Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
0

Πόσο Τούρκος είναι τελικά ο Καραγκιόζης μας, με το τούρκικο όνομά του;

Θα σας απαντήσω μ' ένα περιστατικό που συνέβη πριν πολλά χρόνια. Ήταν στα 1959, στο Φεστιβάλ θεάτρου των Εθνών, στο Παρίσι, όπου πήγα προσκεκλημένος από τους Γάλλους, παρά τις αντιρρήσεις του Έλληνα εκεί τότε πρέσβη για το «τούρκικο θέαμα» που θα παρουσίαζα σαν ελληνικό.

Μαζεμένοι ήμαστε όλοι σε μια πρες - κόνφερανς εκπρόσωποι από τα θέατρα όλου του κόσμου, πλήθος δημοσιογράφοι, ακόλουθοι πρεσβειών και άλλοι πολλοί.

«Το Θέατρο Σκιών είναι τούρκικο και όχι δικό σας», μου επετέθη ξαφνικά μπροστά σ' όλους ο Τούρκος εκπρόσωπος. «Δεν πρόκειται να σας πω στην αρχή πως είναι δικό μας», του απάντησα.

«Μα θα ρωτήσω πώς είναι δικό σας; Πώς είναι δικό σας την στιγμή που το Κοράνι σας απαγορεύει τέτοια θεάματα. Πώς είναι δικό σας όταν ζει στην Ιάβα 750 χρόνια, στην Ταϊλάνδη και στις Ινδίες 600 και 1.250 στην Κίνα κι' εσείς το έχετε —λέτε— 200 χρόνια; Πώς είναι δικό σας όταν στα Ελευσίνια Μυστήρια οι αρχαίοι Έλληνες έπαιζαν πίσω από μπερντέ μ' αναμμένες δάδες για να φαίνονται οι σκιές τους; Πώς είναι δικό σας όταν από την Κίνα σας έφερε το θέατρο Σκιών ένας Έλληνας ταξιδευτής, ο Γιάννης ο Μαυρομμάτης (Καραγκιόζης = Μαυρομμάτης) που έχετε κιόλας θάψει στην Προύσσα, στα Μπάνια κοντά, κάτω από κάτι κυπαρίσσια;

Ο Καραγκιόζης δεν είναι μια διανοουμενίστικη υπόθεση. Είναι μια αληθινά λαϊκή παράδοση και βασίζεται σε πολλές άλλες λαϊκές παραδόσεις. Τι θα πει λαϊκή; Πολλές σελίδες ενός λεξικού μπορούσαν να καταναλωθούν για να εξηγηθεί αυτή η λέξη. Κατά βάθος όμως λαϊκό είναι κάθε τι που κάνει πολύ κόσμο να συμφωνεί μαζί του και να το κάνει δικό του.

»Το Θέατρο Σκιών δεν είναι ούτε δικό σας ούτε δικό μας. Οι ρίζες του χάνονται στο παρελθόν. Πώς έμεινε το Θέατρο Σκιών στην Τουρκία, αφού το απαγόρευε το Κοράνι; Υιοθετήθηκε με τις βωμολοχίες του για τις ορέξεις των Σουλτάνων στον οντά. Δεν ήταν για τον κόσμο. Μετά τον θάνατο του Μαυρομμάτη - Καραγκιόζη, στα 1860 ο μπάρμπα Γιάννης Μπρόχαλης το έφερε στην Ελλάδα.

»Αλλά και πάλι ήταν Καραγκιόζης μόνο για άντρες. Όπως είπα, οι παλιότεροι προσπάθησαν να τον απαλλάξουν από τα χοντρά αστεία. Κι' ακόμα αργότερα από το κακό όνομα, που είχε λόγω της ανήθικης ζωής ορισμένων "καραγκιοζοπαιχτών". Ήταν μια εποχή, εκείνη τού πατέρα μου και των συγχρόνων του, που οι τεχνίτες τού Καραγκιόζη δεν έπαιζαν μόνο για το μεροκάματο, αλλά από αγάπη και μεράκι. Κι ο κόσμος δεν είχε άλλη διασκέδαση. Και πήγαινε και παθιαζότανε με το θέαμα και γελούσε».

(Ευγένιος Σπαθάρης, συνέντευξη στην εφημερίδα «Ακρόπολη» της 23ης Ιουλίου 1978 - αναδημοσίευση από το μπλογκ του Άγγελου Σακκέτου).

