Τίτλοι όπως "Birdman, ή η Απρόσμενη Αρετή της Άγνοιας" και "Η Όψη της Σιωπής" ακούγονται προσποιητοί, και αρκετά φαντασμένοι. Ωστόσο, είναι πραγματικοί και αφορούν εξαιρετικά ενδιαφέρουσες ταινίες, τις πρώτες που προβλήθηκαν στο 71ο Φεστιβάλ Βενετίας και διαγωνίζονται για το φετεινό Χρυσό Λιοντάρι.
Το Birdman σηματοδοτεί την δυναμική επιστροφή του Αλεχάντρο Γκονζάλες Ινιάριτου μετά το απογοητευτικό Biutiful, που είδαμε πριν από μερικά χρόνια στο φεστιβάλ των Καννών. Είναι μια καυστική μαύρη κωμωδία με ήρωα έναν παρακμιακό χολιγουντιανό πρώην σταρ, τον Ρίγκαν Τόμσον, ο οποίος θέλει να λυτρωθεί σκηνοθετώντας και πρωταγωνιστώντας σε μια δική του διασκευή κειμένων του Ρέϊμοντ Κάρβερ, στο Μπρόντγουεϊ. Ο Μάϊκλ Κίτον αυτοπαρωδείται με αυταπάρνηση: στην ταινία προσπαθεί να ξορκίσει το φάντασμα της περιπέτειας φαντασίας που τον έκανε γνωστό αλλά κατέτρεψε την φουσκωμένη από το εγώ ψυχή του, με ένα έργο που, όπως ομολογεί σε μια σκηνή, τον ενοχλεί σαν μια παραμορφωτική εκδοχή του εαυτού του, όπως φανταζόμαστε πως επέδρασε και ο Batman στην μετέπειτα καριέρα του- ή ότι τελοσπάντων προσπάθησε να πετύχει μετά από αυτόν.
Μέσα και γύρω από το θρυλικό St. James Theater, στην καρδιά του Times Square, ο Ινιάριτου κινείται σε ένα εφιαλτικό διηνεκές, ένα continuum που κατασκευάζει με την ψευδαίσθηση του ασταμάτητου μονοπλάνου. Οι εξομολογητικές στιγμές του ηθοποιού που ταλανίζεται από τις παραινέσεις του υπερήρωα που ακόμη τον καταδιώκει, ζει σε μια πυρετώδη παράκρουση και δίνει τα ρέστα του, περιτριγυρισμένος από επαγγελματικές τύψεις, οικογενειακές ενοχές, μιά κόρη που μόλις έχει βγει από κέντρο αποτοξίνωσης (θαυμάσια η Έμμα Στόουν), την στοργική πρώην σύζυγο του, την τρελαμένη ερωμένη και συμπρωταγωνίστρια του (Άντρεα Ράϊσμπορο), τον εγωπαθή αλλά ταλαντούχο συμπρωταγωνιστή του (Έντουαρτ Νόρτον), έναν παραδόπιστο παραγωγό (Ζακ Γκαλιφιανάκης). Ένα θεατρικό τσίρκο με συνενόχους, ένα reality μέσα στο έργο μέσα στην ταινία, μια κατακερματισμένη ζωή μεταξύ ανάμνησης και ζάλης, αυταπάτες πνιγμένες στην παράνοια, και μια κινηματογράφηση με τον σπουδαίο Εμάνουελ Λουμπέζκι στην κάμερα, δυσθεώρητα υψηλού επιπέδου, που ηθελημένα φλερτάρει με την υπερβολή, αλλά διατηρεί φρενήρη ενέργεια και συνεχή έμπνευση, σαν τα τζαζ σόλο του Άντονι Σάντσεζ στα ντραμς, που λειτουργούν σαν μουσικά ραπίσματα, συνοδεύοντας ηχητικά και αγχωτικά την ταινία από τους τίτλους της αρχής μέχρι το τέλος. Παίζοντας συνεχώς με την έννοια της αλήθειας στην τέχνη, ο Ινιάριτου εντυπώνει την τεχνική του δεινότητα στην αφήγηση, για να ερμηνεύσει την ρηχή ψυχή του Τόμπσον, εκεί που ο Τσάρλι Κάουφμαν στην ανάλογη "Συνεκδοχή, Νέα Υόρκη" προτίμησε ένα υπαρξιακό διανόημα με τη μορφή σουρεαλιστικής σπαζοκεφαλιάς.
