Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου: Το επικό μυθιστόρημα που ενέπνευσε τους λογοτέχνες

Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου: Το επικό μυθιστόρημα που ενέπνευσε τους λογοτέχνες Facebook Twitter
Η έντονη σχέση του συγγραφέα με τον επιμελητή του αποτέλεσε και το υλικό της ταινίας Ένας χαρισματικός άνθρωπος με πρωταγωνιστές τους Τζουντ Λο και Κόλιν Φερθ (2016), καταδεικνύοντας ότι ο Γουλφ, ο οποίος έφυγε από τη ζωή πολύ πριν κλείσει τα σαράντα, απασχολεί ακόμα την αμερικανική συνείδηση.
0


«Ο EΥΓΕΝΙΟΣ ΠΙΣΤΕΥΕ
στη δόξα και στο χρυσάφι» γράφει με πλήρη συναίσθηση κάπου στο δεύτερο μισό του επικού μυθιστορήματος Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου ο Τόμας Γουλφ, χαρίζοντας στον ήρωά του τη δυνατότητα να γίνει όλα όσα κανείς δεν τολμά: μάγος, ιδαλγός, ονειροπόλος, αυτοκράτωρ των λέξεων, και φυσικά συγγραφέας. Ιδιότητες που πασχίζει να αποκτήσει σε έναν τόπο νοερό και άπιαστο, καθώς το alter ego του δεν κατέχει κάποια ξεχωριστή δύναμη πέρα από αυτήν που μπορούν να του χαρίσουν οι λέξεις, ακολουθώντας μια μοίρα αρκετά κοινή, μέχρι τέλους. Κανένα, επομένως, τραγικό περιστατικό –ακόμα και το ότι βλέπει κάποια από τα αδέλφια του να πεθαίνουν και τους έρωτες να σβήνουν σαν ρωμαϊκά κεριά– αλλά και καμία πλεονεκτική θέση –η καλή μόρφωση, η τροφή και η σχετική οικονομική επάρκεια– δεν μπορεί να χαρακτηρίσει τη ζωή του Ευγένιου Γκαντ ως δραματική ή γεμάτη τύχη. Μάλλον είναι και τα δύο. Τα επιμέρους συμβάντα μοιάζουν ανίκανα να αποκαλύψουν μια δραματουργική κορύφωση που θα αναγκάσει τον βίο του να πάρει μια παράταιρη τροπή, παρεκτός κι αν το προστάξει η φαντασία, η μόνη μεταμορφωτική δύναμη και ουσία: «Κι όσο σκεφτόταν τη μελλοντική ξαπόλυσή του μέσα σ' αυτό τον επικό κόσμο, που όλο το χρώμα της ζωής στραφτοκοπούσε τόσο πιο λαμπερά όσο πιο μακριά από το σπίτι, η καρδιά του πλημμύριζε το πρόσωπό του με λίμνες αίμα». Τα λόγια δοξάζονται σε όλη τους τη μεταφορική ενάργεια και είναι αυτά που μετατρέπουν ένα προβλέψιμο, αν αναλύσει κανείς τους χαρακτήρες, Bildungsroman σε αριστουργηματικό μύθο.

Πρωτίστως, όμως, είναι ένα μυθιστόρημα ταυτότητας, που ωστόσο δεν οδηγεί σε ωρίμανση, αφού τα οιδαλέα πλάσματα του νου δεν αφήνουν την ορμή να τιθασευτεί από τη λογική και την παραφορά να υποχωρήσει μπροστά στις επιταγές της πραγματικότητας.


