Φωνές γυναικείας χειραφέτησης στη λογοτεχνία

Nella Larsen

Πέρασμα
Μτφρ. Νίκος Κατσιαούνης, εκδόσεις Έρμα

Το Πέρασμα δεν είναι απλώς ένα από τα πιο πολυσυζητημένα και επιδραστικά έργα της αφροαμερικανικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα αλλά και ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του αμερικανικού μοντερνισμού, από τα εμβληματικά δημιουργήματα της Αναγέννησης του Χάρλεμ. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι η θεματική του επαναφέρει τα ζητήματα του ρατσισμού, της δημιουργίας των κοινωνικών προκαταλήψεων και της διαμόρφωσης των φυλετικών διαφοροποιήσεων με τον πλέον σύγχρονο τρόπο. Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια, εκτός από τη μεταφορά του στη μικρή οθόνη, το βιβλίο επανέρχεται στο προσκήνιο διαρκώς μέσα από τις μελέτες που αφορούν τις σπουδές φύλου. Χαρακτηριστικό είναι ότι η Τζούντιθ Μπάτλερ έχει γράψει με αφορμή το Πέρασμα ένα αξεπέραστο κείμενο για τις φεμινιστικές αναδιαμορφώσεις στα αφροαμερικανικά γράμματα με τον τίτλο Να περνάς για λευκή, να γίνεσαι κουίρ - Μια πρόκληση στην ψυχανάλυση από τη Νέλα Λάρσεν, το οποίο περιλαμβάνεται, αντί επίμετρου, στην παρούσα έκδοση. Το κείμενο, που μελετά σε βάθος το θέμα έμφυλης διαφοράς, αφορμάται από την υπόθεση του βιβλίου, την ιστορία δυο μαύρων γυναικών που το χρώμα του δέρματός τους τούς επιτρέπει να θεωρούνται λευκές. Η Άιριν Ρέντφλιντ, η οποία ζει μια περιχαρακωμένη ζωή με τον έγχρωμο γιατρό σύζυγο και τα δυο τους παιδιά στο Χάρλεμ, συναντά τυχαία στην ταράτσα ενός ξενοδοχείου τη ριψοκίνδυνη και εκκεντρική Κλερ Κέντρι, την παιδική της φίλη που έχει να δει πάνω από δέκα χρόνια, και συνειδητοποιεί ότι πλέον ζει ως λευκή, έχοντας παντρευτεί έναν πλούσιο ρατσιστή. Αυτή η επανασύνδεση θα φέρει στο φως διαφορετικές αντιδράσεις που εξετάζει αναλυτικά στο κείμενό της η Μπάτλερ, μιλώντας για τη λεκτική παράδοση, τις προκαταλήψεις και τη συμβολική εξουσία, στοιχεία που εξετάζονται με διορατικό τρόπο στο βιβλίο. Είναι αυτές ακριβώς οι ρατσιστικές προκαταλήψεις που κόστισαν στην ίδια τη συγγραφέα μια ψευδή κατηγορία για λογοκλοπή, που ανατράπηκε ωστόσο στην πορεία. Πρόκειται για μια ιστορία που ακόμα εξετάζεται από τη σύγχρονη θεωρία με πολλαπλούς τρόπους· το ίδιο το βιβλίο τείνει πλέον να θεωρηθεί κλασικό.

Ντζαϊλί Αμαντού Αμάλ

Οι ανυπάκουες
Μτφρ. Άγγελος Μουταφίδης, εκδόσεις Θίνες

Το πολυσυζητημένο βιβλίο της Αμάλ δεν τιμήθηκε τυχαία με το Γκονκούρ, αφού μιλάει με μια πανέμορφη γλώσσα για τις άγνωστες στον δυτικό κόσμο συνθήκες υπό τις οποίες ζουν οι γυναίκες στο Καμερούν αλλά και σε ολόκληρη σχεδόν την Αφρική ως αιχμάλωτες των παραδόσεων και των προκαταλήψεων που τις θέλουν υποταγμένες στη βούληση των ανδρών. Στο κέντρο της αφήγησης βρίσκονται η Ραμλά, η Ιντού και η Σαφιρά, που διαφορετικές ιστορίες μεν αλλά τις δένει μια κοινή, αναπόδραστη μοίρα, καθώς αναγκάζονται να ζήσουν με άντρες που δεν επέλεξαν. Σε αντίθεση με τις γυναίκες, οι οποίες καλούνται απλώς να κάνουν υπομονή στο όνομα του Αλλάχ, οι άνδρες μπορούν να έχουν όσες συντρόφους θέλουν και να τις βιάζουν, χωρίς εκείνες να μπορούν να αντισταθούν, ούτε καν να διαμαρτυρηθούν. Πώς, λοιπόν, θα καταφέρει η Ραμλά, η οποία αποκόβεται από τον έρωτά της για να παντρευτεί τον σύζυγο της Σαφιρά, θα ξεφύγει, την ίδια στιγμή που η αδελφή της Ιντού υποχρεώνεται να παντρευτεί τον ξάδελφό της; Πού να εκμυστηρευτούν οι τρεις γυναίκες τους βαθείς προβληματισμούς τους και πώς να διεκδικήσουν την ανεξαρτησία και την αυτονομία τους από μια κοινωνία που τους λέει απλώς να κάνουν υπομονή; «Την ευτυχία μας την καλλιεργούμε εμείς οι ίδιες εκεί που βρίσκουμε», αναλογίζεται κάποια στιγμή η Αμραού, η μητέρα της Ραμλά και της Ιντού, αποκαλύπτοντας το άκαιρο αίτημα μιας αδιέξοδης ευτυχίας σε έναν κόσμο που δεν χαρίζεται ποτέ στις γυναίκες. Είναι, επομένως, σημαντικό που μέσα από αυτές τις τρεις ιστορίες η συγγραφέας φέρνει στην επιφάνεια τα προβλήματα των γυναικών του Καμερούν και του Σάχελ, ενώ έχει ιδρύσει σχετική ένωση με την ονομασία «Femmes du Sahel» (femmesdusahel.org), με την οποία προσπαθεί να επηρεάσει την κοινωνία και να αγωνιστεί για ένα καλύτερο μέλλον για τις γυναίκες του τόπου της αλλά και όλης της αφρικανικής ηπείρου.