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Μαρούσι, 2001. Φωτο: Σπύρος Στάβερης

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Φιγούρες του Θεάτρου Σκιών του Ευγένιου Σπαθάρη.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Σωτήρης Σπαθάρης, πατέρας του Ευγένιου Σπαθάρη. Τα Απομνημονεύματά του -Αυτοβιογραφία και η τέχνη του Καραγκιόζη- κυκλοφόρησαν από τις Εκδόσεις Άγρα. Το κείμενο αυτό θεωρήθηκε από τον Άγγελο Σικελιανό «μνημείο λόγου», στη συνέχεια των Απομνημονευμάτων του Μακρυγιάννη.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Φιγούρα του Καραγκιόζη του Σωτήρη Σπαθάρη.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Σωτήρης και Ευγένιος Σπαθάρης μαζί πίσω από τον μπερντέ.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Ο Ευγένιος Σπαθάρης

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Το Θέατρο των Σκιών του Ευγένιου Σπαθάρη, έργο του Γιάννη Τσαρούχη (1949). Από το μπλογκ Paletaart – Χρώμα & Φως. «Το 1929 γνώρισα στην Κηφισιά ένα πολύ χαρούμενο παλικάρι, που του άρεσε η τέχνη μου κι' ερχότανε ταχτικά στον Πλάτανο, που έπαιζα. Μου 'βγαζε φωτογραφίες με τις φιγούρες του Καραγκιόζη και μου έκανε κι έναν πίνακα οπού είμαι εγώ και κάθομαι κι έχω μπροστά μου όλο τον θίασό μου. Έκανε μεγάλη προπαγάνδα του Καραγκιόζη και τον χειμώνα μ' έπαιρνε κι' έπαιζα σε αθηναϊκά σπίτια. Πριν αρχίσει η παράσταση έκανε μια ομιλία για την τέχνη του Καραγκιόζη. Πολλές φορές το παλικάρι βοήθαγε κι αυτό να πάνε τα εργαλεία από το ένα σπίτι στο άλλο. Έτσι μεγάλωσε η δουλειά του Καραγκιόζη... Αυτό το παιδιάστικο μυαλό, που πρόβλεψε όλη τη δόξα της τέχνης μας είναι ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης» (Σωτήρης Σπαθάρης, Αυτοβιογραφία). Από το μπλογκ Του Άγγελου Σακκέτου.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Προσωπογραφίες του Σωτήρη και του Ευγένιου Σπαθάρη από τον Γιάννη Τσαρούχη.

«Το να είσαι γιος ενός γνωστού καλλιτέχνη συνήθως είναι μια ατυχία. Σπάνια μπορεί να είναι ένα προνόμιο. Με τον Ευγένιο Σπαθάρη δεν συμβαίνει αυτό. Θέλω να πω ήταν μια τύχη που είχε ένα πατέρα καραγκιοζοπαίχτη. Είχε την τύχη να μάθει από μικρό παιδί την πολύπλοκη κι απλή τέχνη του Καραγκιόζη. Σαν τους ηθοποιούς του κινέζικου θεάτρου και του ρωμαϊκού στην αρχαιότητα, 18 χρονών, ήδη ήξερε τέλεια ό,τι οι σημερινοί κουλτουριάρηδες αρχίζουν να μαθαίνουν στην ίδια ηλικία.


»Ο Καραγκιόζης δεν είναι μια διανοουμενίστικη υπόθεση. Είναι μια αληθινά λαϊκή παράδοση και βασίζεται σε πολλές άλλες λαϊκές παραδόσεις. Τι θα πει λαϊκή; Πολλές σελίδες ενός λεξικού μπορούσαν να καταναλωθούν για να εξηγηθεί αυτή η λέξη. Κατά βάθος όμως λαϊκό είναι κάθε τι που κάνει πολύ κόσμο να συμφωνεί μαζί του και να το κάνει δικό του.


»Ο Ευγένιος Σπαθάρης εκτός που είναι τέλειος κλασικός καραγκιοζοπαίχτης, είναι κι' ένας τέλειος λαϊκός ζωγράφος. Η ζωγραφική του, παρ' όλο που έχει τα γνωρίσματα της ζωγραφικής, που συνδέεται με τον Καραγκιόζη, είναι μια ζωγραφική τελείως δική του με ωραίο χρώμα και ρυθμό».

Γιάννης Τσαρούχης για τον Ευγένιο Σπαθάρη - από το μπλογκ Του Άγγελου Σακκέτου).

 

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
«Ρεκλάμες» για παραστάσεις του Καραγκιόζη, ζωγραφισμένες από τον Σωτήρη Σπαθάρη.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Δεξιά, άρθρο του Νίκου Πλατή στο περιοδικό Ταχυδρόμος (31-9-1878). Από το μπλογκ Ιστορία των κόμικς του Λευτέρη Ταρλαντέζου.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Ο Γάμος του Καραγκιόζη του Ευγένιου Σπαθάρη. Από το μπλογκ Paletaart – Χρώμα & Φως.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Μέγας Αλέξανδρος και το καταραμένο φίδι (Ευγένιος Σπαθάρης). Paletaart – Χρώμα & Φως.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Ο Ερωτόκριτος και η Αρετούσα (Ευγένιος Σπαθάρης, 1952).