Από την αρχή κιόλας του κλασικού πλέον μυθιστορήματος Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου στην ιστορική μετάφραση του Κοσμά Πολίτη, που εγκαινίασε την όμορφη σειρά των μεγάλων αφηγήσεων του Μεταίχμιου, διακρίνουμε έναν καταιγισμό μεταφορικών λόγων και υπέροχων φράσεων που υπερτονίζουν το παιχνίδι της μοίρας. Η δυναμική αυτή έναρξη, μία από τις πιο διάσημες στην ιστορία της λογοτεχνίας, είναι που τράβηξε την προσοχή του Μάξγουελ Πέρκινς, γνωστού και ως επιμελητή των Χέμινγουεϊ και Φιτζέραλντ, κι έτσι προχώρησε στην προσεκτική μελέτη των αμέτρητων σελίδων που κανείς μέχρι τότε δεν δεχόταν να εκδώσει! Τελικά, από το πρωτότυπο περικόπηκαν 60.000 λέξεις, για να φτάσουμε στο βιβλίο που έμεινε γνωστό ως Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου, αντί του αρχικού Οι χαμένοι. Η έντονη σχέση του συγγραφέα με τον επιμελητή του αποτέλεσε και το υλικό της ταινίας Ένας χαρισματικός άνθρωπος με πρωταγωνιστές τους Τζουντ Λο και Κόλιν Φερθ (2016), καταδεικνύοντας ότι ο Γουλφ, ο οποίος έφυγε από τη ζωή πολύ πριν κλείσει τα σαράντα, απασχολεί ακόμα την αμερικανική συνείδηση. Αυτόν θεώρησε πρότυπό του ο Φόκνερ, δόξασε ο Ροθ και εξυμνούν όλοι όσοι βλέπουν πίσω από την επική σάγκα τα πρώτα υλικά του Μεγάλου Αμερικανικού Μυθιστορήματος. Η υπόθεση, που ξεκινάει με την ιστορία του Γκίλμπερτ Γκοντ, που αργότερα άλλαξε σε Γκαντ, αναδεικνύει σε πρόσωπο-κλειδί τον βακχικό, σχεδόν γαργαντουικό εγγονό του Όλιβερ Γκαντ, ο οποίος κατεβαίνει στον αμερικανικό Νότο για να παντρευτεί, ύστερα από έναν πρώτο αποτυχημένο γάμο, τη δυναμική, διαισθητική, όπως τη χαρακτηρίζει διαρκώς ο Γουλφ, Ελίζα. Μαζί θα φτιάξουν μια οικογένεια που δεν μπορεί να χωρέσει σε δεδομένα: οι εκρήξεις βίας του Όλιβερ ταράζουν, αλλά δεν πτοούν την Ελίζα και ενώ όλα μοιάζουν αδιανόητα για τα μικρά τέκνα που μεγαλώνουν με τη λεκτική βία, τελικά αυτό που επικρατεί είναι μια κρυμμένη, αλλά ζείδωρη για τις δύσκολες στιγμές αγάπη. Κάποια στιγμή, σε μια έκρηξη θυμού και υπό την επήρεια μέθης ο πατέρας παραλίγο να φτάσει στον φόνο, όμως τα ξεσπάσματά του αυτά είναι τυχαία, φευγαλέα και επιδερμικά. Ο πρωτόγονος πλην όμως τρυφερός πατέρας λατρεύει τα παιδιά του και ειδικά την κόρη του, φροντίζει να μη λείπει ποτέ από το σπίτι, είναι αυτός που ανάβει συμβολικά τη φωτιά και δείχνει να έχει μια εσωτερική σύνδεση μέχρι τέλους με τον προικισμένο γιο και πρωταγωνιστή του βιβλίου, τον Ευγένιο. Μέσα σε όλα αυτά κάποιοι από την οικογένεια ηττώνται από τη σκληρή πραγματικότητα, άλλοι τραβάνε τον δικό τους δρόμο: ο περιπλανώμενος και μάλλον αντιπαθής Στιβ βολεύεται σε έναν γάμο με μια μεγαλύτερή του, ο καλόβολος Μπεν δεν έχει καλή τύχη, η εμμονική με τον πατέρα της Έλεν το ρίχνει στο τραγούδι, ο κοινωνικός και εύθυμος Λιουκ καταλήγει στις θάλασσες. Ο πατέρας τους μένει τελικά μόνος, καθώς οι αντοχές της μητέρας εξαντλούνται και η οικογενειακή ζωή μοιράζεται ανάμεσα στην πανσιόν της Ελίζας, την περίφημη Ντίξιλαντ, και στο γραφείο τελετών του Όλιβερ με τον επιβλητικό μαρμάρινο άγγελο να ορθώνεται, ταυτόχρονα σωτήριος και απειλητικός.

