Μια έκθεση για τον Μέμο Μακρή Facebook Twitter
Ο Μέμος Μακρής λίγο πριν φύγει για το Παρίσι, 1945.

Μια έκθεση για τον Μέμο Μακρή

0

Αν και όλοι μας έχουμε δει το χάλκινο κεφάλι του Έλληνα ιστορικού Νίκου Σβορώνου που βρίσκεται στο προαύλιο του Πολυτεχνείου, ελάχιστοι γνωρίζουμε ότι το φιλοτέχνησε και το δώρισε «προς τιμήν των θυμάτων» της εξέγερσης του 1973 ο σπουδαίος Έλληνας γλύπτης Μέμος Μακρής. Στη μικρή του αναγνωρισιμότητα έχει συντελέσει το γεγονός ότι ο γλύπτης δημιούργησε τη συντριπτική πλειονότητα των έργων του στην Ουγγαρία, όπου κατέφυγε το 1950, καταφέρνοντας, στη συνέχεια, να ασκήσει τεράστια επιρροή στην ουγγρική τέχνη.

Ο Μέμος Μακρής γεννήθηκε στην Πάτρα το 1913 και ξεκίνησε τις σπουδές του στην ΑΣΚΤ το 1934. Δάσκαλοί του ήταν ο Κωνσταντίνος Δημητριάδης και ο Μιχάλης Τόμπρος, ωστόσο θα επηρεαστεί ιδιαίτερα από τον Θανάση Απάρτη, το εργαστήριο του οποίου παρακολούθησε κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ενώ παράλληλα συμμετείχε στην Αντίσταση. Μετά την Απελευθέρωση, το ΕΑΜ του αναθέτει να οργανώσει τον μορφωτικό τομέα και παρουσιάζει μία έκθεση με φωτογραφίες και σχέδια από την Κατοχή και την Αντίσταση.

Από τα χαρακτηριστικότερα γλυπτά του είναι η συγκλονιστική σύνθεση του Μαουτχάουζεν που δεσπόζει έξω από το ναζιστικό στρατόπεδο στη Αυστρία: μία σειρά από δεσμώτες με υψωμένες γροθιές.

Τον Δεκέμβριο του 1945 επιβιβάζεται μαζί με καλλιτέχνες και διανοούμενους στο Ματαρόα, καθώς, ως μέλος του ΚΚΕ, η ζωή του αντιμετώπιζε άμεσο κίνδυνο. Στο Παρίσι συνεχίζει την πολιτική του δράση στρατολογώντας Έλληνες φοιτητές για να πολεμήσουν με τον Δημοκρατικό Στρατό, ενώ παράλληλα συνεχίζει τις σπουδές του με δασκάλους τον Μαρσέλ Ζιμόν και τον Ανρί Λοράν (Henri Laurens). Γράφει στην Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ τον Απρίλιο του 1947: «Πάντως, δουλεύω όχι τόσο παραγωγικά όσο αποθηκεύοντας γνώσεις. Τα γαλλικά μου, που είναι πολύ καλύτερα, με βοηθάνε να παίρνω μέρος στη γενικότερη πνευματική κίνηση της Γαλλίας. Κάθε μέρα και κάτι καινούργιο ξανοίγεται μπροστά μου∙ όλα έχουν ένα καινούργιο ενδιαφέρον. Ο κυριότερος γλύπτης που βλέπω και που είναι πολύ καλός μαζί μου, πηγαίνω στο ατελιέ του τακτικά και καθόμαστε και αργά τα βράδια κουβεντιάζοντας και του πάω πότε-πότε δουλειά μου και βλέπει είναι ο Laurens. Είναι άνθρωπος απλός (τον έχεις δει άλλωστε) και δείχνει να μ' αγαπάει».

Μια έκθεση για τον Μέμο Μακρή Facebook Twitter
Κάρβουνο, 1938-1940

Το καλοκαίρι του 1950, στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, οι γαλλικές Αρχές θα συλλάβουν και θα απελάσουν τον Μακρή λόγω της συμμετοχής του στο Συνέδριο της Ειρήνης και της γενικότερης πολιτικής του δράσης. Μαζί με τη σύζυγό του, τη Σερβογαλλίδα Ζιζή Σίρνιτς, θα καταφύγουν στην Ουγγαρία, που είναι η μοναδική χώρα που τους προσφέρει βίζα και άσυλο.

Η εγκατάστασή του στη Βουδαπέστη του δίνει τη δυνατότητα να δημιουργήσει μνημειακά έργα σε ανοιχτούς και κλειστούς χώρους, κυρίως από χαλκό, που ήταν το υλικό που προτιμούσε. Αρχικά ακολούθησε το δόγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, σύντομα όμως άρχισε να εκφράζει τις προσωπικές του ανησυχίες, όπως αυτές είχαν αρχίσει να διαμορφώνονται την εποχή του Παρισιού, χωρίς ποτέ να ενδιαφερθεί για την αφηρημένη τέχνη.

