ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΤ' ΕΞΟΧΗΝ ΜΗΝΑΣ της συγκομιδής, της ανασυγκρότησης, της σχόλης αλλά και του ξεφαντώματος, των ταξιδιών αλλά και του «ταξιδέματος», της ραστώνης και του ρεμβασμού.
Κι αν οι σύγχρονοι ρυθμοί ζωής έχουν καταστήσει εν πολλοίς και για πολλούς τον Αύγουστο έναν ακόμα εργάσιμο μήνα, παραμένει ωστόσο από τη φύση του κομμάτι χαλαρότερος από τους άλλους του «συναδέλφους». ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για συγγραφείς και ποιητές (Ελύτης, Καβάφης, Καζαντζάκης, Μπρόντσκι, Παβέζε, Καρούζος, Ρίτσος, Βασιλικός), κινηματογραφιστές (Κώστας Φέρρης, Παντελής Βούλγαρης, Κωνσταντίνος Γιάνναρης, Ακίρα Κουροσάβα, Άντονι Χόπκινς), ζωγράφους (Εμίλ Κλάους, Έντουαρντ Χόπερ, Γιάννης Τσαρούχης) και λοιπούς καλλιτέχνες. Ιδού ένα απάνθισμα.
Στον «Δεκαπενταύγουστο» του Κωνσταντίνου Γιάνναρη τρία ζευγάρια που ζουν στην ίδια πολυκατοικία φεύγουν από την πρωτεύουσα προσδοκώντας το πρώτο ένα θείο θαύμα, το δεύτερο ένα φρεσκάρισμα της σχέσης τους και το τρίτο έναν τρόπο να τεκνοποιήσει. Ενόσω λείπουν ένας νεαρός διαρρήκτης εισβάλλει όχι μόνο στα άδεια διαμερίσματα αλλά επίσης στα μυστικά και τους μύχιους πόθους τους.
Ταινίες για τον Αύγουστο
Ο Ζεστός Μήνας Αύγουστος (1966)
Των Σωκράτη Καψάσκη-Ντόρις Γουίσμαν
Μια τυχαία συνάντηση με έναν ζιγκολό καριέρας και μια παράνομη σχέση με μια κυρία της καλής κοινωνίας εμπλέκουν έναν ανυποψίαστο νέο άνδρα σε μια σκοτεινή πλεκτάνη με φόντο την κοσμοπολίτικη Ρόδο. Αξιομνημόνευτη εγχώρια «σπουδή» στο φιλμ νουάρ με Πέτρο Φυσσούν, Κατερίνα Βασιλάκου, Στέφανο Στρατηγό, Μηνά Χριστίδη, Μπέτυ Αρβανίτη, Γιάννη Φέρτη.
Δυο Φεγγάρια τον Αύγουστο (1978)
Του Κώστα Φέρρη
Ελεύθερη κινηματογραφική διασκευή του ρομαντικού διηγήματος του Ντοστογιέφσκι «Λευκές Νύχτες» με σκηνικό την Αθήνα του Αυγούστου. Ένας ιδιόρρυθμος δάσκαλος μουσικής που περιπλανιέται άσκοπα στην απονεκρωμένη πόλη «σμίγει» με μια επίσης ασκόπως περιπλανώμενη φαντασιόπληκτη τύπισσα στους Αέρηδες της Πλάκας. Σπύρος Σακκάς, Μυρτώ Παράσχη, Άλκης Παναγιωτίδης, Ηρώ Κυριακάκη. Βραβείο σκηνοθεσίας ΕΚΚ, τρία ακόμη βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.
