Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης η διεθνής παρουσίαση του έργου «Φιλική Εταιρεία - Η Αδελφότητα πίσω από την Επανάσταση» σε σκηνοθεσία Ιόλης Ανδρεάδη και πρωτότυπο κείμενο της ίδιας και του Άρη Ασπρούλη. Η παράσταση δημιουργήθηκε για λογαριασμό του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ) στο πλαίσιο των Επετειακών Δράσεων της Τράπεζας Πειραιώς για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821.
Πριν από λίγες μέρες το αμερικανικό κοινό είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει για τρεις βραδιές το συγκεκριμένο έργο με αγγλικούς υπέρτιτλους. Στην κεντρική σκηνή του Tank Theatre οι ηθοποιοί Βασιλική Τρουφάκου, Μιλτιάδης Φιορέντζης, Δέσποινα Σαραφείδου και Νικόλας Καραγκιαούρης ενσάρκωσαν τα ιστορικά πρόσωπα της Φιλικής Εταιρείας, αποσπώντας εξαιρετικές κριτικές.
Η Φιλική Εταιρεία ιδρύθηκε το 1814 στην Οδησσό της Ρωσίας. Εκεί ορκίστηκαν τρεις άντρες, ο Νικόλαος Σκουφάς, ο Αθανάσιος Τσακάλωφ και ο Εμμανουήλ Ξάνθος. Το έργο «Φιλική Εταιρεία - Η Αδελφότητα πίσω από την Επανάσταση» αποτελεί πρωτότυπο κείμενο της Ιόλης Ανδρεάδη και του Άρη Ασπρούλη, το οποίο έχει βασιστεί σε πολύμηνη και ενδελεχή έρευνα των δύο συγγραφέων-ερευνητών, και είναι το δωδέκατο θεατρικό που γράφουν μαζί.
Οι δύο δημιουργοί, συνδυάζοντας τα ιστορικά γεγονότα με τη μυθοπλασία και ανατρέχοντας σε πηγές, αρχεία και πλούσια βιβλιογραφία, αναδεικνύουν τον κρίσιμο ρόλο της Φιλικής Εταιρείας στα αρχικά βήματα της Επανάστασης του 1821 αλλά και την ανθρώπινη διάσταση των μελών της σημαντικότερης από τις μυστικές οργανώσεις που σχηματίστηκαν για την προετοιμασία του Αγώνα.
Όλη η παράσταση εστιάζει στο διάστημα πριν ξεκινήσει η Ελληνική Επανάσταση. Τι έγινε μέχρι να ξεκινήσει; Πόσες αποτυχημένες απόπειρες ή, καλύτερα, πόσες εξεγέρσεις που πνίγηκαν στο αίμα από τις προδοσίες χρειάστηκαν για να πετύχει; Πότε, πώς και από ποιους έγινε η σύλληψη της ιδέας της; Ποιοι έκαναν τη σκληρή δουλειά, ποια ήταν τα κίνητρά τους και πώς αντιμετωπίστηκαν τόσο κατά την προετοιμασία της Επανάστασης όσο και όταν αυτή είχε πια επιτευχθεί;
Στην παράσταση οι θεατές παρακολούθησαν την πορεία των ιδρυτών της Φιλικής Εταιρείας, από το τρελό και παθιασμένο όραμα της εθνικής ανεξαρτησίας ως το σκληρό και μοναχικό βίωμα της προσωπικής προδοσίας.
Κάθε παράσταση συνοδεύτηκε από συζήτηση του κοινού με καλεσμένους ομιλητές από τον χώρο των τεχνών και των επιστημών. Το βράδυ της πρώτης παράστασης η συζήτηση ήταν αφιερωμένη στην Ελληνική Επανάσταση και συμμετείχαν ο καθηγητής του CUNY Queens College Νικόλας Αλεξίου και ο θεατρικός συγγραφέας Άρης Ασπρούλης, ενώ τη συζήτηση συντόνιζε η καλλιτεχνική διευθύντρια του Tank, Meghan Finn. Τη συζήτηση της δεύτερης και της τρίτης βραδιάς συντόνιζε η σκηνοθέτις Ιόλη Ανδρεάδη.
Η μια βραδιά ήταν αφιερωμένη στο ζήτημα του φύλου και της Επανάστασης και συμμετείχαν η καθηγήτρια του Northampton University Helen Richardson και ο υπεύθυνος Μάρκετινγκ του Tank, ο Gabriel Torres, ενώ η τελευταία βραδιά ήταν αφιερωμένη στο ζήτημα της δραματουργίας με θέμα την Επανάσταση και συμμετείχαν η καθηγήτρια του Brooklyn College Laura Tesman και η Αμερικανή θεατρική συγγραφέας Caitlin Saylor Stephens.