Τα έργα του, που διακρίνονται για τον ανθρωποκεντρισμό τους, δημιούργησαν «σχολή» στην Ουγγαρία και τον καθιέρωσαν ως έναν από τους σημαντικότερους «Ούγγρους» γλύπτες του 20ού αιώνα. Από τα χαρακτηριστικότερα γλυπτά του είναι η συγκλονιστική σύνθεση του Μαουτχάουζεν που δεσπόζει έξω από το ναζιστικό στρατόπεδο στη Αυστρία: μία σειρά από δεσμώτες με υψωμένες γροθιές. Το 1964 του αφαιρείται η ελληνική ιθαγένεια και χωρίς ποτέ να ζητήσει ουγγρική υπηκοότητα την επανακτά το 1975, όταν πια η δημοκρατία στην Ελλάδα έχει αποκατασταθεί.

Το 1979 πραγματοποιείται μια μεγάλη αναδρομική έκθεση με έργα του στην Εθνική Πινακοθήκη και ο ίδιος θα πει συγκινημένος: «Από το 1975, που απόχτησα ξανά την ιθαγένειά μου, έρχομαι κάθε χρόνο στην Ελλάδα. Ωστόσο, τώρα νιώθω πως έρχομαι για πρώτη φορά, γιατί ήρθα με τα έργα μου μαζί. Πριν, είχα το αίσθημα του τουρίστα. Τώρα ήρθα με την "ταυτότητά μου" και να δούμε ποια εντύπωση θα κάνει αυτή η ταυτότητα...».

Μια έκθεση για τον Μέμο Μακρή Facebook Twitter
Μέλπω Αξιώτη, ξύλο, 1946
Μια έκθεση για τον Μέμο Μακρή Facebook Twitter
Καφέ κιμωλία, 1938-1939

Καλλιτέχνης που στο προσωπικό του ύφος συγκέρασε την ελληνική του καταγωγή, τις εμπειρίες από την παραμονή του στο Παρίσι και τη Βουδαπέστη, καθώς και το ύφος των δασκάλων του, ο Μέμος Μακρής δούλεψε με χαλκό, μολύβι, πέτρα, μάρμαρο και τερακότα, έχοντας πάντα ως αφετηρία την ανθρώπινη μορφή. Στο τέλος της ζωής του δημιούργησε μια σειρά από κάκτους, το μοναδικό μη ανθρωπομορφικό θέμα στη μακρά του πορεία, εξακολουθώντας ωστόσο να εκφράζει ανθρώπινες καταστάσεις.

Γράφει ο Άγγελος Δεληβορριάς το 1992 στον κατάλογο που συνόδευε την παρουσίαση αυτών των έργων: «Δεν υπάρχει καμία απολύτως αμφιβολία ότι οι κάκτοι του Μέμου Μακρή δεν είναι γεννήματα ανάπαυλας ή εκτονωτικές στιγμές κάποιου παροδικού παιχνιδιού, φανερώματα τυχαία και ασύνταχτα μέσα στη λογική συνέπεια της συνοχής που χαρακτηρίζει το σύνολο της δουλειάς του. Ότι δεν υποδηλώνουν μια μεταστροφή των ενδιαφερόντων του, των εντοπισμένων ως τώρα στην ευμετάβλητη δυναμική του έμψυχου κόσμου, ή μια τάση συνειδησιακής φυγής προς τη σιγουριά του άψυχου φυσικού περιβάλλοντος, αλλά τη συνειδητή συνέχιση του ίδιου πάντοτε αγώνα της έκφρασης, ο οποίος διεξάγεται με την ίδια πάντοτε ορμή της αντίστασης για την ύπαρξη και τη ζωή». Ο Μέμος Μακρής θα πεθάνει στις 26 Μαΐου 1993 σε ηλικία ογδόντα ετών, έχοντας ζήσει με συνέπεια απέναντι σε όσα πίστευε, καθώς, όπως έλεγε χαρακτηριστικά: «Η τέχνη οφείλει να συμβάλει στην υπεράσπιση των αξιών της ζωής».