Οι Φάλαινες του Αυγούστου
Του Λίντσεϊ Άντερσον (1987)
Η Μπέτι Ντέιβις και η Λίλιαν Γκις ως ηλικιωμένες αδελφές «κλέβουν» την παράσταση σε αυτή την εμπνευσμένη από το ομώνυμο θεατρικό του Ντέιβιντ Μπέρι αμερικανική δραματική ταινία, όπου συμπρωταγωνιστούν οι Βίνσεντ Πράις και Αν Σόντερν. Πολλοί περίμεναν ότι οι δύο κορυφαίες ηθοποιοί θα έπαιρναν ένα τιμητικό Όσκαρ για τις ερμηνείες τους, κάτι που όμως δεν συνέβη.
Ραψωδία τον Αύγουστο (1990)
Του Ακίρα Κουροσάβα
Μια ηλικιωμένη επιζήσασα της πυρηνικής βόμβας που έπεσε στο Ναγκασάκι τον Αύγουστο του 1945 αναθυμάται την ανείπωτη εκείνη τραγωδία με αφορμή την επίσκεψη του ανιψιού της, γόνου Ιαπώνων μεταναστών στην Αμερική. Μια λυρική ταινία μνήμης, από τις τελευταίες του μεγάλου Ιάπωνα σκηνοθέτη με γνωστότερο πρωταγωνιστή τον Ρίτσαρντ Γκιρ.
Ήσυχες Μέρες του Αυγούστου (1991)
Του Παντελή Βούλγαρη
Ένας τραπεζικός ερωτεύεται διά τηλεφώνου μια άγνωστη, μια ηλικιωμένη αναπτύσσει μια βαθιά φιλία με μια νεότερη γειτόνισσά της, μια γυναίκα απελπισμένη από τον πρόσφατο χαμό του άντρα της βρίσκει καταφύγιο σε έναν τύπο που συναντιούνται τυχαία. Ανθρώπινες, πολύ ανθρώπινες ιστορίες μιας αυγουστιάτικης Αθήνας με τους Θανάση Βέγγο (Κρατικό Βραβείο Ερμηνείας β' ανδρικού ρόλου ), Θέμιδα Μπαζάκα, Αλέκα Παϊζη, Χρυσούλα Διαβάτη.
Αύγουστος (1996)
Του Άντονι Χόπκινς
Κινηματογραφική μεταφορά του τσεχοφικού «Θείου Βάνια» στην Ουαλία με σκηνοθέτη, μουσικοσυνθέτη και πρωταγωνιστή τον ίδιο τον Χόπκινς. Η έλευση της όμορφης νεαρής συζύγου (Κέιτ Μπάρτον) ενός συνταξιούχου Άγγλου καθηγητή (Λέσλι Φίλιπς) στο αγρόκτημά του όπου πρόκειται να παραθερίσουν φέρνει τα πάνω-κάτω στην περιοχή.
Δεκαπενταύγουστος (2001)
Του Κωνσταντίνου Γιάνναρη
Τρία ζευγάρια που ζουν στην ίδια πολυκατοικία φεύγουν από την πρωτεύουσα παραμονές Δεκαπενταύγουστου προσδοκώντας το πρώτο ένα θείο θαύμα, το δεύτερο ένα φρεσκάρισμα της σχέσης τους και το τρίτο έναν τρόπο να τεκνοποιήσει. Ενόσω λείπουν ένας νεαρός διαρρήκτης εισβάλλει όχι μόνο στα άδεια διαμερίσματα αλλά επίσης στα μυστικά και τους μύχιους πόθους τους. Ακύλας Καραζήσης, Αμαλία Μουτούση, Ελένη Καστάνη, Αιμίλιος Χειλάκης, Θεοδώρα Τζήμου, Μιχάλης Ιατρόπουλος κ.ά. Βραβείο Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου.
Τσίου (2005)
Του Μάκη Παπαδημητράτου
Απολαυστική, σπαρταριστή στη σκληρή αλήθεια της low budget ταινία δρόμου με κεντρικό ήρωα ένα τζάνκι που ψάχνει απεγνωσμένα τη δόση του αυγουστιάτικα σε μια έρημη Αθήνα (δεν έχεις χειρότερο!). Με Αλέξανδρο Παρίση, Μάκη Παπαδημητράτο, Αναστάση Κολοβό, Ερρίκο Λίτση και τρία βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.
