Όταν ο Μάικλ Κέιν, γιος ενός μεταφορέα ψαριών και μιας καθαρίστριας, είπε στους φίλους του ότι θα γίνει ηθοποιός, απ’ όλους άκουσε τα ίδια …ενθαρρυντικά λόγια: «Τι θα κάνεις, θα σκουπίζεις τη σκηνή;». Κανείς τους δεν ήξερε κάποιον που να έχει πάει σε δραματική σχολή, κι ούτε βέβαια γνώριζαν κάποιον που να έχει πετύχει στην οθόνη.
Πριν πάρει τον πρώτο του ρόλο, ο Μάικλ Κέιν υπήρξε εργάτης σε εργοστάσιο τσαγιού και νυχτοφύλακας σε ξενοδοχείο. Έπλυνε τόνους πιάτων στα καλύτερα εστιατόρια και για ένα φεγγάρι έφτιαχνε κοσμηματοθήκες. «Είναι δύσκολο να καταλάβουν οι άνθρωποι ότι, όταν λέω πως στα 29 μου ήμουν άφραγκος, εννοώ ότι κυριολεκτικά δεν είχα να πληρώσω ένα πιάτο φαΐ στο εστιατόριο της γειτονιάς. Νομίζουν ότι να είσαι άφραγκος σημαίνει ότι έχεις τα τελευταία σου χιλιάρικα στην τράπεζα. Για τράπεζα είχα την τσέπη μου, κι αυτή ήταν άδεια»…
Υποκριτική σπούδαζε τα βράδια. Δεν ερευνούσε ρόλους, δεν έμπαινε στο μυαλό των ηρώων του, δεν προσπαθούσε να καταλάβει τον πόνο τους. Κανείς δεν τον κάλεσε να μπει στο Actor’s Studo. Απλώς πλήρωνε το νοίκι του. Παράλληλα, όμως, ήταν φανατικός αναγνώστης και μέσα από τις σελίδες των βιβλίων ανακάλυψε πώς ήταν οι ζωές των άλλων. «Δεν ήταν καθόλου σαν τη δικιά μου. Και αποφάσισα ν’ αλλάξω τη ζωή μου. Δεν το σκεφτόμουν απλώς, ήμουν αποφασισμένος».
Δούλευε, δούλευε, μην περιμένεις. Μερικοί πολύ καλοί ηθοποιοί κάθονται σ’ όλη τους τη ζωή περιμένοντας το ρόλο που τους ταιριάζει. Κάνε κάθε ρόλο που παίζεις σαν να είναι αυτός που περιμένεις. Μάθε την εμπιστοσύνη που κερδίζεις μόνο στη γραμμή του πυρός.
Στα τέλη της δεκαετίας του ΄80, έπειτα από δύο υποψηφιότητες για Όσκαρ, ένα Όσκαρ β' αντρικού ρόλου για το «Η Χάνα και οι αδελφές της» και δύο Χρυσές Σφαίρες, έπειτα από μια σαραντάχρονη ήδη καριέρα και στις δυο πλευρές του Ατλαντικού με σκηνοθέτες όπως ο Ότο Πρέμιγκερ, ο Βιτόριο ντε Σίκα, ο Μπράιαν ντε Πάλμα, ο Σίντνεϊ Λιούμετ, ο Όλιβερ Στόουν και ο Γούντι Άλεν, ο Μάικλ Κέιν αποφάσισε να μοιραστεί τα μυστικά της τέχνης του με όλους τους επίδοξους ηθοποιούς.
Μετάφραση: Θέμις Μπαζάκα, Μιράντα Βερούλη
Σελίδες: 152
«Εάν πραγματικά θέλεις να γίνεις ηθοποιός», θα τους έλεγε, «αλλά υπό τον όρο ότι αυτό δεν εμποδίζει το καθιερωμένο σου παιχνίδι του γκολφ, τις πολιτικές σου φιλοδοξίες ή τη σεξουαλική σου ζωή, τότε δεν θέλεις πραγματικά να γίνεις ηθοποιός. Το να είσαι ηθοποιός δεν είναι απλώς μια μερική απασχόληση, δεν είναι καν μια μόνιμη εργασία. Είναι κάτι παραπάνω. Είναι ένα μόνιμο πάθος. Μια μονομανία».