ΓΥΡΝΑ ΣΠΙΤΙ
Thomas Wolfe, Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου Μτφρ.: Κοσμάς Πολίτης, Εκδόσεις Μεταίχμιο, Σελ.: 664

Σε μια οικογενειακή κάστα που μοιάζει απομακρυσμένη από την πραγματικότητα, αφού η συναναστροφή με το εξωτερικό περιβάλλον είναι σχεδόν ανύπαρκτη, βρίσκει, λοιπόν, ο Τόμας Γουλφ τη βάση για το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημά του που θα μπορούσε κάλλιστα να φαντάζει ως ένα ποιητικό παρανάλωμα, μια κόλαση του Δάντη στημένη στον αμερικανικό Νότο. Πρωτίστως, όμως, είναι ένα μυθιστόρημα ταυτότητας, που ωστόσο δεν οδηγεί σε ωρίμανση, αφού τα οιδαλέα πλάσματα του νου δεν αφήνουν την ορμή να τιθασευτεί από τη λογική και την παραφορά να υποχωρήσει μπροστά στις επιταγές της πραγματικότητας. Πολλοί κριτικοί λογοτεχνίας μίλησαν για ένα αντιπροσωπευτικό stream of consciousness, αλλά δεν υπάρχει τίποτα παρανοϊκό ή αυθόρμητο σε αυτές τις λυρικές εντάσεις του ρομαντικού πνεύματος – μάλλον πρόκειται για τις εσωτερικές εξάρσεις της βούλησης και τις επικές διαπιστώσεις για τις απροσμέτρητες δυνατότητες που χαρίζει στον άνθρωπο η πίστη. Η εσωτερική ονειροπόληση ενίοτε διακόπτεται, σκίζεται και γίνεται κομμάτια από τις δυνατές, αυθόρμητες και άσχετες, αισθήσεις περιέργειας, έρωτα ή μελαγχολίας εκ μέρους του πρωταγωνιστή. Αλλά αυτό που προσδοκά στο βάθος ο νεαρός Ευγένιος είναι να βιώσει στην πράξη τα ενορατικά διδάγματα του Σαίξπηρ, τον οποίο επικαλείται διαρκώς ο πατέρας του, και τις ένδοξες στιγμές του αγαπημένου του Ομήρου, αφού διεκδικεί με αξιώσεις την κατάκτηση της δικής του Τροίας. Η ένδοξη πόλη που παίρνει τη θέση ενός άγνωστου σκοπού προς εξερεύνηση (η Τροία επανέρχεται ως σημείο αναφοράς στο μυθιστόρημα) γίνεται συνώνυμο του αλλότριου τόπου που οδηγεί μακριά από το Άλταμοντ ή το Νόρφολκ. Ο Νότος γίνεται έτσι η αφορμή για να ξεκινήσει αυτή η μαγική εξόρμηση σε κόσμους όπου ούτε ο ίδιος ο συγγραφέας δεν ξέρει ότι ανήκει: «Η αγάπη του για τον Νότο δεν ήταν ιστορική αλλά μάλλον ο πυρήνας και ο πόθος κάποιου σκοτεινού ρομαντισμού – εκείνη η απεριόριστη και ανεξήγητη μέθη, ο μαγνητισμός μέσα στο αίμα μερικών ανθρώπων που τους οδηγεί στην καρδιά της ζέστης, και πιο πέρα, στο πολικό και σμαραγδένιο κρύο του Νότου, με την ίδια ταχύτητα που οδήγησε την καρδιά εκείνου του ασύγκριτου ρομαντικού που έγραψε τη Ρίμα του αρχαίου ναύτη και που πέρα απ' αυτήν τίποτα δεν υπάρχει» γράφει με ρομαντική ενάργεια ο Γουλφ. Προφανώς, πέρα από κει δεν υπάρχει τίποτα, αλλά μπορεί να υπάρχουν και τα πάντα, κυρίως ολάκερη η αμερικανική ήπειρος, που θεμελιώθηκε ακριβώς σε αυτές τις ψευδαισθήσεις με μοναδικό μέτρο τον ουρανό, που είναι το όριο κάθε φαντασιοκοπίας. Ή, όπως επισημαίνει πολύ καίρια ο Ηλίας Μαγκλίνης στην κατατοπιστικότατο πρόλογό του: «Το Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου είναι ένα πορτρέτο της Αμερικής που συνδυάζει την αγροτική με την αστική, εκβιομηχανισμένη κοινωνία, με αναφορές που φτάνουν ως τον βαθύ 19ο αιώνα. Κατά προέκταση: είναι η Αμερική της κοινοτικής αλληλεγγύης και της ατομικής ελευθερίας. Το δεύτερο φυσικά υπερισχύει, όπως και σε κάθε γνήσιο αμερικανικό μυθιστόρημα. Ειδικά εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με ένα είδος επινόησης του εαυτού μέσα από τη φυγή, την περιπλάνηση, κάτι πολύ συνηθισμένο στις απέραντες ΗΠΑ». Συμπερασματικά μιλώντας, το βιβλίο περιπλάνησης που είναι τελικά το Γύρνα σπίτι, άγγελέ μου δεν έχει τυχαία αυτό τον τίτλο, αφού αναφέρεται στη μοναδική περιπλάνηση από τους ανήλιαγους τόπους της μη-ταυτότητας προς μια παράξενη, ατελείωτη χώρα που είναι η ίδια η Αμερική, η χώρα που δεν έγινε τυχαία συνώνυμη με το όνειρο σε ένα βιβλίο που εκδόθηκε, ειρωνικώ τω τρόπω, τη στιγμή της κατάρρευσής του, το 1929.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ανί Ερνό: «Όπως η σεξουαλική επιθυμία, έτσι και η μνήμη δεν σταματά ποτέ»

