Η Καρένινα του Τολστόι και οι Καρένινες των αναγνωστών― καθένας φαντάζεται κάτι άλλο

Η Καρένινα του Τολστόι και οι Καρένινες των αναγνωστών― καθένας φαντάζεται κάτι άλλο Facebook Twitter
Η Άννα Καρένινα του Aleksei Mikhailovich Kolesov, 1885, στο Εθνικό Μουσείο της Βαρσοβίας/ Η Βίβιαν Λι ως Καρένινα στον κινηματογράφο/ Η Κίρα Νάιτλι
2

Τι πραγματικά 'βλέπουμε', όταν διαβάζουμε ένα βιβλίο; Πώς φανταζόμαστε τους ήρωες του; Πώς πιστεύουμε ότι θα έμοιαζαν, αν είχαν σάρκα και οστά; Πώς να ήταν πραγματικά η Άννα Καρένινα, για παράδειγμα; Φτιάχνουμε εικόνες, βάσει των αφηγήσεων και των περιγραφών του εκάστοτε συγγραφέα. Όμως, το εντυπωσιακό είναι ότι ακόμη και αν έχουμε μία λεπτομερέστατη περιγραφή του προσώπου και της φιγούρας ενός λογοτεχνικού χαρακτήρα, ο καθένας από τα εκατομμύρια των αναγνωστών ανά τον κόσμο θα πλάσει με τη φαντασία του κάτι διαφορετικό. 

Αυτό ακριβώς ήταν και το σκεπτικό του βιβλίου "What We See When We Read" ("Vintage Books") του Peter Mendelsund, το οποίο κυκλοφόρησε στις 5 Αυγούστου και ήδη έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις, τόσο επειδή όλοι κατά καιρούς έχουμε κάνει αυτή τη σκέψη, αλλά και λόγω της ιδιαίτερης εικονογράφησης του, που επιτρέπει στον αναγνώστη, μέσα από σκίτσα και οπτικά παιχνίδια να προβληματιστεί, αλλά και να διασκεδάσει με το πως δισεκατομμύρια ζευγάρια μάτια μπορούν να διαβάζουν το ίδιο πράγμα, αλλά να το οπτικοποιούν διαφορετικά..!

Η Καρένινα του Τολστόι και οι Καρένινες των αναγνωστών― καθένας φαντάζεται κάτι άλλο Facebook Twitter
Έμοιαζε κάπως έτσι η Άννα Καρένινα; Ένα νέο, πολύ ενδιαφέρον βιβλίο ισχυρίζεται ότι τα σκίτσα που φτιάχνoυμε με την φαντασία μας για τους λογοτεχνικούς ήρωες είναι χειρότερα κι από αυτά της αστυνομίας...

Και φυσικά αυτό είναι το σημείο εκκίνησης μεγάλων απογοητεύσεων: αναγνώστες ενός βιβλίου που στη συνέχεια μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο ή την τηλεόραση, σπανίως μένουν ικανοποιημένοι από την επιλογή των ηθοποιών που καλούνταν να ενσαρκώσουν τους λογοτεχνικούς πρωταγωνιστές του εκάστοτε πονήματος. "Δεν τον / -την είχα φανταστεί έτσι", είναι η ατάκα που ανεβαίνει αυθόρμητα στα χείλη μας και δεν έχει να κάνει με το αν είμαστε δύσκολοι ή απαιτητικοί θεατές, αλλά με το ότι είμαστε πιστοί, αφοσιωμένοι και γεμάτοι φαντασία αναγνώστες. Ας γυρίσουμε, όμως, στο παράδειγμα με την τραγική ηρωίδα του Τολστόι κι ας δούμε για λίγο πώς βλέπει τα πράγματα και ο Mendelsund (σ.σ.: τα βλέπει πολύ ωραία εικονογραφημένα, η αλήθεια είναι).

Η Καρένινα του Τολστόι και οι Καρένινες των αναγνωστών― καθένας φαντάζεται κάτι άλλο Facebook Twitter
Ο Peter Mendelsund