Πέρυσι, ο Αλφόνσο Κουαρόν ξεκίνησε το φεστιβάλ Βενετίας με ένα μαεστρικό ταξίδι στο διάστημα, απογειώνοντας το Gravity σε μια διαστημική πορεία δεκάδων βραβείων και διεθνούς θαυμασμού. Ο συμπατριώτης του Αλεχάντρο Γκονζάλες Ινιάριτου επιλέγει ένα λιγότερο οικουμενικό και εντυπωσιακό θέμα, πιό κλειστό και εξειδικευμένο, για να δείξει ωστόσο, πως ξέρει να το χειρίζεται με ικανότητες ταχυδακτυλουργού- και με μιά ανάσα. Απομένει ο έτερος της μεξικάνικης τριανδρίας, ο Γκιγιέρμο ντελ Τόρο, ο οποίος, επειδή ασχολείται με τη φαντασία και αρνείται να αποτινάξει το παιδί που κρύβει μέσα του, δεν έχει τύχει παρόμοιας αναγνώρισης- αν και ο Λαβύρινθος του Πάνα, είναι πιο ανατριχιαστικά αληθινός από τα περισσότερα straight δράματα που έχω δει τα τελευταία χρόνια...
Όμως, καλό είναι να μετράμε την αξία των λέξεων, μιας και μιλάμε για δράμα: ο Τζόσουα Οπενχάϊμερ, ο Αμερικανός ντοκιμαντερίστας που μετοίκησε στη Δανία, συνεχίζει τη θεματική του καταπληκτικού Act of Killing, πηγαίνοντας την έρευνα του στο αποτρόπαιο πογκρόμ των κομμουνιστών της Ινδονησίας από τους εθνικιστές, ακόμη παραπέρα. Το The Look of Silence κινείται γύρω από την ευρύτερη έννοια της οπτικής. Πρωταγωνιστής είναι ένας οπτομέτρης-οφθαλμολόγος, που με αφορμή το επάγγελμα του, "βάζει τα γυαλιά" σε παλιούς εξολοθρευτές, μετρώντας την όραση τους και ρωτώντας τους λεπτομέρειες γύρω από τις πράξεις τους. Έχοντας χάσει τον μεγαλύτερο αδελφό του στις εκκαθαρίσεις της δεκαετίας του 60, ανιχνεύει την αλήθεια, μέσα από το τεράστιο σύννεφο της παραπλανητικής προπαγάνδας, σε μια προσπάθεια αποκάλυψης ενός συλλογικού μυστικού που έχει πλέον πάρει διαστάσεις εθνικού ψέματος. Το Act of Killing αναστάτωσε τη διεθνή κοινότητα, προκάλεσε πολλές συζητήσεις για μια ξεχασμένη μαύρη σελίδα του ψυχρού πολέμου, έλαβε διθυράμβους από τους κριτικούς και μεγάλα βραβεία (η βρετανική Ακαδημία έκοψε το κομμάτι του λόγου του Οπενχάϊμερ που καλούσε την Μεγάλη Βρετανία να αναλάβει τις ευθύνες της και να απολογηθεί για την στάση και την εμπλοκή της) και ενόχλησε βαθιά την κυβέρνηση της Ινδονησίας. Το Look of Silence, γυρισμένο σε αγροτικές περιοχές με μια θριλερική σιωπή, εκεί που κάποτε ακούγονταν οι κραυγές αγωνίας των σφαγιασθέντων, βουτάει στα επικίνδυνα νερά της ψυχολογίας του μαζικού φόνου, μια παρερμηνεία του στρατιωτικού καθήκοντος, που σε πολλές περιπτώσεις στη ροή της Ιστορίας, κατέληξε σε παραφροσύνη επικών διαστάσεων. Η σκηνή που ο ψύχραιμος Άντι εξετάζει έναν γέρο πλέον εθνοφρουρό, σε ειδυλλιακό περιβάλλον, με ντεκόρ την τυπικά οργιώδη βλάσηση του τόπου και τους φυσικούς ήχους, και εκείνος ομολογεί πως έκοβε μαστούς γυναικών, αποκεφάλιζε χωρίς λόγο και έπινε το αίμα των κομμουνιστών για να μην τρελαθεί, αναστατώνει χωρίς εφέ και προσπάθεια, με την ένταση των βλεμάτων, μετατρέποντας την ομορφιά σε θάνατο. Γαλήνια φρίκη, αυτό είναι η ταινία, παστοράλ εξωτικές εικόνες, μιας χώρας που ρημάζει από μέσα, γιατί δεν συμφιλιώθηκε...Τα Επικίνδυνα Χρόνια του Πίτερ Γουίαρ, μια καλογυρισμένη, ψυχαγωγική περιπέτεια με τον Μελ Γκίμπσον, την Σιγκούρνι Γουίβερ και την Λίντα Χαντ, φαντάζουν ανάλαφρη αμαρτία μπροστά στο επίμονο, ενδελεχές δίτομο πόνημα του Οπενχάϊμερ. Το θέμα δεν είναι πλέον ο Σουκάρνο και ο Σουχάρτο που τον ανέτρεψε, ούτε καν οι μηχανισμοί της εξωτερική επιρροής που έπαιξαν σημαντικό ρόλο, ένθεν και ένθεν, αλλά οι σπόροι της πολιτικής αμνησίας και η αναλγησία που σκορπάει η αμάθεια. Η Όψη της Σιωπής είναι μια σημαντική ταινία, και μακάρι να βρει διανομή και στην Ελλάδα. Θα ήταν αβλεπί φαβορί για Χρυσό Λέοντα, αν δεν είχε βραβευτεί ντοκιμαντέρ με το μεγάλο έπαθλο, μόλις πέρυσι.