Βιβλίο / Ανί Ερνό: «Όπως η σεξουαλική επιθυμία, έτσι και η μνήμη δεν σταματά ποτέ»

Η Γαλλίδα συγγραφέας που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας γεφυρώνει, με τη μυθιστορηματοποίηση της μνήμης, τη μεγάλη λογοτεχνία, από τον Μαρσέλ Προυστ μέχρι τον σύγχρονό μας Εντουάρ Λουί. Γεννήθηκε σαν σήμερα το 1940.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
ΕΠΕΞΕΡΓ. Παύλος Μεθενίτης «Αμανίτα μουσκάρια»

Το πίσω ράφι / Όταν μια ολόκληρη διμοιρία ανταρτών ξεκληρίστηκε από παραισθησιογόνα μανιτάρια

Στηριγμένο σε πραγματικά γεγονότα, το μυθιστόρημα «Αμανίτα μουσκάρια» του Παύλου Μεθενίτη εξερευνά το ζήτημα των ουσιών ως καταφύγιο αλλά και ως καταστροφή, και μας παρασύρει σ’ ένα ταξίδι ποτισμένο από την ελληνική πραγματικότητα, παραμονές της οικονομικής κρίσης.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Arsenale: Το πιο απρόσμενο βιβλιοπωλείο των Κυκλάδων φτιάχτηκε στην Ανάφη

Βιβλίο / Arsenale: Το πιο απρόσμενο βιβλιοπωλείο των Κυκλάδων φτιάχτηκε στην Ανάφη

Σε ένα νησί που μετρά λιγότερους από 300 μόνιμους κατοίκους, ένα παλιό καραβόσπιτο μεταμορφώθηκε σε ένα καταφύγιο πολιτισμού γεμάτο βιβλία, μουσικές και μικρούς θησαυρούς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Μαρκ Τουέιν, «Οι περιπέτειες του Χακ Φιν»

Το πίσω ράφι / Το μυθιστόρημα του Μαρκ Τουέιν που έθαψαν οι κριτικοί και το αποθέωσε ο Χέμινγουεϊ

Στις «Περιπέτειες του Χακ Φιν» ο Μαρκ Τουέιν έπλασε τον πιο ελεύθερο ήρωα της αμερικανικής λογοτεχνίας, που αρνήθηκε τους κανόνες της κοινωνίας του και ένωσε την τύχη του με έναν σκλάβο δραπέτη.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Ο Σάχης του Ιράν και η Αμερική που δεν μπορούσε να φανταστεί την ζωή χωρίς αυτόν

Βιβλίο / Ο Σάχης του Ιράν και η Αμερική που δεν μπορούσε να φανταστεί τη ζωή χωρίς αυτόν

Ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Βασιλεύς των Βασιλέων», όπως αποκαλούσε τον εαυτό του ο Ρεζά Παχλαβί, εστιάζει στις διαδοχικές κυβερνήσεις των ΗΠΑ που «αποδέχτηκαν πρόθυμα τις φαντασιώσεις του, τόσο για τον εαυτό του όσο και για τη χώρα του».
THE LIFO TEAM
Γωγώ Ατζολετάκη: «Οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας δεν είναι “ληγμένα προϊόντα”»

Βιβλίο / Γωγώ Ατζολετάκη: «Οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας δεν είναι “ληγμένα προϊόντα”»

Σταρ Ελλάς στα νιάτα της, διακρίθηκε ως ηθοποιός, θιασάρχης, ραδιοφωνική παραγωγός, δοκιμάστηκε επίσης στη συγγραφή έχοντας κυκλοφορήσει μέχρι τώρα επτά βιβλία μαζί με το πρόσφατο «Η τρίτη άνοιξη» (εκδ. Επίμετρο), που έδωσε και το έναυσμα γι’ αυτήν τη συνέντευξη.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
O Δημήτρης Γκιώνης, οι ένδοξες μέρες της «Ελευθεροτυπίας» και το σημερινό μιντιακό σούπερ μάρκετ

Οι Αθηναίοι / O Δημήτρης Γκιώνης, οι ένδοξες μέρες της «Ελευθεροτυπίας» και το σημερινό μιντιακό σούπερ μάρκετ

Ο 81χρονος δημοσιογράφος και συγγραφέας που για δεκαετίες διηύθηνε τις πολιτιστικές σελίδες της Ελευθεροτυπίας, αφηγείται τη συναρπαστική καριέρα του στη LiFO
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Κλαίρη Μιτσοτάκη: «Η αξιοπρέπεια και η φιλία είναι τα θεμέλια της ζωής μας»

Βιβλίο / Κλαίρη Μιτσοτάκη: «Η αξιοπρέπεια και η φιλία είναι τα θεμέλια της ζωής μας»

Η σπουδαία μεταφράστρια, που έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της δουλειάς της στον Μαρσέλ Προυστ, μας ξεναγεί στον πολύπλοκο κόσμο του και εκφράζει τον θυμό της για την πανταχού παρούσα απάτη της εποχής μας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Η αλήθεια για τον «Συνταγματάρχη» Πάρκερ, τον διαβόητο μάνατζερ του Έλβις Πρίσλεϊ

Βιβλίο / Η αλήθεια για τον «Συνταγματάρχη» Πάρκερ, τον διαβόητο μάνατζερ του Έλβις Πρίσλεϊ

Ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Ο Συνταγματάρχης και ο Βασιλιάς» εξερευνά τη συναρπαστική ζωή ενός ακούραστου κομπιναδόρου που προσπαθούσε απεγνωσμένα να ανακαλύψει εκ νέου τον εαυτό του.
THE LIFO TEAM
Γνώριζαν ή όχι οι Γερμανοί για τα εγκλήματα του Χίτλερ;

Βιβλίο / Γνώριζαν ή όχι οι Γερμανοί για τα εγκλήματα του Χίτλερ;

Πότε ακριβώς χάθηκε ο πόλεμος για τον Άξονα; Ποια ήταν η πιο σημαντική μάχη του πολέμου; Πόσο «συμμέτοχος» ήταν ο Γερμανικός λαός στο ολοκαύτωμα; Σ’ αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει μια νέα ογκώδης έκδοση με τίτλο «Η συνολική ιστορία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου».
THE LIFO TEAM
Αudiobooks: Αντί να διαβάσεις το νέο βιβλίο της Σάλι Ρούνεϊ, το ακούς

Βιβλίο / Αudiobooks: Αντί να διαβάσεις το νέο βιβλίο της Σάλι Ρούνεϊ, το ακούς

Είναι νωρίς να πούμε πως αυτά τα ηχητικά λογοτεχνικά αρχεία μπορούν να αντικαταστήσουν το βιβλίο. Είναι όμως μια υπέροχη λύση για όσους θέλουν να διαβάσουν αλλά δεν έχουν χρόνο ή έχουν μπλοκάρει με το κανονικό διάβασμα.
ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