"Αν σας ζητούσα να μου περιγράψετε την Άννα Καρένινα, τι θα μου λέγατε; Πιθανώς θα αναφερόσασταν στην ομορφιά σας. Αν είχατε διαβάσει προσεκτικά την περιγραφή του συγγραφέα, θα εστιάζατε στις πυκνές βλεφαρίδες της, στο βάρος της ή στο ανεπαίσθητο χνούδι πάνω από τα χείλη της (ναι - υπάρχει!). O Matthew Arnold είχε σημειώσει κάποτε λεπτομέρειες για τους ώμους της Καρένινα, την πυκνότητα των μαλλιών της και τα μισόκλειστα μάτια της. Αλλά πώς πραγματικά θα έμοιαζε η Καρένινα αν υπήρχε; Μπορεί να νιώθετε πραγματικά εξοικειωμένοι με έναν λογοτεχνικό χαρακτήρα, σαν πραγματικά να τον γνωρίζετε, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείτε να τον απεικονίσετε. Τόσο συγκεκριμένο και τόσο συγκεχυμένο συνάμα", γράφει ο Mendelsund μεταξύ άλλων και σε ένα απόσπασμα της προδημοσίευσης του βιβλίου του.  Και συνεχίζει με την ίδια χαριτωμένα εκνευριστική ενάργεια και ακρίβεια: 

 

"Οι περισσότεροι συγγραφείς - συνειδητά ή χωρίς να το επιδιώκουν - δημιουργούν τους φανταστικούς ήρωες των βιβλίων τους κυρίως μέσα από περιγραφές της συμπεριφοράς και των συνηθειών τους, παρά περιγράφοντας τη φυσική τους κατάσταση, τα χαρακτηριστικά του προσώπου και της σιλουέτας τους. Ακόμη κι αν ένας συγγραφέας υπερέχει σ' αυτού του είδους τις περιγραφές, στο τέλος οι αναγνώστες μένουμε με την διψασμένη προσμονή για λεπτομέρειες: περιγράφονται κάποια σημεία του σώματος, κάποιες τυχαίες λεπτομέρειες, αλλά οι συγγραφείς δεν μπορούν να μας πουν τα πάντα. Μένουμε εμείς να συμπληρώνουμε τα κενά. Να παραμερίζουμε τις σκιές, να λουστράρουμε και αναγκαστικώς να παραλείπουμε. Τι γνωρίζουμε για το πώς ήταν η Καρένινα; Τα μαλλιά της, το βάρος της - αλλά ας μη γελιόμαστε, αυτές είναι μόνο γενικές όψεις και δεν μπορούν να αναπαραστήσουν την πραγματική εικόνα του προσώπου αυτής της γυναίκας. Η αλήθεια είναι ότι ως αναγνώστες αδυνατούμε να γνωρίζουμε πώς ακριβώς ήταν η Καρένινα - τα σκίτσα που φτιάχνει η φαντασία μας για κάθε λογοτεχνικό ήρωα είναι χειρότερα κι από εκείνα των σκιτσογράφων της αστυνομίας".

 

Η Καρένινα του Τολστόι και οι Καρένινες των αναγνωστών― καθένας φαντάζεται κάτι άλλο Facebook Twitter

 

Στο ίδιο βιβλίο περιέχονται συζητήσεις του Mendelsund με αναγνώστες - φανατικούς διάφορων πασίγνωστων έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας, που καλούνται να περιγράψουν τον αγαπημένο τους ήρωα, τον οποίο ισχυρίζονται ότι ξέρουν και 'βλέπουν' τόσο καλά σα να καθόταν στο ίδιο δωμάτιο μ' εκείνους, αλλά όταν η κουβέντα γίνεται... δύσκολη (όταν τους ρωτά ο συγγραφέας αν ο ήρωας τους έχει αφέλειες ή μεγάλη μύτη), κομπιάζουν. Επίσης, υπάρχουν μερικές εξαιρετικές εικονογραφήσεις σημείων του σώματος για τα οποία επέμειναν στις περιγραφές τους μεγάλοι συγγραφείς, τα... αυτιά του Καρένιν για παράδειγμα και άλλα ενδιαφέροντα. 

 

Για την ιστορία, o Mendelsund, εκτός από παθιασμένος αναγνώστης, όπως δηλώνει, είναι και ο εμπνευσμένος art director του εκδοτικού ομίλου "Alfred A. Knopf", που φημίζεται όχι μόνο για τους σοβαρούς τίτλους του, αλλά και για τα καλαίσθητα εξώφυλλα των βιβλίων του. Η δουλειά του θεωρείται αναγνωρίσιμη με την πρώτη ματιά, ένα είδος καλλιτεχνικής υπογραφής, που ακόμη κι αν λείπει, είναι εκεί. Ίσως γι' αυτό και σ' αυτή τη συγγραφική του απόπειρα η εικόνα έχει τον πρώτο λόγο και κυρίως το παιχνίδι εικόνας - πραγματικότητας - φαντασίας: τι βλέπουμε, τι στ' αλήθεια υπάρχει, τι φανταζόμαστε ότι 'είδαμε' ή για την ακρίβεια διαβάσαμε...   