Το παράλληλο τμήμα Giornale degli Autori, το αντίστοιχο του Δεκαπενθήμερου των Σκηνοθετών, ξεκίνησε με έναν καταξιωμένο σκηνοθέτη. Ο Κιμ Κι Ντουκ είχε κερδίσει μόλις πρόπερσι το Χρυσό Λέοντα με την Pieta, πέρυσι έφερε το Moebius εκτός συναγωνισμού, και φέτος βρίσκεται σε ένα τμήμα που παραδοσιακά φιλοξενεί νέους και άφθαρτους δημιουργούς, στην καλύτερη περίπτωση με ενδιαφέροντα πρωτόλεια. Τι να υποθέσουμε; Πως το One on One, ένα υστερικό μελόδραμα κοινωνικοπολιτικής ευαισθησίας και άτσαλης εκδίκησης με καταγγελτικούς τόνους, αναβαθμίζει το συγκεκριμένο παράλληλο τμήμα της διοργάνωσης, ή συνιστά ευγενική υποβάθμιση του νοτιοκορεάτη σκηνοθέτη; Μάλλον το δεύτερο, καθώς απέχει από το συνηθισμένο μίνιμαλ στιλ αφήγησης με λίγα λόγια και βίαιες εκπλήξεις, περιορίζοντας το θέμα της αυτεπάγγελτης ομάδας κρούσης σε ένα μπαράζ κραυγαλέων διαλόγων και κουραστικής πλοκής, που θα αποξενώσει τους φαν του και δεν θα κερδίσει καινούριους.
Σίγουρα, οι γνωστοί σκηνοθέτες ταινίες των οποίων θα δούμε τις επόμενες ημέρες, θα έχουν κάτι περισσότερο και καλύτερο να αφηγηθούν. Περιμένουμε τον Ρόϊ Άντερσον, τον Ντέϊβιντ Γκόρντον Γκριν στο Μάνγκλχορν με πρωταγωνιστή τον Αλ Πατσίνο (ο οποίος παίζει και στο εκτός συναγωνισμού The Humbling του Μπάρι Λέβινσον), μια παλιά δόξα της κομεντί, τον Πίτερ Μπογκντάνοβιτς, τον Φατίχ Ακίν με το θέμα-ταμπού για την γενοκτονία των Αρμενίων που ήδη έχει αναστατώσει τους Τούρκους, στο The Cut, τον ούτως ή άλλως προκλητικό Ούλριχ Ζάϊντλ, 4 Γάλλους και 3 Ιταλούς, καθώς και τον Έϊμπελ Φεράρα με τον Γουίλεμ Νταφόου ως Παζολίνι- ο Φεράρα υποστηρίζει πως γνωρίζει με σιγουριά τον δολοφόνο, γιατί σκοπός του ως καλλιτέχνης είναι να φτάνει στην αλήθεια! Η αλήθεια είναι πως ο Φεράρα έχει να κάνει καλή ταινία από την Κηδεία, πριν από 18 χρόνια.
Παρόντες επίσης θα είναι και οι πιό βουλιμικοί σκηνοθέτες των καιρών μας: ο Τζέϊμς Φράνκο, που δεν τον προλαβαίνουμε και που φέτος αναμετράται με τον Φόκνερ και το Sound and the Fury και ο Μανοέλ ντε Ολιβέϊρα, ο οποίος επανέρχεται με μια μικρού μήκους ταινία με τίτλο, The Old Man of Belem. Ο ασταμάτητος Πορτογάλος έχει κλείσει αισίως τα 105 του χρόνια!
σχόλια