Μια έκθεση για τον Μέμο Μακρή Facebook Twitter
Κάρβουνο, 1942-1945
Μια έκθεση για τον Μέμο Μακρή Facebook Twitter
Βασίλης Ρώτας, 1942-1945, μολύβι
Μια έκθεση για τον Μέμο Μακρή Facebook Twitter
Νέα, 1942-1945, καφέ κιμωλία
Μια έκθεση για τον Μέμο Μακρή Facebook Twitter
Ελένη Σταθοπούλου, 1942-1945
Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η «λίστα Τραμπ» και τα «απαράδεκτα έργα τέχνης» οδηγούν σε μια άλλη Αμερική

Εικαστικά / Tο μένος του Τραμπ για το Smithsonian: Λογοκρισία, ρατσισμός, λίστες με «απαράδεκτα» έργα

Με στόχο το μεγαλύτερο συγκρότημα μουσείων και ερευνητικών κέντρων στον κόσμο, ο Τραμπ επιχειρεί να ασκήσει έλεγχο και λογοκρισία σε έργα τέχνης και στο περιεχόμενο εκθέσεων, κατηγορώντας το Smithsonian ως «woke» και απειλώντας με περικοπές της χρηματοδότησής του.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το σπίτι-μουσείο της Πολίν Καρπίδα βγάζει τους θησαυρούς του στο σφυρί (μέχρι κεραίας)

Εικαστικά / Το σπίτι-μουσείο της Πολίν Καρπίδα βγάζει τους θησαυρούς του στο σφυρί (μέχρι κεραίας)

Μια από τις πιο εξέχουσες συλλέκτριες στην Ευρώπη, η οποία έχει αφήσει το αποτύπωμά της και στην Ύδρα, αποφάσισε να πουλήσει τη συλλογή σουρεαλιστικής και μεταπολεμικής τέχνης που στεγάζει στο σπίτι της στο Λονδίνο -τη μεγαλύτερη αυτού του είδους- σε μια δημοπρασία-ορόσημο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Χάρις Επαμεινώνδα: Η γλώσσα μου δεν είναι οι λέξεις

Εικαστικά / Χάρις Επαμεινώνδα: «Η γλώσσα μου δεν είναι οι λέξεις»

Η βραβευμένη με Αργυρό Λέοντα Κύπρια εικαστικός συνθέτει έναν κόσμο θραυσμάτων, αποκομμάτων της εσωτερικότητας, με ελλειπτικές εικόνες, τον οποίο μας προκαλεί να ανακατασκευάσουμε μέσα από τη σταδιακή του αποκάλυψη.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
 Μαρία Λοϊζίδου και Πέτρος Μώρης στη 13η Μπιενάλε του Λίβερπουλ

Εικαστικά / Μαρία Λοϊζίδου και Πέτρος Μώρης στη 13η Μπιενάλε του Λίβερπουλ

Οι δύο καλλιτέχνες με καταγωγή από Κύπρο και Ελλάδα αντίστοιχα, παρουσιάζουν νέα έργα τους σε μια από τις σημαντικότερες εικαστικές διοργανώσεις της Βρετανίας που φιλοξενεί 30 καλλιτέχνες και συλλογικότητες, με αναθέσεις και θεματικές που έχουν να κάνουν με τη γεωγραφία και τις αξίες που διαπερνούν την πόλη αυτή: καταγωγή και μνήμη.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Μια έκθεση για την πολύχρωμη, πολύπλοκη Αθήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Εικαστικά / Μια έκθεση για την πολύχρωμη και πολύπλοκη Αθήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Ο Τόνι Μιλάκης καταγράφει μια πόλη που η πραγματικότητα προσφέρει τις καλύτερες ζωγραφικές λύσεις, που ακόμη και το πιο ευφάνταστο μυαλό ενός καλλιτέχνη δεν μπορεί να τις επινοήσει.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
CHECK Ο Ζαν Φρανσουά Μιλέ και η ατέρμονη γοητεία της φύσης και των εργατών της γης

Εικαστικά / Ζαν Φρανσουά Μιλέ: ο ζωγράφος που ο Βαν Γκογκ αποκαλούσε «πρωτοπόρο»

«Όσο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο νομίζω ότι ο Μιλέ πίστευε σε κάτι ανώτερο» έγραφε ο Βαν Γκογκ για τον «ζωγράφο των χωρικών» αλλά και έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του γαλλικού ρεαλισμού. Η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου τον τιμά με μια μεγάλη έκθεση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το Μοναστήρι του Καρόλου: Το μουσείο του «κομμωτή των σταρ»

Εικαστικά / Κάρολος: O «κομμωτής των σταρ» έχει πλέον δικό του μουσείο στα Χανιά

Το «Μοναστήρι του Καρόλου», ένα ενετικό κτίσμα του 1583 και κατοικία του αυτοδίδακτου δημιουργού από το 1991, έχει μετατραπεί σε ένα μοναδικό καταφύγιο όπου συνυπάρχουν η ιστορία της κομμωτικής, έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών μαζί με μνήμες της Μαρίας Κάλλας, της Μπριζίτ Μπαρντό αλλά και της Μαντάμ Ορτάνς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Γιγάντιοι φαλλοί, το σεξ ως ζωτική δύναμη: Τα «ερωτικά» του Takis αναστατώνουν ακόμα