Τι σημαίνει, όμως, να φέρνεις στο φως τον βίο των τριών Φιλικών; Και ποια υλικά χρειάστηκαν για να γίνει πράξη; «Η Φιλική Εταιρεία είναι μια παράσταση συνόλου. Έχει ως επίκεντρό της τέσσερις μονολόγους, έναν από κάθε ηθοποιό. Στον κάθε μονόλογο η σκηνοθετική μου πρόθεση ήταν η απλότητα από τη μια μεριά, εξού και πραγματοποιούνται όλοι στην ίδια θέση, πάνω σε έναν κύβο, με τη λιγότερη δυνατή εξωστρέφεια στην κίνηση και με έναν απόκοσμο-χαμηλό φωτισμό που επικεντρώνεται στις εκφράσεις του προσώπου.
Από την άλλη, ήθελα από τους ηθοποιούς μου μια εις βάθος κατάδυση σε κάθε χαρακτήρα. Στους μονολόγους αυτούς ακούμε τις ιστορίες των τεσσάρων ιστορικών προσώπων, του Ξάνθου, του Τσακάλωφ, του Σκουφά και του Αλέξανδρου Υψηλάντη, από τη γέννηση ως και τον θάνατό τους – σαν να είχαν πλήρη εποπτεία και του πώς πέθαναν και του τι ακολούθησε μετά. Τους μονολόγους αυτούς τους ενώνουν διαλογικές σκηνές που είναι σκηνοθετημένες χωρικά και υποκριτικά με διαφορετικό τρόπο, αλλά πάντα σε μια μετωπική και απευθείας επικοινωνία με το κοινό. Τις διαλογικές σκηνές γεφυρώνουν βουβές σκηνές, υποβλητικά φωτισμένες με ένα έντονο κόκκινο φως, μουσική και μια αφαιρετική, μελαγχολική κινησιολογία που σε στιγμές φτάνει να γίνεται ξέφρενη.
Όλη η παράσταση εστιάζει στο διάστημα πριν ξεκινήσει η Ελληνική Επανάσταση. Τι έγινε μέχρι να ξεκινήσει; Πόσες αποτυχημένες απόπειρες ή, καλύτερα, πόσες εξεγέρσεις που πνίγηκαν στο αίμα από τις προδοσίες χρειάστηκαν για να πετύχει; Πότε, πώς και από ποιους έγινε η σύλληψη της ιδέας της; Ποιοι έκαναν τη σκληρή δουλειά, ποια ήταν τα κίνητρά τους και πώς αντιμετωπίστηκαν τόσο κατά την προετοιμασία της Επανάστασης όσο και όταν αυτή είχε πια επιτευχθεί; Αυτή την περιοχή βλέπει το κοινό», εξηγεί μιλώντας στη LiFO από τη Νέα Υόρκη η σκηνοθέτις της παράστασης Ιόλη Ανδρεάδη.
Από την πλευρά του ο Άρης Ασπρούλης προσθέτει: «Ως συγγραφείς μάς ενδιέφερε εξαρχής να συνθέσουμε μια ιστορία κάτω από τις γραμμές του κυρίαρχου ιστορικού λόγου. Να σηκώσουμε το κάδρο με την ηρωική φιγούρα και να ψάξουμε να βρούμε τι κρύβεται από πίσω. Να κρατήσουμε στα χέρια μας το αρνητικό του φιλμ την Επανάστασης.
Ο χλευασμός που εισέπραττε ο Σκουφάς από τους Έλληνες εμπόρους της Ρωσίας, οι τύψεις του Τσακάλωφ για τη δολοφονία του προδότη Φιλικού Νικόλαου Γαλάτη, η μελαγχολία του Ξάνθου για τον στιγματισμό του και ο καθόλου ηρωικός του θάνατος από ένα απλό γλίστρημα μέρα-μεσημέρι, η ανίατη ασθένεια του Αλέξανδρου Υψηλάντη και η στρατιωτική του αποτυχία, με τη μεγάλη σφαγή Ελλήνων και Ρώσων φοιτητών στο Δραγατσάνι να μοιάζει σαν τελετουργικό ανθρωποθυσίας για την έναρξη του αγώνα, είναι μερικές από τις πρώτες ύλες αυτού του έργου που παρουσιάσαμε στο Μανχάταν».
«Η υποδοχή που είχε η παράσταση ήταν εξαιρετική. Οι θεατές χειροκροτούσαν όρθιοι και τα τρία βράδια και φώναζαν ενθουσιασμένοι», απαντά η Ιόλη Ανδρεάδη, ενώ ο Άρης Ασπρούλης συμπληρώνει: «Οι Νεοϋορκέζοι είναι τρομερά γενναιόδωροι θεατές. Δεν κρύβουν το συναίσθημά τους. Λάβαμε εξαιρετικές κριτικές. Ακούστηκε από στόμα σε στόμα ως μια πολύ καλή παράσταση εδώ, στον κύκλο των οff-οff-Broadway θεάτρων. Οι άνθρωποι μάς μιλούσαν για την παράσταση ακόμα και μέρες μετά».