Μπρέντα Ναβάρο

Στάχτη στο στόμα
Μτφρ. Ασπασία Καμπύλη, εκδόσεις Carnivora

H Μεξικανή Μπρέντα Ναβάρο είναι από τις πιο αντιπροσωπευτικές και ρηξικέλευθες φωνές της χώρας της στον χώρο της μεταφεμινιστικής θεωρίας, με τις σπουδές της στη Φεμινιστική Οικονομία και Κοινωνιολογία να αποτελούν τη βάση για μια σειρά από ενέργειες που στόχο έχουν να προωθήσουν τη γυναικεία λογοτεχνία της χώρας της. Η 43χρονη σήμερα συγγραφέας έχει ιδρύσει εδώ και χρόνια την #EnjambrelLiterario, μια ομάδα που προωθεί τις γυναίκες συγγραφείς, ενώ δεν σταματά να παρεμβαίνει στον δημόσιο λόγο με μια σειρά από κείμενά της που σχετίζονται με την έρευνα των φεμινιστικών και αντιαποικιακών σπουδών. Ανάμεσα στις πρωτοβουλίες της ήταν να δημοσιεύσει το πρώτο της μυθιστόρημα, που προκάλεσε σεισμό στη χώρα της, δωρεάν στο διαδικτυακό περιοδικό και εκδοτικό οίκο Kaja Negra, μια κίνηση που την έκανε ευρέως γνωστή και την έφερε στην πρώτη γραμμή των σύγχρονων Μεξικανών συγγραφέων. Έκτοτε τα βιβλία της άρχισαν να μεταφράζονται σε διάφορες γλώσσες, έτσι σήμερα η καταιγιστική γραφή της, ένα μοναδικό κράμα μαγικού ρεαλισμού και πολιτικής συνειδητότητας, συνιστά μία από τις πιο δυνατές στη σύγχρονη λογοτεχνία του Μεξικού. Στη Στάχτη στο στόμα η ένταση της γραφής συνδέεται άμεσα με το προφορικό χάρισμα των πολυφωνικών αφηγήσεων που έφτιαξαν τον κορμό της μεξικανικής λογοτεχνικής παράδοσης, ενώ στο επίκεντρο βρίσκεται το χρονικό μιας οικογένειας που προσπαθεί να βρει τον δικό της τρόπο να ζήσει το όνειρό της, πέρα και έξω από τα σύνορα του Μεξικού, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Η αποξένωση, η έννοια της ταυτότητας, η μετανάστευση, ο αποικιακός λόγος, το αδιέξοδο που βιώνει μια γυναίκα, ένα παιδί ή μια ηλικιωμένη χωρίς χαρτιά σε μια ξένη χώρα, όλα βρίσκονται στο επίκεντρο του έργου της Ναβάρο.

Irene Sola

Μάτια σου έδωσα και εσύ κοίταξες το σκοτάδι
Μτφρ. Ευριβιάδης Σοφός, εκδόσεις Ίκαρος