Αυγουστιάτικο Γεύμα στη Ρώμη (2008)
Του Τζιάνι Ντι Γκριγκόριο
Ένας μεσήλικας Ρωμαίος συζεί με τη γηραιά μητέρα του που είναι σωστή «μέγαιρα»! Η μόνη διαφυγή του από εκείνη και τα φουσκωμένα του χρέη είναι η τοπική ταβέρνα. Όπως όμως έλεγε και ο Μάο, «μεγάλη αναταραχή, θαυμάσια κατάσταση» που σημαίνει ότι εκτός από προβλήματα, οι κρίσεις κυοφορούν επίσης ευκαιρίες. Και είναι ακριβώς τον Δεκαπενταύγουστο, όταν η πόλη έχει αδειάσει που η ευκαιρία χτυπά απροσδόκητα την πόρτα του... Με τους Βαλέρια ντε Φρισίνσκις, Μαρίνα Κατσιότι, Μαρία Κάλι.
Αύγουστος (2013)
Του Τζον Γουέλς
Κατακαλόκαιρο στην Οκλαχόμα. Ο αλκοολικός ποιητής και συγγραφέας Μπέβερλι Γουέστον (Σαμ Σέπαρντ) προσλαμβάνει μια μαγείρισσα και βοηθό για τη «στριμμένη» σύζυγό του Βάιολετ (Μέριλ Στριπ), η οποία ούσα και καρκινοπαθής έχει εθιστεί στις ουσίες και το πιοτό. Δράμα και κωμωδία συνυπάρχουν σε αυτή τη δραματική κομεντί – μεταφορά του βραβευμένου με Πούλιτζερ και Τόνι θεατρικού έργου του Τρέισι Λετς «August: Osage County» που ανέβηκε με μεγάλη επιτυχία στο Μπρόντγουεϊ, δεν διακρίθηκε ιδιαίτερα όμως ως ταινία στα μεγάλα κινηματογραφικά φεστιβάλ.
Ο Αύγουστος στην ποίηση και τη λογοτεχνία (αποσπάσματα)
Ο Αύγουστος ελούζονταν
μες την αστροφεγγιά
κι από τα γένια του έσταζαν
άστρα και γιασεμιά
Αύγουστε μήνα και θεέ
σε σένανε ορκιζόμαστε
πάλι του χρόνου να μας βρεις
στο βράχο να φιλιόμαστε.
(Από τον «Αύγουστο» του Οδυσσέα Ελύτη (γράφτηκε το 1972 και περιέχεται στη συλλογή «Τα Ρω του Έρωτα», εκδ. Ύψιλον 1986)
Οι δυνάμεις που απαιτούνται για να ολοκληρωθεί ένα καρπούζι τον
Αύγουστο είναι κατά πολύ ανώτερες απ' τις άλλες που συντρέχουν
για να συντελεστεί ένα κακούργημα σε οποιαδήποτε στιγμή του χρόνου
(«Τα ελεγεία της Οξώπετρας» του Οδυσσέα Ελύτη, εκδ. Ίκαρος 2006)
Δέρμα σαν καμωμένο από ιασεμί... Εκείνη του Αυγούστου — Αύγουστος ήταν; — η βραδιά...
Μόλις θυμούμαι πια τα μάτια· ήσαν, θαρρώ, μαβιά...
Α ναι, μαβιά· ένα σαπφείρινο μαβί.
(Από το «Μακριά» του Κ.Π. Καβάφη, γράφτηκε το 1914 και περιέχεται στον Α' Τόμο των «Ποιημάτων» του, εκδ. Ίκαρος 1991)
Πάνω στ' αλώνια λιχνίζουνε μεγάλα στάχυα. Μες στα μάτια των παιδιών χώνονται τα' άχυρα. Τρέχουν. Τ' αμπέλια είναι απέραντα σαν τη δόξα ή την άνοια. Λίγο να κάνεις να σκύψεις θα βουλιάξεις ακέριος στο γαλάζιο.