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Περσέας και Ανδρομέδα (Ευγένιος Σπαθάρης). Paletaart – Χρώμα & Φως.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Ο Καπετάν Νικηταράς και ο Αθανάσιος Διάκος (Ευγένιος Σπαθάρης). Paletaart – Χρώμα & Φως.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Στην αυλή του Σουλτάνου (Ευγένιος Σπαθάρης). Paletaart – Χρώμα & Φως.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Είσοδος στο σαράι του πασά (1951) και Αποχαιρετισμός (Ευγένιος Σπαθάρης). Paletaart – Χρώμα & Φως.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Ο Καραγκιόζης πυροσβέστης (Ευγένιος Σπαθάρης). Paletaart – Χρώμα & Φως.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Δημοτικές εκλογές, Γενοβέφα, Η Κατσαντώναινα με το μικρό Σικελιανό, Ύδρα (Ευγένιος Σπαθάρης). Paletaart – Χρώμα & Φως.

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Μαρούσι, 2001. Φωτο: Σπύρος Στάβερης

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Μαρούσι, 2001. Φωτο: Σπύρος Στάβερης

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Μία παράσταση του Ευγένιου Σπαθάρη το 1990 στον πύργο της Δούκισσας της Πλακεντίας. Φωτο: Σπύρος Στάβερης

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Φωτο: Σπύρος Στάβερης

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Φωτο: Σπύρος Στάβερης

Το θέατρο σκιών, η πολύπλοκη λαϊκή τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη Facebook Twitter
Φωτο: Σπύρος Στάβερης

Θέατρο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ποιο είναι το δικό σας Σπιρτόκουτο;

Θέατρο / Ποιο είναι το δικό σου «Σπιρτόκουτο»; Οι συντελεστές της παράστασης απαντούν

Τι είναι το «Σπιρτόκουτο»; Ένα «συναισθηματικό κωλόπαιδο» ή «ολόκληρη η χώρα»; Οι συντελεστές της παράστασης «Σπιρτόκουτο The Musical» μοιράζονται με τη LiFO την προσωπική τους εκδοχή.
THE LIFO TEAM
ΤΕΤΑΡΤΗ Τζόαν Κόπτζεκ: «O Ζίζεκ κρατά ζωντανή τη θεματολογία της ψυχανάλυσης όλα αυτά τα χρόνια»

Θέατρο / Τζόαν Κόπτζεκ: «O Ζίζεκ κρατά ζωντανή τη θεματολογία της ψυχανάλυσης»

Η κορυφαία Αμερικανίδα φιλόσοφος και ψυχαναλύτρια συζητά με τον συνθέτη Χαράλαμπο Γωγιό πριν από την εμφάνισή της στη διημερίδα της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ για τη νέα όπερα του συνθέτη «Ο θάνατος του Άντονυ».
THE LIFO TEAM
Αγορίτσα Οικονόμου: Δεν είδα το Σπιρτόκουτο ούτε τώρα, επειδή θαυμάζω απεριόριστα την Κοκκίδου

Θέατρο / Αγορίτσα Οικονόμου: «Δεν είδα το Σπιρτόκουτο ούτε τώρα, επειδή θαυμάζω την Κοκκίδου»

Η ηθοποιός που υποδύεται τη Μαρία στη μιούζικαλ διασκευή της ταινίας του Οικονομίδη εξηγεί γιατί απέφυγε να δει την ταινία και μιλά για τον ρόλο της ως σταυροδρόμι γυναικείας υποτίμησης και επανάστασης.
ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ
ΔΙΟΡΘΩΘΗΚΕ- Πόσο διαφέρει η «Στέλλα» σε σκηνοθεσία Γ. Περλέγκα από την ταινία του Κακογιάννη;

The Review / Πόσο διαφέρει η «Στέλλα» σε σκηνοθεσία Γ. Περλέγκα από την ταινία του Κακογιάννη;

Ο Χρήστος Παρίδης και η Χριστίνα Γαλανοπούλου, διευθύντρια σύνταξης του φεμινιστικού microsite ampa του LIFO.gr, συζητάνε για την παράσταση «Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια» σε σκηνοθεσία Γιάννου Περλέγκα.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Σπιρτόκουτο, το μιούζικαλ: Η παθογένεια και το μεγαλείο της μικροαστικής οικογένειας σε ένα μοναδικό μουσικό έργο στη σκηνή της Στέγης

Θέατρο / «Σπιρτόκουτο The Musical»: Η πυριτιδαποθήκη της μικροαστικής οικογένειας στη σκηνή της Στέγης

Η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, ο Γιάννης Οικονομίδης, ο Γιάννης Νιάρρος και ο Αλέξανδρος Λιβιτσάνος συζητούν για το χρονικό δημιουργίας του (μιούζικαλ) «Σπιρτόκουτου» είκοσι χρόνια μετά τη θρυλική ταινία.
M. HULOT

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