει τις απόψεις του πολύ πιο πειστικά από οποιονδήποτε άλλον, η ταινία ήταν «εκπληκτικά αναποτελεσματική» στην έκφραση των ενδοιασμών για τη βόμβα που ο σκηνοθέτης δήλωνε ότι ήθελε να εκφράσει.
Τουλάχιστον είναι η μόνη ταινία που απεικονίζει τον πραγματικό θάνατο ενός επιστήμονα στη βάση του Λος Άλαμος από έκθεση σε ραδιενέργεια. Από τότε, σιγή ασυρμάτου στο Χόλιγουντ, μέχρι σήμερα και το Oppenheimer του Κρίστοφερ Νόλαν.
Προς το τέλος του Above and Beyond, ένας δημοσιογράφος φωνάζει στον Τίμπετς: «Το κοινό θέλει να μάθει πώς νιώθετε για τη χρήση ενός τέτοιου όπλου». Κι εκείνος απαντά: «Το κοινό πώς νιώθει γι’ αυτό;».
Το Χόλιγουντ δεν έδωσε ποτέ στους Αμερικανούς μια ευκαιρία να αντιμετωπίσουν αυτό το κρίσιμο ερώτημα σε έναν κόσμο με χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές που βρίσκονται ακόμα σε κατάσταση συναγερμού. Ακόμα και η ταινία του Νόλαν όμως επιλέγει να αφιερώσει πολύ περισσότερο χρόνο στις δοκιμές της πρώτης ατομικής βόμβας παρά στο τι συνέβη όταν αυτή χρησιμοποιήθηκε εναντίον δύο πόλεων.
Με στοιχεία από Los Angeles Times