(Από τον «Αύγουστο» του Γιάννη Ρίτσου, συλλογή «Ποιήματα» τόμος 4ος εκδ. Κέδρος 1975).
Μια σκεπασμένη λάμπα κι ένα στόρι που ανεμίζει
Του ρολογιού ο χτύπος από κάποιο πάτωμα μακριά
Καταφθάνουν σ'αυτή τη σκηνή -με αγκάθια, κεραίες, φτερά-
Μια σαρανταποδαρούσα, ένας σκώρος και ένα σκαθάρι
Ενώ στις σελίδες μου επάνω μια μύγα
Τεμπελιάζει, τα χέρια της τρίβει, νυστάζει...
(Από τα «Μεσάνυχτα Αυγούστου» του Τόμας Χάρντι)
Οι εραστές τ' Αυγούστου
με λουλούδια στα χέρια έρχονται
τ' αόρατα καλέσματά τους τραβούν στις αυλές
Οι εραστές τ' Αυγούστου με κόκκινα πουκάμισα και μισάνοιχτα στόματα
τρεμοσβήνουν στα σταυροδρόμια
εξαφανίζονται στα σοκάκια
(Από το ποίημα του Ιωσήφ Μπρόντσκι «Οι εραστές τ' Αυγούστου», 1961 μετάφραση από τα ρωσικά Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης)
Πέρα από τους κίτρινους λόφους, πέρα από τα σύννεφα
είναι η θάλασσα. Όμως ανάμεσα στη θάλασσα και σε σένα
υπάρχουν μέρες φοβερές, λόφοι που κυματίζουν και υψώνονται
στον ουρανό,
παρεμβάλλονται πριν από τη θάλασσα. Εδώ πάνω στο λόφο
υπάρχει η ελιά
και το πηγάδι, τόσο μικρό που δεν μπορείς να καθρεφτιστείς,
και οι καλαμιές, οι καλαμιές που ποτέ δεν ησυχάζουν
(Από το «Αυγουστιάτικο Φεγγάρι» του Τσέζαρε Παβέζε, γραμμένο το 1935, κυκλοφόρησε στη συλλογή «Η δουλειά κουράζει», εκδ. Scripta 2004)
Είναι τόση η γαλήνη, που δεν ξέρω αν υπάρχουν καρδιές χωριστές
τόσα μάτια, όσα βλέπουν αυτή τη στιγμή: ζώα, ψάρια, φυτά και πουλιά
κι αδερφοί το στερέωμα, πάμφωτο, διάφανο, ανάμεσα στην κάτασπρη γύρη του
Νιώθω μέσα στο στήθος μου
την καρδιά μου νερό που χορεύει και νιώθω
σα να 'μαι ένας διάττοντας που πέφτοντας στάθηκε
για λίγο μετέωρος και γύρισε πάλι, φωτεινός και χαρούμενος
(Από τον «Αυγουστιάτικο Άνεμο» του Νικηφόρου Βρεττάκου, συλλογή «Τα Ποιήματα», τόμος Β΄, εκδ. Θεμέλιο 1981).
Έφεδρος Αύγουστος αυτοκτόνησε
απόβραδο αγάπης, θάλασσα ορχηστρική
κατευοδώνει την ψυχή του
στον κάτω ουρανό των χαμένων φεγγαριών
κι οι νεοσύλλεκτοι μήνες του Φθινοπώρου
ορκίζονται στο σύνταγμα της νύχτας
σε στάση προσευχής.
