Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Ο Αμφιάραος, σχεδόν άγνωστος στον πολύ κόσμο, έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία. Ήταν θεός και ήρωας. Σοφός και δίκαιος. Καταγόταν από το Άργος και ήταν αρχηγός της τοπικής βασιλικής οικογένειας... Φωτογραφία του ιερού Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

  

Παίρνουμε το δρόμο προς τον Κάλαμο και φτάνουμε στον αρχαιολογικό χώρο το  Αμφιάρειου, που δε φαίνεται από το δρόμο. Σταματάμε στο μικρό πάρκινγκ. Εδώ,  μέσα σε ένα καταπράσινο περιβάλλον στο πευκόφυτο δάσος υπάρχει ξεχασμένο κάπως από επισκέπτες ένας αρχαιολογικός χώρος σπάνιας ομορφιάς, σε μια μικρή κοιλάδα, το Μαυροδήλεσι, στις όχθες του χειμάρρου Χαράδρα.

 

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Ο Αμφιάραος λατρεύτηκε ως θεός θαυματουργός και μάντης που θεραπεύει σώμα και ψυχή... Κίονες του ιερού... Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Υπολείματα των λουτρών... Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

 

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά: Τι ιερό είναι αυτό και ποιός ήταν ο Αμφιάραος;

Ο Αμφιάραος, σχεδόν άγνωστος στον πολύ κόσμο -όπως και σε εμένα-,  έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία. Ήταν θεός και ήρωας. Σοφός και δίκαιος.  Καταγόταν από το Άργος και ήταν αρχηγός της τοπικής βασιλικής οικογένειας. Διακρινόταν για τις επιδόσεις του στο άλμα και  τη μαντική τέχνη. Παντρεύτηκε την Εριφύλη, κόρη του Άδραστου και έλαβε μέρος στην Αργοναυτική Εκστρατεία, το κυνήγι του Καλυδώνιου Κάπρου και την εκστρατεία των Επτά επί Θήβας. Την αδελφοκτόνα εκστρατεία των Επτά επί Θήβας είχε οργανώσει ο πεθερός του Αμφιάραου και δεσμευμένος από όρκους στην Εριφύλη, ο ήρωας υποχρεώθηκε να συμμετάσχει, παρόλο που προέβλεπε το τέλος το δικό του και των υπόλοιπων πολεμάρχων. Ο Δίας όμως, που τον αγαπούσε ιδιαίτερα, πριν τον σκοτώσει ο αντίπαλός του, έσκισε τη γη και δέχτηκε τον Αμφιάραο και το άρμα του. Έτσι, λατρεύτηκε ως θεός θαυματουργός και μάντης που θεραπεύει σώμα και ψυχή.

Χθόνιος θεός, λατρευόταν εδώ, στο πιο σημαντικό ιερό του σε μια από τις παλαιότερες πόλεις της αρχαίας Ελλάδας, στον Ωρωπό. Το Αμφιάρειο ιδρύθηκε στα τέλη του 5ου αιώνα π. Χ. όταν ο Ωρωπός ήταν στα χέρια των Αθηναίων. Η περίοδος της μεγαλύτερης ακμής του ήταν ο 3ος αιώνας π. Χ. και το πρώτο μισό του 2ου αιώνα π. Χ. Σε ένα λόγο του Λυσία, μαρτυρείται πως ο Αθηναίος Πολύστρατος ήταν διοικητής του Ωρωπού πριν από το 411 π. Χ. Το 313 π. Χ τον Ωρωπό κυριεύει ο στρατηγός του Αντίγονου του Μονόφθαλμου Πτολεμαίος. Το 287 π.Χ. ο Ωρωπός γίνεται μέλος του Κοινού των Βοιωτών και επακολουθεί άνθηση του Αμφιαρείου που διαρκεί ως το 146 π.Χ. Το ιερό ανθεί και κατά τον 1ο αιώνα π. Χ. χάρη στην ευεργεσία του Ρωμαίου στρατηγού Σύλλα. Η λατρεία του Αμφιαράου έσβησε με την επικράτηση του Χριστιανισμού.

 

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Κίονες της στοάς...Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Τα βάθρα των αγαλμάτων ενώνουν το ιερό με τη μεγάλη στοά. Είναι περίπου 25 με επιγραφές και κείμενα στα ελληνικά. Πάνω τους στέκονταν αγάλματα ηρώων, ιερέων, ευεργετών, του βασιλιά της Αιγύπτου Πτολεμαίου Δ’ και του Βρούτου... Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Κίονες του ιερού... Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO


Το 1884 ξεκίνησε η συστηματική ανασκαφή του ιερού από την Αρχαιολογική Εταιρεία με τον αρχαιολόγο Βασίλειο Λεονάρδο. Η ανασκαφή διήρκεσε με διαλείμματα ως το 1929 και αποκάλυψε τα ερείπια μνημείων και πολλές επιγραφές. Το Διάζωμα έχει αναλάβει την πραγματοποίηση των εργασιών για τον καθαρισμό και την τεκμηρίωση του αρχαίου θεάτρου που βρίσκεται στον αρχαιολογικό χώρο. Δυστυχώς, δε βρίσκουμε οδηγό παρά μόνο στα γερμανικά. Βγάζουμε τα εισιτήριά μας και ο φύλακας μας δείχνει τις περιοχές στις οποίες πρέπει να κινηθούμε. Κατηφορίζουμε στην κοιλάδα η οποία έχει ομαλή και περιποιημένη πρόσβαση και βλέπουμε τον κρυμμένο θησαυρό της. Υπάρχουν δυο ξεχωριστοί τομείς του χώρου που εκτείνονται στις όχθες της ρεματιάς του Μαυροδήλεσι. Στη βόρεια όχθη βρίσκονται τα επίσημα κτίρια (λουτρά, στοά, θέατρο, ναός, βάθρα αγαλμάτων, βωμοί) και στη νότια όχθη εκτείνονται οι εγκαταστάσεις και οι κατοικίες που εξυπηρετούσαν τη λειτουργία του Ιερού.

Στη βόρεια όχθη, το πρώτο που βλέπουμε δεξιά μας, είναι οι κίονες από το ναό αφιερωμένο στον Αμφιάραο. Ο ναός είναι εξάστυλος δωρικός  και το νότιο τμήμα του παρασύρθηκε από το χείμαρρο. Ο μεγάλος βωμός βρίσκεται πολύ κοντά στην πηγή που αναβλύζει ακόμη και σήμερα. Κάτω από τα πλατάνια, τα λουτρά.

 

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Η στοά... Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

  

Αριστερά μας, τα βάθρα των αγαλμάτων. Κάποιοι εργάζονται εδώ πολύ προσεκτικά. Μας χαιρετούν εγκάρδια. Αναστηλώνουν και καθαρίζουν τον τοίχο πίσω από τα βάθρα. Τα βάθρα είναι περίπου 25 με επιγραφές και κείμενα στα ελληνικά. Πάνω τους στέκονταν αγάλματα ηρώων, ιερέων, ευεργετών, του βασιλιά της Αιγύπτου Πτολεμαίου Δ’ και του Βρούτου. Ακόμα, ψηφίσματα του Ωρωπού και των Βοιωτών και αθλητικοί κατάλογοι.

 

Επόμενο βήμα, το θέατρο του ιερού στο οποίο φτάνουμε από τα ξύλινα σκαλοπάτια που έχουν στηθεί για τις εργασίες. Ο χώρος των θεατών, το κοίλο, είναι σχεδόν κατεστραμμένο, με τις θέσεις μη ορατές. Σώζονται πέντε μαρμάρινοι θρόνοι με ανάγλυφη διακόσμηση του 1ου αιώνα π. Χ.  και η υπέροχα αναστηλωμένη κιονοστοιχία του «προσκηνίου». Βγαίνουμε πίσω από το θέατρο και συνεχίζουμε. Μπροστά μας η μεγάλη στοά, κτίσμα δωρικού ρυθμού, με 110 μέτρα μήκος. Εδώ έφταναν οι ασθενείς, οι επισκέπτες και οι προσκυνητές για να προσευχηθούν στον Αμφιάραο. Στο τέλος της στοάς, ένα τετράγωνο κτίριο χρησίμευε ως λουτρό. Από αυτή την πλευρά, την ανατολική, ήταν κανονικά η είσοδος στον χώρο κατά την αρχαιότητα. Σήμερα μπαίνουμε από τη δυτική, δηλαδή ακολουθούμε την αντίθετη πορεία από τους αρχαίους προσκυνητές.

 

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Η στοά... Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Είναι ένα μέρος χαμηλής επισκεψιμότητας, κατάλληλο για μια μικρή απόδραση από την Αθήνα. Την άνοιξη και το φθινόπωρο είναι μαγικό... Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Η στοά από τη μεριά του θεάτρου

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Μαρμάρινος θρόνος στο θέατρο.... Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

 

Αφήνουμε την αριστερή και φτάνουμε στην δεξιά όχθη του χείμαρρου. Εδώ που σήμερα βρίσκονται μόνο κάποια διάσπαρτα λείψανα από πέτρες και μάρμαρα υπήρχαν καταστήματα και ξενοδοχεία, κατοικίες. Μια δομή που θυμίζει τη μικρογραφία μιας κοινωνίας που έχει αναπτυχθεί γύρω από τον θρησκευτικό τουρισμό της εποχής. Πολλοί πιστοί έφταναν εδώ προκειμένου να καταγραφεί το όνομά τους και να πάρουν σειρά για να ζητήσουν χρησμό.

 

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Το περιστύλιο του θεάτρου...Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Το θέατρο... Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Το θέατρο και οι μαρμάρινοι θρόνοι... Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

Αμφιάρειο: το δασωμένο ιερό ενός αρχαίου θεού και μάντη
Το θέατρο ..Φωτογραφία Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

 

Αρκετά συχνά, τοπικοί σύλλογοι οργανώνουν εξορμήσεις και ξεναγήσεις στο Αμφιάρειο. Είναι ένα μέρος χαμηλής επισκεψιμότητας, κατάλληλο για μια μικρή απόδραση από την Αθήνα. Την άνοιξη και το φθινόπωρο είναι μαγικό.