Η δυνατή εικόνα από το πουργκατόριο που κοσμεί το εξώφυλλο, με τα τρία πλάσματα να βγαίνουν από το στόμα ενός διαβόλου, έργο που η συγγραφέας ανίχνευσε στο The Morgan Library & Museum της Νέας Υόρκης, δίνει το στίγμα του πολυεπίπεδου και γοητευτικά τρομακτικού αυτού αφηγήματος που έχει μεσαιωνικές συμπαραδηλώσεις και άκρως πρωτότυπη γραφή και αφήγηση. Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται το χαμένο στις φυλλωσιές σπίτι γυναικών που προέρχονται από διαφορετικές γενιές και πρωτοστατούν σε μια σειρά από αλλόκοτες πρωτοβουλίες. Το βασικό θέμα είναι η συναλλαγή τους με τον διάβολο, ένα μεσαιωνικό μοτίβο που επανέρχεται με διαφορετική μορφή στις προφορικές αφηγήσεις της Μεσογείου, λαμβάνοντας τη μορφή ενός απόκοσμου πλάσματος που, εν προκειμένω, ζει ελεύθερο στις κορυφές των βουνών στα όρια Καταλονίας - Ισπανίας και Γαλλίας. Πρόκειται για την περιοχή που ενέπνευσε διαφορετικά μεσαιωνικά ιπποτικά μυθιστορήματα, γραμμένα στα καταλανικά, και αποτελεί το σημείο αναφοράς της 34χρονης συγγραφέως, η οποία ωστόσο εναλλάσσει διαφορετικές αφηγήσεις και παραδόσεις. Αλλόκοτα πλάσματα που ακροβατούν μεταξύ ζωικού και ανθρώπινου, μυθολογικές δοξασίες και ιστορίες που στοιχειοθετούν τον πυρήνα των παλιών παραμυθιών και προφορικών αφηγήσεων που πέρασαν από γενιά σε γενιά παρελαύνουν από τις σελίδες της Σολά. Εκτός, όμως, από την καταιγιστική φαντασία η συγγραφέας διαθέτει μια φεμινιστική ματιά, γράφει για το γυναικοκρατούμενο αυτό σπίτι, όπου κατοικούν άνθρωποι μαζί με περίεργα πλάσματα και φαντάσματα, συνδέοντας τις λαϊκές αφηγήσεις με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Είναι το δεύτερο βιβλίο της Σολά, που έρχεται να αποδείξει ότι κάθε λογοτεχνική της εμφάνιση μπορεί να είναι απρόσμενη.

Lauren Groff

Μatrix
Μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, Πόλις

Οι «New York Times» την αναφέρουν ως μία από τις πιο «δυνατές πένες της εποχής μας», ενώ το περιοδικό «Time» τη συμπεριέλαβε στους 100 πιο επιδραστικούς ανθρώπους της εποχής μας: ο λόγος για την Αμερικανίδα συγγραφέα Λορέν Γκροφ, μία από τις πιο αντιπροσωπευτικές εκπροσώπους της λογοτεχνικής σχολής της Νέας Υόρκης. Η ποιητικότητα της γραφής της, η βαθιά έρευνα για τα πραγματικά πρόσωπα που εξετάζει σε συγκεκριμένα έργα της και η ευαισθησία της για διαφορετικές μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης είναι χαρακτηριστικά που την έφεραν σε περίοπτη θέση ως υπότροφο του Γκούγκενχαϊμ και την ανέδειξαν στην πρώτη γραμμή. Από τα πιο εμβληματικά βιβλία της είναι το Μatrix, που αναφέρεται στη Μαρία της Γαλλίας, γνωστή ως η πρώτη ποιήτρια της χώρας, για την οποία, ωστόσο, υπάρχουν ελάχιστα ιστορικά τεκμήρια και αναφορές. Καλύπτοντας αυτό το κενό, η Γκροφ κατάφερε να ακολουθήσει τα ίχνη της από τότε που η ποιήτρια, διωγμένη από την αυλή της βασίλισσας Ελεονόρας της Ακουιτανίας ως νόθο μέλος του βασιλικού οίκου, κατέληξε την άνοιξη του 1158 σε ένα μικρό και άσημο αγγλικό αβαείο. Οι καλόγριες, χτυπημένες από την ανέχεια και τη μοίρα, φαίνονταν ανίκανες να αντισταθούν στο αδιέξοδο, έως ότου εμφανίζεται η νεαρή Μαρία ως σύμβολο γυναικείας αλληλεγγύης και χειραφέτησης. Με έναν περίτεχνο τρόπο, η συγγραφέας επιστρέφει στον άγνωστο 12ο αιώνα για να μεταφέρει εικόνες γυναικείας ενδυνάμωσης και κοινωνικής αλληλεγγύης, καταφέρνοντας ταυτόχρονα να διαμορφώσει το ολοκληρωμένο πορτρέτο μιας εμβληματικής προσωπικότητας με ευαισθησία και με μια γλώσσα που συνδέει το άρρητο, το μυστικό με μια συναρπαστική αφήγηση η οποία μοιάζει απολύτως σύγχρονη.

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΕΔΩ

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΟΙ ΑΝΥΠΑΚΟΥΕΣ ΕΔΩ

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΑΧΤΗ ΣΤΟ ΣΤΟΜΑ ΕΔΩ

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΑΤΙΑ ΣΟΥ ΕΔΩΣΑ ΚΑΙ ΣΥ ΚΟΙΤΑΞΕΣ ΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΕΔΩ

ΠΡΟΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ MATRIX ΕΔΩ

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.