 

 

2

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Εκατέρωθεν του φακού»: Η άγνωστη ζωή του Παύλου Μελά και της Ναταλίας Δραγούμη μέσα από το οικογενειακό τους αρχείο

Βιβλίο / Πριν από τον ήρωα, ήταν μια οικογένεια: Οι άγνωστες φωτογραφίες του Παύλου Μελά και της Ναταλίας Δραγούμη

Η έκδοση του ΜΙΕΤ «Εκατέρωθεν του φακού» φέρνει στο φως το άγνωστο οικογενειακό άλμπουμ του μακεδονομάχου και της συζύγου του, αποτυπώνοντας ανέμελες στιγμές μιας ζωής που έμελλε να διακοπεί βίαια από την Ιστορία.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Λυδία Ξυνογαλά: «Οι ιαματικές πηγές δεν χρειάζεται να ρημάξουν αλλά ούτε και να γίνουν spa»

Radio Lifo / Λυδία Ξυνογαλά: «Οι ιαματικές πηγές δεν χρειάζεται να ρημάξουν αλλά ούτε και να γίνουν spa»

Η αρχιτέκτονας και ερευνήτρια Λυδία Ξυνογαλά μελετά τον ξεχασμένο, φυσικό και πολιτιστικό πλούτο των ιαματικών πηγών της χώρας και αναζητά τρόπους να αποκτήσουν ξανά ζωή οι ιστορικές λουτροπόλεις και να γίνουν προσβάσιμες σε όλους.
ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ
Nέλιο Μπίντερμαν: Ένα εκδοτικό φαινόμενο μόλις 23 ετών

Βιβλίο / Νέλιο Μπίντερμαν: Γιατί όλος ο κόσμος μιλάει για έναν 23χρονο συγγραφέα

Η Πάτι Σμιθ τον αποθεώνει, η Ντούα Λίπα διαβάζει το βιβλίο του, ο Τύπος τον συγκρίνει με τον Τόμας Μαν. Ο Νέλιο Μπίντερμαν είναι ο νεαρός Ελβετός συγγραφέας που κατάφερε να κάνει διεθνές εκδοτικό γεγονός ένα μυθιστόρημα για την παρακμή μιας ουγγρικής αριστοκρατικής οικογένειας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
10 βιβλιοπώλες επιλέγουν το αγαπημένο τους βιβλίο

Βιβλίο / Ζουν μέσα σε χιλιάδες βιβλία· ένα όμως τούς άλλαξε τη ζωή: 10 βιβλιοπώλες της Αθήνας μιλούν

Ποιος ξέρει καλύτερα τα βιβλία από όσους ζουν ανάμεσά τους; Άνθρωποι που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στην ανάγνωση μοιράζονται τους αγαπημένους τους τίτλους που τους σημάδεψαν και στους οποίους εξακολουθούν να επιστρέφουν.
ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ
Τι θα συνέβαινε αν ξυπνούσες ένα πρωί και ήσουν τρομοκράτης;

Το πίσω ράφι / Είμαστε όλοι τρομοκράτες. Μέχρι αποδείξεως του εναντίου.

Η «Άγνωστη τρομοκράτισσα», το καλοφτιαγμένο πολιτικοκοινωνικό θρίλερ του Ρίτσαρντ Φλάναγκαν, σχολιάζει το τριπάκι του πλανήτη μετά την 11η Σεπτεμβρίου, όπου όλοι αισθάνονται έρμαια αληθινών και ψεύτικων απειλών τρομοκρατίας.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
ΕΠΕΞ Τζούλια Τσιακίρη: «Τα βιβλία μας είναι αργής ωρίμανσης»

Βιβλίο / Τζούλια Τσιακίρη: «Τα βιβλία μας είναι αργής ωρίμανσης»

Η ψυχή των εκδόσεων Το Ροδακιό, που πλέον στεγάζονται στις παρυφές της Ομόνοιας, μιλά για το νέο της εγχείρημα, για τα βιβλία που εξέδωσε και έκαναν αίσθηση, για την Αθήνα που «πρέπει να ξανακατακτήσουμε», αλλά και για τη λαχτάρα για το τυπωμένο χαρτί, που εκλείπει.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΠΕΞ 10+1 βιβλιοπωλεία που ειδικεύονται σε κάτι ξεχωριστό

Βιβλίο / 10+1 βιβλιοπωλεία ειδικού ενδιαφέροντος στην Αθήνα

Για σινεφίλ και θεατρόφιλους, για όσους έχουν μουσικό αυτί, για εκείνους που θέλουν η επιστήμη να είναι ποπ, γι' αυτούς που τους αρέσει η φωτογραφία ή τα ταξίδια: Η Αθήνα διαθέτει βιβλιοπωλεία ειδικού ενδιαφέροντος που αξίζει να ανακαλύψεις.
ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