Εικαστικά / Γιγάντιοι φαλλοί, το σεξ ως ζωτική δύναμη: Τα «ερωτικά» του Takis αναστατώνουν ακόμα

«Τα έργα του αποθεώνουν την ικανότητα του έρωτα να μας αποσπά από την ιδέα του θανάτου». Και έχουμε την ευκαιρία να τα δούμε στην αναδρομική έκθεση του Ιδρύματος Γουλανδρή στην Άνδρο, και στην Αθήνα. Όλα σχεδόν, εκτός από το πιο γνωστό του, το οποίο οι επιμελητές απέρριψαν ως «κραυγαλέο»...
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Το Fondation Louis Vuitton υποδέχεται 270 έργα του Gerhard Richter σε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση

Εικαστικά / Gerhard Richter: «Τώρα που δεν απέμειναν ιερείς ή φιλόσοφοι, οι καλλιτέχνες είναι οι σημαντικότεροι άνθρωποι στον κόσμο»

270 έργα ενός από τους σημαντικότερους εν ζωή ζωγράφους θα εκτεθούν το φθινόπωρο στο Fondation Louis Vuitton σε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μια αθέατη ως τώρα πλευρά της Φρίντα Κάλο στη Θεσσαλονίκη

Εικαστικά / Μια αθέατη ως τώρα πλευρά της Φρίντα Κάλο στη Θεσσαλονίκη

Μια διεθνής έκθεση με 241 φωτογραφίες, που μέχρι πρόσφατα δεν είχαν δει το φως δημοσιότητας και αποκαλύπτουν άγνωστες πτυχές της ζωής της πιο διάσημης ζωγράφου του 20ού αιώνα, κάνει στάση το φθινόπωρο στη συμπρωτεύουσα.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Έκθεση αφισών στην Ύδρα μιας Ελλάδας ανόθευτης και ταπεινής

Εικαστικά / Πώς διαφήμιζε η Ελλάδα τον εαυτό της στο εξωτερικό από το ’30 έως το ’60;

Μια σειρά αφισών του ΕΟΤ, σε μια έκθεση που φιλοξενείται στην οικία Λαζάρου Κουντουριώτη, αποκαλύπτει τις πρώτες απόπειρες και τα αρχικά βήματα του ελληνικού τουρισμού, με την υπογραφή σημαντικών Ελλήνων καλλιτεχνών.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Νίκος Τρανός: «Η τέχνη είναι ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό» 

Εικαστικά / Νίκος Τρανός: «Η τέχνη είναι ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό» 

Έχει βοσκήσει πρόβατα, έχει πουλήσει κουλούρια και έχει δουλέψει στην οικοδομή, μέχρι που αποφάσισε ότι το μόνο που ήθελε να γίνει είναι καλλιτέχνης. Τελικά, εξελίχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους και διεθνώς αναγνωρισμένους Έλληνες δημιουργούς. Ο πρώην πρύτανης της ΑΣΚΤ είναι άνθρωπος από σπάνια πάστα.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Οι πρώτοι ομοφυλόφιλοι» και η γέννηση μιας νέας ταυτότητας

Εικαστικά / «Οι πρώτοι ομοφυλόφιλοι» και η γέννηση μιας νέας ταυτότητας

Μια μεγάλη έκθεση στο Σικάγο εξετάζει την γκέι ταυτότητα ως ιστορικό φαινόμενο μέσα από 300 έργα που δημιουργήθηκαν κυρίως στην περίοδο μεταξύ του 1869, όταν δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά η λέξη «ομοφυλόφιλος», και του 1939
THE LIFO TEAM
Η Χίλμα αφ Κλιντ έβρισκε γαλήνη ζωγραφίζοντας λουλούδια

Εικαστικά / Η Χίλμα αφ Κλιντ έβρισκε γαλήνη ζωγραφίζοντας λουλούδια

Σε μια σειρά έργων που παρουσιάζει το θαύμα της ανθοφορίας των λουλουδιών και των φυτών, μια από τις πιο αξιοσέβαστες καλλιτέχνιδες της Σουηδίας στρέφεται σε έναν κόσμο ομορφιάς, γαλήνης και ισορροπίας για να αποκαλύψει αλήθειες για την ανθρώπινη κατάσταση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το «Πλέγμα των Κυκλάδων» και μια έκθεση που μας ταξιδεύει στις διαχρονικές του συνδέσεις

Εικαστικά / Το «Πλέγμα των Κυκλάδων» και μια έκθεση για τις διαχρονικές του συνδέσεις

Μπορεί η σύγχρονη τέχνη να συνομιλήσει δημιουργικά με την αρχαία πολιτιστική κληρονομιά; Στην ΕΦΑ Κυκλάδων πίστεψαν στο «στοίχημα» και έτσι προέκυψε μια έκθεση με ξεχωριστό ενδιαφέρον στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ίου.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