«Ο ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΚΟΛΟΜΒΟΣ είναι ακόμα ζωντανός». Αυτό ισχυρίζεται ο Μάθιου Ρέσταλ στη βιογραφία του για τον γιο ενός υφαντή από τη Γένοβα, ο οποίος έγινε μία από τις πιο διάσημες προσωπικότητες της Ιστορίας και, θα μπορούσαμε να ισχυριστεί κανείς, ο μεγαλύτερος πρεσβευτής του χριστιανισμού μετά τον ίδιο τον Ιησού Χριστό. Αυτό που εννοεί ο συγγραφέας είναι ότι ο μεγάλος εξερευνητής βρίσκεται ακόμα στο επίκεντρο μιας σειράς ανεπίλυτων αντιπαραθέσεων. Στην πραγματικότητα, η περιγραφή του Κολόμβου (1451-1506) ή των επιτευγμάτων του με τους εγκωμιαστικούς τρόπους που ήταν σε μεγάλο βαθμό ο κανόνας εδώ και 500 χρόνια –ως τον άνθρωπο που ανακάλυψε την Αμερική ή τον «μεταφορέα» του χριστιανισμού στον Νέο Κόσμο– συγκρούεται με τον χαρακτηρισμό του ως εξολοθρευτή των αυτόχθονων πληθυσμών. Σε αυτό το πνεύμα, δεκάδες αγάλματα του Κολόμβου έχουν απομακρύνθηκαν από τη θέση που ήταν τοποθετημένα στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τις κοινωνικές αναταραχές που ξέσπασαν το 2020 λόγω του κινήματος Black Lives Matter. Όταν το άγαλμα του Κολόμβου απομακρύνθηκε από το Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ, ο εικονοκλάστης δήμαρχος της πόλης επέμεινε ότι δεν είχε καμία αντίρρηση να γιορτάζουν οι άνθρωποι τον Κολόμβο. «Ζητάμε απλώς να μη μας αναγκάζετε να τον γιορτάζουμε κι εμείς οι υπόλοιποι», πρόσθεσε.
Ο μοναχός απεικόνισε τον Κολόμβο ως «έναν ατελή αλλά ηρωικό πράκτορα του Θεού». Και η «Vita» επιμένει στην «ευσέβεια και στα θρησκευτικά κίνητρά» του.
Ο συγγραφέας αναφέρει το περιστατικό αυτό στο νέο βιβλίο του με τίτλο «Οι εννέα ζωές του Χριστόφορου Κολόμβου», μια μάλλον αντισυμβατική βιογραφία του ανθρώπου που γεννήθηκε ως Κριστόφορο Κολόμπο, έγινε Κριστόβαμ Κολόμ όταν μετακόμισε στη Λισαβόνα το 1476, για να επανεφεύρει τον εαυτό του για τελευταία φορά ως Κριστόμπαλ Κολόν όταν μετανάστευσε στη Σεβίλλη, μια δεκαετία αργότερα, και μπήκε στην υπηρεσία της βασίλισσας Ισαβέλλας της Καστίλης.
Ο βρετανικής καταγωγής συγγραφέας του βιβλίου είναι καθηγητής Ιστορίας και Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Penn State, όπου είναι διευθυντής των Λατινοαμερικανικών Σπουδών. Είναι επίσης συγγραφέας πολλών βιβλίων για την ιβηροαμερικανική ιστορία, το πιο γνωστό από τα οποία είναι το «Επτά μύθοι της ισπανικής κατάκτησης». Κάποιοι από τους «μύθους» αυτούς έχουν να κάνουν με την πεποίθηση ότι οι ιθαγενείς Αμερικανοί μπέρδεψαν τους κατακτητές με θεούς και ότι μια χούφτα Ισπανοί ανέτρεψαν με ευκολία μεγάλες αυτοκρατορίες. Σύμφωνα με το νέο του βιβλίο, ο Κολόμβος ήταν ένας φιλόδοξος αριβίστας, ένας κοινωνικός αναρριχητής που χρησιμοποίησε τον γάμο του το 1479 με τη Φελίπα Μονίζ, κόρη ενός μικρο-αριστοκράτη, για να προωθήσει τη θέση του, συνδυάζοντας την ενέργεια ενός Γενουάτη εμπόρου-ναυτικού με την αποφασιστικότητα ενός ανθρώπου που ήθελε να πλουτίσει.