Άγιος ο έρωτας, άγιος ο καημός
άγιος ο θάνατος ελέησον, ελέησον ημάς
(Από το ποίημα του Διονύση Καρατζά «Άγιος ο Έρωτας», συλλογή «Ανθοφορία της Νύχτας», εκδ. Δελφίνι 1997)
Ο Αύγουστος ήταν για μένα, όταν ήμουν παιδί, κι είναι ακόμα, ο πιο αγαπημένος μου μήνας· αυτός φέρνει, μαθές, τα σταφύλια και τα σύκα, τα πεπόνια, τα καρπούζια· τον ονομάτισα Άγιον Αύγουστο· αυτός ο προστάτης μου, έλεγα, σε αυτόν θα κάνω την προσευκή μου· όταν θέλω τίποτα, από αυτόν θα το ζητώ, κι αυτός θα το ζητήσει από το Θεό, κι ο Θεός θα μου το δώσει. Και μια φορά πήρα νερομπογιές και τον ζωγράφισα...
(Από την «Αναφορά στον Γκρέκο» του Νίκου Καζαντζάκη, γράφτηκε το 1961, τελευταία κυκλοφορία από τις εκδόσεις Καζαντζάκη το 2009)
Σε βλέπω σαν μια αγκαλιά. Μια αγκαλιά που ζητά να με ξαναπεριλάβει. Να χωνευτώ μέσα στη ζέστα σου. Και μετά την τελευταία φορά, ξάπλωσες πάνω στα πόδια μου, απ' την αντίθετη πλευρά της καρδιάς σου. Τίποτα δεν πρόλεγε πως ήταν η τελευταία. Δεν είχες προλάβει να γεράσεις. Τις πρώτες, τις ελάχιστες άσπρες τρίχες που εμφανίστηκαν στους κροτάφους σου τις αγαπούσες. Το ότι θα σου δινόταν να γεράσεις για σένα ήταν ευτυχία. Γιατί σήμαινε πως θα ζούσες... Στα σκοτεινά εμφανιστήρια, εκεί που αγαπιούνται δύο καρδιές, οι άλλοι είναι ανεπιθύμητοι.
(Βασίλης Βασιλικός, «Ο Τρομερός Μήνας Αύγουστος», εκδ. Α.Α. Λιβάνη 1995)
Αυτός ο αγέρωχος μήνας Αύγουστος...
Φρικώδης του μεγάλου θέρους αναφώνηση
Ο τέττιγας που γίνεται ελέφαντας κοινοτοπίας
Προβοσκίδα η υπνώττουσα σκια μες το χορτάρι
(Από τη «Φωνασκία του Αίματος» του Νίκου Καρούζου, συλλογή «Τα Ποιήματα», τόμος Β', εκδ. Ίκαρος 1994)
Ανέμισες για μια στιγμή το μπολερό
Και το βαθύ πορτοκαλί σου μισοφόρι
Αύγουστος ήτανε δεν ήτανε θαρρώ
Τότε που φεύγανε μπουλούκια οι Σταυροφόροι
(Από τον «Federico Garcia Lorca» του Νίκου Καββαδία, ποιητική συλλογή «Πούσι», εκδ. Άγρα 1991)
Ένα κρεβάτι
και να είναι Αύγουστος,
και ξέρω εγώ να ξαναζήσω
(«Μαντένια» του Χρίστου Λάσκαρη από τη συλλογή «Ποιήματα», εκδ. Γαβριηλίδη 2004)
Ο Αύγουστος στην τέχνη
Πέντε έργα που ξεχώρισα:
August: Full moon
Του καινοτόμου Ιάπωνα χαράκτη Miyagawa Shuntei (1873 – 1914)
End of August
Του Βέλγου ιμπρεσιονιστή Εμίλ Κλάους (1909)
August in the city
Του μεγάλου Αμερικανού ζωγράφου Έντουαρντ Χόπερ (1945)
Αύγουστος
Του Γιάννη Τσαρούχη (σειρά «Πορτρέτα των Μηνών», 1972)
August
Του Βορειομακεδόνα σουρεαλιστή Βάσκο Τασκόβσκι (2016)
