Μπαίνεις στη σκηνή. Κάποιος σου προσφέρει φαγητό σε ένα ξύλινο σκεύος. Ένα σμήνος από μύγες αιωρείται πάνω από το πιάτο. Η τέντα πυρώνει απ' τον ήλιο. Νιώθεις την αποπνικτική ζέστη. Ιδρώνεις.
Ανεβαίνεις στη σκηνή. Η πλατεία είναι γεμάτη. Ακούς μουρμουρητά μέσα στο σκοτάδι. Το θέατρο μυρίζει βαριά αρώματα. Ένας προβολέας ανάβει. Πλησιάζεις το μικρόφωνο, παίρνεις βαθιά ανάσα, τραγουδάς.
Σκηνή από σκηνή διαφέρει, όμως αν αφεθείς στο ντοκιμαντέρ, όλες γίνονται δικές σου. Η θέαση ντοκιμαντέρ δεν μοιάζει με καμία. Σε μετατοπίζει. Σε αλλάζει. Αλλάζεις χρώμα, φύλο, πολιτική. Συνήθειες, τρόπο ζωής.
Η μεταμορφωτική ενέργεια του ντοκιμαντέρ δρα αθροιστικά σε ένα φεστιβάλ, μια σκηνή για όλες τις σκηνές. Ο βασιλιάς των φεστιβάλ ντοκιμαντέρ, είναι με διαφορά το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ του Άμστερνταμ (IDFA). Το IDFA εξερευνά την αλματώδη εξέλιξη του ντοκιμαντέρ στις αίθουσες, αλλά και τα νέα πεδία που ανοίγονται μέσα από το διαδραστικό πρόγραμμα DοcLab, μια εναλλακτική πλατφόρμα αφήγησης. Κάθε χρόνο, το φεστιβάλ αναθέτει projects σε καλλιτέχνες που διαμορφώνουν αυτήν τη στιγμή ένα απρόβλεπτο τοπίο πειραματισμού. Χτίζουν έναν κόσμο και καλούν τους θεατές να αφήσουν στο χαλάκι τους φόβους και τις αναστολές τους και να μπουν με ανοιχτό μυαλό. Χτίζουν εμπειρίες.
Στο IDFA, κάθε χρόνο, σηκώνεται η σκόνη.
Μπαίνεις στην αίθουσα κρατώντας τα γκέμια. Βγαίνεις παραδομένος.
Είναι η αμηχανία που νιώθεις μπροστά στις εξομολογήσεις ανήλικων κοριτσιών σε μια φυλακή της Τεχεράνης στο Sunless Shadows του Μεχράντ Οσκουέι (βραβείο σκηνοθεσίας στο IDFA). Έχουν σκοτώσει τον πατέρα τους, τον σύζυγό τους, ένα μέλος της οικογένειάς τους. Αρσενικό μέλος. Ζουν καταδικασμένες, σε μια φυλακή που παραδόξως τις προστατεύει από ένα σκληρό ανδροκρατούμενο περιβάλλον.
Ύστερα, δυο γυναίκες, η Χάιντι Χασάν και η Πατρίτσια Πέρες Φερντάντες σου ψιθυρίζουν την μελαγχολική τους ιστορία στο In a Whisper (μεγάλο βραβείο στο διαγωνιστικό του IDFA 2019). Απ' τον τρόμο, στη συγκίνηση. Κάποτε αχώριστες, μεγάλωσαν στην Κούβα των υποσχέσεων που χτίστηκαν πάνω στο μύθο του Τσε και ακολούθησαν άλλους δρόμους. Στα 40 τους πλέον, διατηρούν την φιλία τους μέσα από κινηματογραφημένες επιστολές, τρυφερές καταθέσεις για τους άρρηκτους δεσμούς, την ξενιτιά, την μητρότητα και την ελευθερία.
Οι δαίμονες μιας ομάδας νεαρών στο Punks της Μάσα Ουμς (βραβεία μοντάζ και φωτογραφίας στο IDFA), γίνονται για μια στιγμή και δικοί σου δαίμονες. Η τελευταία τους ευκαιρία να επανενταχθούν γράφεται σε μια απομακρυσμένη φάρμα στη Γαλλία. Μπαίνεις στη θέση τους. Αν δεν τα καταφέρουν, δεν τα έχεις καταφέρει κι εσύ.
Μετατοπίζεσαι. Φοράς τα ρούχα άλλων ανθρώπων. Γίνεσαι ενεργός θεατής. Βλέπεις ξαφνικά και το δικό σου όνομα στη μαύρη λίστα που απέτρεπε οικοδόμους από το να βρουν ξανά δουλειά στο Solidarity της Λούσι Γουόκερ (μεγάλο βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη).
Στα άδυτα της σύγχρονης μαγείας, στο Faith and Fury του Μάρκος Πιμεντέλ, περπατάς στις βραζιλιάνικες φαβέλες, εκεί όπου έμποροι ναρκωτικών, αστυνομικοί και φτωχοδιάβολοι μετατρέπονται σε όργανα της πολιτικής αρένας. Στη Βραζιλία, ο χρόνος γυρίζει και προς τα πίσω στο I Owe you a Letter about Brazil της Κάρολ Μπέντζαμιν (ειδική μνεία για πρωτοεμφανιζόμενο σκηνοθέτη), η οποία ψάχνει τα ίχνη μιας πολύ προσωπικής ιστορίας. Όταν ο πατέρας της καταδικάστηκε από την χούντα σε φυλάκιση, μια ομάδα ανθρώπων στάθηκαν δίπλα του και αγωνίστηκαν για την ελευθερία του.
Cut. Η σκηνή αλλάζει. Βρισκόμαστε σε ένα ρωσικό λιμάνι ξεχασμένο απ' τον κόσμο, στο Froth του Ίλια Ποβολότσκι (ειδική μνεία για πρωτοεμφανιζόμενο σκηνοθέτη). Αν είχες γεννηθεί εκεί, τώρα θα ήσουν ο Μπαρντάκ ή ο Ντίμα. Ή ίσως η ανήλικη Μάσα, που διατηρεί το βλέμμα της στραμμένο διαρκώς στις μεγάλες πόλεις.
Το ντοκιμαντέρ αλλάζει το παιχνίδι. Τσαλακώνει τη ματαιοδοξία σου. Σε κάνει διάφανο. Το facade καταρρέει. Σύντομα, το 22ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης που θα πραγματοποιηθεί από τις 6 έως τις 15 Μαρτίου 2020, θα γίνει μια σκηνή για όλες τις σκηνές.