Ο συγγραφέας περιγράφει ενδελεχώς το πώς ο φιλόδοξος Γενουάτης κατάφερε να κερδίσει την εύνοια της ισπανικής αυλής, ενώ ταυτόχρονα χλευάζει τον μύθο ότι η βασίλισσα Ισαβέλλα έβαλε ενέχυρο τα κοσμήματά της για να χρηματοδοτήσει το παρθενικό ταξίδι του προς τα δυτικά το 1492. Αποδίδει επίσης την αγιογραφική απεικόνιση του Κολόμβου που επικράτησε για αιώνες σε δύο πηγές του 16ου αιώνα: σε μια ιστορία της ζωής του με τίτλο «Vita» («Ζωή») από το 1571, που φέρεται να έχει γραφτεί από τον Φερνάντο, τον νόθο μικρότερο γιο του, και στην «Ιστορία των Ινδιών» του μοναχού Bartolomé de Las Casas, ένα εκτενές χειρόγραφο που γράφτηκε μεταξύ 1527 και 1566, αλλά δεν δημοσιεύτηκε μέχρι τον 19ο αιώνα. Ο μοναχός απεικόνισε τον Κολόμβο ως «έναν ατελή, αλλά ηρωικό πράκτορα του Θεού». Και η «Vita» επιμένει στην «ευσέβεια και τα θρησκευτικά κίνητρα» του Κολόμβου.
Τα πιο πρωτότυπα και ενδιαφέροντα μέρη του βιβλίου είναι αυτά που ασχολούνται με τη μετά θάνατον ζωή του Κολόμβου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Κολόμβος, γράφει, ήταν ο «Αδάμ» της Αμερικής, το αρχέγονο σύμβολό της. «Ο Ουάσινγκτον ήταν ο πατέρας της χώρας, ο Κολόμβος ο παππούς της». Από τα περίπου 80 μέρη στην αμερικανική ήπειρο (από τον Καναδά μέχρι τη Γη του Πυρός) που πήραν το όνομά τους από εκείνον, τα 64 βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες (τα περισσότερα στο Οχάιο). Το Καπιτώλιο στην Ουάσινγκτον δεν παρά «ένας βωμός του Κολόμβου».
Το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου περιγράφει πώς «ο ηρωικός Αμερικανός Κολόμβος μετατράπηκε σε Ιταλοαμερικανό Κολόμβο» από τους καταπιεσμένους και ευρέως περιφρονημένους μετανάστες από τη νότια Ιταλία, οι οποίοι έκαναν μακροχρόνια και σκληρή εκστρατεία για να δημιουργηθούν νέα αγάλματα του Κολόμβου –το πιο διάσημο εξ αυτών βρίσκεται στο Columbus Circle στο Μανχάταν– και με τις προσπάθειές τους τον μετέτρεψαν από «αυτοκρατορικό ήρωα σε εθνικό, από έναν σχεδόν προτεστάντη (λόγω της σύνδεσής του με την προτεσταντική εκκλησία) σε σύμβολο του καθολικισμού». Κάποια από τα αγάλματα αυτά απομακρύνθηκαν από τη δημόσια θέα στο πλαίσιο των κινητοποιήσεων του 2020 – μια απόδειξη ότι ο Κολόμβος παραμένει «ζωντανός» και ότι, όπως το θέτει ο συγγραφέας αυτής της βιογραφίας, «σίγουρα θα συνεχίσει να χρησιμεύει ως παλίμψηστο για μια σειρά από πεποιθήσεις και σκοπούς».
Με στοιχεία από «The Wall Street Journal»