Οι οδηγίες του Βρετανού ηθοποιού προς τους ναυτιλλομένους στα πελάγη όχι μόνο της υποκριτικής αλλά και της κινηματογραφικής βιομηχανίας εκδόθηκαν το 1990 στον τόμο «Acting in film» που δέκα χρόνια αργότερα κυκλοφόρησε και στα ελληνικά με τίτλο «Μπροστά στην κάμερα», σε μετάφραση Θέμιδας Μπαζάκα και Μιράντας Βερούλη (εκδ. Καστανιώτη). Δυσεύρετο πια, σκέφτηκα να το ανασύρω από «το πίσω ράφι», μόλις διάβασα πως ο 90χρονος σήμερα Μάικλ Κέιν μόλις δημοσίευσε ένα βιβλίο ακόμη, ένα θρίλερ.
Ιδού λοιπόν μερικά αποσπάσματα από το «Μπροστά στην κάμερα» και συγκεκριμένα από το κεφάλαιο «Σχετικά με την ιδιότητα του σταρ» που, πέρα από τους εν δυνάμει αστέρες, μπορεί να ενδιαφέρουν και τους κοινούς θνητούς. Αυτούς που ίσως ονειρεύτηκαν να γίνουν πρωταγωνιστές, αλλά δεν προσβλήθηκαν από το μικρόβιο της μονομανίας.
***
«Για να είσαι σταρ του κινηματογράφου, πρέπει να εφεύρεις τον εαυτό σου. Ήμουν ένας Cockney και προφανώς δεν ταίριαζα με κανενός την ιδέα του τι υποτίθεται ότι είναι ένας ηθοποιός, έτσι αποφάσισα να βάλω διάφορα στοιχεία μαζί, τα οποία συνέθεταν ένα αξιομνημόνευτο πακέτο. Φρόντισα να με βλέπουν στα πιο in μέρη, φορώντας γυαλιά και καπνίζοντας πούρο. Έγινα γνωστός ως "ο τύπος που φοράει γυαλιά και καπνίζει πούρο". Μετά ο κόσμος άρχισε να λέει: "Παίζει ρόλους της εργατικής τάξης, φοράει γυαλιά και καπνίζει πούρο". Ήταν η αλήθεια, αλλά είχα συνειδητά συνθέσει αυτήν την αλήθεια ώστε να μην ξεφύγει από κανέναν. Έκανα για τον εαυτό μου αυτό που έκαναν τα μεγάλα στούντιο για τους ηθοποιούς τους. Δημιούργησα ένα ίματζ. Το ίματζ μπορεί να είναι αληθινό, ψεύτικο ή μεταξύ των δυο, αλλά ώσπου ν’ αποκτήσεις ένα, για τον κόσμο του κινηματογράφου δεν υπάρχεις.
»Στην πραγματικότητα προσπάθησα να κατευθύνω ολόκληρη την καριέρα μου με τον τρόπο που τα μεγάλα στούντιο συνήθιζαν να μεταχειρίζονται τους ηθοποιούς τους. Έκανα όσο πιο πολλές ταινίες τον χρόνο μπορούσα για ν’ αποκτήσω την εμπειρία. Εάν κάθεσαι περιμένοντας τον "μεγάλο ρόλο", όταν τελικά η ευκαιρία εμφανιστεί δεν θα είσαι έτοιμος. Δεν θα έχεις τις πολλές μικρές εμπειρίες που οδηγούν στην πολύ μεγάλη ικανότητα. Την επιτυχία, κι αυτό μπορεί να ξαφνιάσει μερικούς, την αποκτάς δουλεύοντας κι όχι μετρώντας τις φράσεις του ρόλου σου ούτε παζαρεύοντας πού θα μπει τ’ όνομά σου. Δούλευε, δούλευε, μην περιμένεις. Μερικοί πολύ καλοί ηθοποιοί κάθονται σ’ όλη τους τη ζωή περιμένοντας το ρόλο που τους ταιριάζει. Κάνε κάθε ρόλο που παίζεις σαν να είναι αυτός που περιμένεις. Μάθε την εμπιστοσύνη που κερδίζεις μόνο στη γραμμή του πυρός. Η εμπιστοσύνη φέρνει τη χαλάρωση. Η χαλάρωση ελευθερώνει όλες σου τις δυνατότητες για τις απαιτήσεις του ρόλου σου. Κι όταν έρθει ο μεγάλος ρόλος, θα χρειαστείς το εκατό τοις εκατό από αυτό που έχεις να δώσεις. Μη στερηθείς το εικοσιπέντε τοις εκατό. Μη στερηθείς ούτε το ένα τοις εκατό. Να είσαι εντελώς διαθέσιμος σε οποιαδήποτε πρόκληση βρεθεί στον δρόμο σου, έχοντας πλήρη έλεγχο της τέχνης σου, του υλικού σου, του εαυτού σου.