Στο σημείο αυτό η σκηνοθέτις της παράστασης εξηγεί γιατί πήραν την απόφαση να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στους υπέρτιτλους: «Το Tank είναι ένα από τα επιδραστικότερα θέατρα της εναλλακτικής σκηνής του Μανχάταν, με εγνωσμένη καλλιτεχνική, πολιτική, μη κερδοσκοπική και ακτιβιστική δράση, γι' αυτό και επενδύσαμε πολύ στην επικοινωνία με το αμερικανικό κοινό.
Πήρα την απόφαση να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στους υπέρτιτλους, γιατί ήθελα το κείμενο που γράψαμε με τον Άρη να ακουστεί, να κατανοηθεί. Ήθελα ένα νέο ελληνικό κείμενο να προσπεράσει τους πιθανούς περιορισμούς στην πρόσληψη που μπορεί να έχει το υπερατλαντικό του ταξίδι και να αγαπηθεί πραγματικά. Και η αντίδραση του κόσμου δείχνει ότι τα καταφέραμε.
Ασφαλώς μεγάλο ρόλο σε αυτό έπαιξε και η συνεννόηση με τους τέσσερις ηθοποιούς που σήκωσαν στους ώμους τους την παράσταση. Αντιμετώπισαν αυτό το υλικό με σκηνικό ήθος και προσωπική εμπλοκή και συγκίνηση. Και θεωρώ πως η καθαρότητα των ερμηνειών τους, τόσο στις ομιλούσες όσο και στις βουβές σκηνές, ολοκλήρωσε την πρόσληψη της ιστορίας και της ίδιας της παράστασης».
Κλείνοντας τη συζήτησή μας, τους ρωτώ αν υπήρχε ρίσκο σε όλη αυτή την προσπάθεια. «Αυτά τα εγχειρήματα εμπεριέχουν πάντα μεγάλα ρίσκο. Το ότι ένα πρωτότυπο έργο για την Ελληνική Επανάσταση στα ελληνικά, από δύο νέους Έλληνες συγγραφείς, επικοινώνησε με τόση δύναμη με το κοινό του The Tank στο Μανχάταν ήταν ένα στοίχημα που ποτέ δεν ξέραμε αν θα κερδηθεί, μέχρι που το είδαμε να συμβαίνει. Είμαστε πολύ ευτυχείς που επετεύχθη», επισημαίνει ο Άρης Ασπρούλης.
«Το άλλο μεγάλο ρίσκο είναι το ίδιο το ταξίδι. Ένα ταξίδι πολύ μακρινό. Δουλέψαμε σκληρά με μια ομάδα στενών συνεργατών, άυπνοι, με τζετ λαγκ, με κούραση. Και όλα πήγαν εξαιρετικά καλά. Το ταξίδι αυτό ήταν πραγματικά μια ωραία στιγμή. Και νομίζω καθόλου τυχαία. Η ομαδική αυτή δουλειά με γέμισε συγκίνηση, ενώ η αίσθηση της κατάκτησης ενός τέτοιου ρίσκου με κάνει να νιώθω πληρότητα.
Τις στιγμές που φώτιζα, κινούμενη στον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ σκηνής και πλατείας, με δυο φακούς στο χέρι, τους ηθοποιούς μου, θα τις αποθηκεύσω για πάντα στη μνήμη μου ως έναν τρόπο που για μένα ο σκηνοθέτης βοηθά το κοινό να εστιάσει την προσοχή του σε κάτι, λέγοντας ταυτόχρονα στον ηθοποιό σιωπηρά "το ξέρω πως εσύ είσαι εδώ για μένα – είμαι και εγώ εδώ για σένα"», καταλήγει η Ιόλη Ανδρεάδη.
Δείτε το βίντεο της υπόκλισης:
Filiki Eteria - The Brotherhood behind the Revolution
Tank Theatre
thetanknyc.org
Σκηνοθεσία: Ιόλη Ανδρεάδη
Πρωτότυπο κείμενο & έρευνα: Ιόλη Ανδρεάδη & Άρης Ασπρούλης
Μετάφραση στα αγγλικά: Εμμανουέλα Λία
Σκηνογραφία - κοστούμια: Δήμητρα Λιάκουρα
Καλλιτεχνικός συνεργάτης: Περικλης Πραβήτας
Κατασκευή σκιών: Γιάγκος Ανδρεάδης
Βοηθός σκηνοθέτη - Καλλιτεχνική συνεργάτις: Πηνελόπη Ασλάνογλου
Φωτισμοί: Στέβη Κουτσοθανάση
Stage manager: Αριόν Βεΐζι
Κατασκευή κοστουμιών: Δάφνη Τσακότα
Ηθοποιοί: Βασιλική Τρουφάκου, Μιλτιάδης Φιορέντζης, Νικόλας Καραγκιαούρης, Δέσποινα Σαραφείδου
Η παρουσίαση της παράστασης στη Νέα Υόρκη πραγματοποιήθηκε με την ευγενική συμβολή της Περιφέρειας Αττικής.