»Η μισή από την ενέργειά μου ως πρωταγωνιστής σε μια ταινία πηγαίνει στο να κρατάω τις εντάσεις χαμηλά. Εσύ δίνεις τον τόνο στο πλατό. Κι όταν είσαι ο πρωταγωνιστής, είσαι αυτός που στέλνουν πάντα να βγάλει την πρωταγωνίστρια από το καμαρίνι όταν αυτή δεν θέλει να έρθει. Όλοι λένε "Δεν μπορώ να την βγάλω Μάικλ, πήγαινε εσύ και βγάλ’ τη". Πιθανώς είναι ακόμα εκεί μέσα γιατί τα μαλλιά της δεν είναι καλά ή δεν συμπαθεί πολύ τον σκηνοθέτη. Πολύ λίγες πρωταγωνίστριες πρέπει να βγάλουν από το καμαρίνι τον πρωταγωνιστή. Προσπαθώ πάντα να έχω καλή σχέση με την συμπρωταγωνίστριά μου. Αλλά αυτό είναι όλο κι όλο. Δεν πρέπει ποτέ να μπλέκεσαι συναισθηματικά μαζί της. Σε αποδυναμώνει κι αποδυναμώνει και την ταινία. Αν πρόκειται να γίνεις κινηματογραφικός σταρ, πρέπει να είσαι φτιαγμένος από σίδερο.
»Είναι πολύ πιο δύσκολο να παίξεις σε μια κακή ταινία απ’ ό,τι σε μια καλή. Ένα κακό σενάριο κάνει την υποκριτική πολύ δύσκολη. Μπορείς παρ’ όλα αυτά να κερδίσεις ένα Όσκαρ για το ευκολότερο παίξιμο της καριέρας σου χάρη σ’ ένα έξοχο σενάριο. Θα έπρεπε να υπάρχει ένα βραβείο για τον θρίαμβο επί των δυσκολιών. Αλλά τίποτα δεν είναι απόλυτα σίγουρο, πάντα παίρνεις ένα ρίσκο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το “Sleuth” (ήδη μεγάλη θεατρική επιτυχία) με πρωταγωνιστές τον Λόρενς Ολίβιε κι εμένα. Φαινόταν πολλά υποσχόμενο, αλλά ήταν μια ταινία για δύο και καμία ποτέ ταινία με δύο μόνο ηθοποιούς δεν έβγαλε λεφτά – εννοώ ώσπου βγήκε το “Sleuth”.
»Δεν είμαι ανταγωνιστικός. Δεν βλέπω το σταριλίκι ή την υποκριτική ως ένα είδος ανταγωνισμού. Ο Μοντγκόμερι Κλιφτ είπε κάποτε ότι η ζήλια ενός άλλου ηθοποιού ήταν η μεγαλύτερη φιλοφρόνηση που θα μπορούσε να λάβει. Ο Κλιφτ νόμιζε πως ήταν υγιές ν’ απεχθάνεσαι έναν άλλο ηθοποιό για την ερμηνεία του, γιατί ήταν σαν να λες: "Εύχομαι να το είχα κάνει αυτό". Δεν συμβουλεύω τους ηθοποιούς να βλέπουν τα πράγματα μ’ αυτόν τον τρόπο. Είναι αυτοκαταστροφικό. Αν είσαι ανταγωνιστικός και δεν είσαι πάντα σε μια νικηφόρο πορεία, θα γίνεις πικρόχολος. Για να πω την αλήθεια, είμαι αρκετά υπερόπτης σε σχέση με το όλο πρόβλημα, γιατί θεωρώ ότι δεν υπάρχει ανταγωνισμός – είμαι αυτός που ή δεν τους κάνω ούτως ή άλλως».
