Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ

Ίνγκμαρ Μπέργκμαν: μικρό πορτρέτο μιας μεγάλης μορφής

Η ζωή και το έργο ενός βασικού διαμορφωτή της τέχνης του κινηματογράφου, που γεννήθηκε σαν σήμερα το 1918

Ήδη στις Άγριες Φράουλες, ταινία του 1957, που αποτελεί το ονειρικό ταξίδι ενός ηλικιωμένου καθηγητή στους τόπους των παιδικών του χρόνων, παράλληλα με ένα ταξίδι που εκτυλίσσεται πραγματικά, συνοψίζεται ολόκληρη η δραματουργία του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, ολόκληρη η προβληματική του, η οποία βέβαια εκτείνεται και στις περισσότερες από τις σαράντα ταινίες του, χωρίς όμως να επαναλαμβάνεται ακριβώς.

 

Αυτού του πλέον παραγωγικού και σημαντικότερου Σουηδού σκηνοθέτη του θεάτρου καταρχήν και ενός από τους μεγαλύτερους στην ιστορία του κινηματογράφου παγκοσμίως. Η αμφισβήτηση όσο και η κατάφαση της ίδιας της ζωής, η αγωνία, ο φόβος, ο θάνατος, ο έρωτας, η έλλειψη επικοινωνίας, τα ανθρώπινα συναισθήματα, οι μικρές και οι μεγάλες διαψεύσεις, παρεξηγήσεις, προδοσίες, το αίνιγμα της ύπαρξης ή μη του Θεού. Ξανά και ξανά. Μέσα από διαφορετικές ιστορίες κάθε φορά, πάντα πολύ προσωπικές, όσο και πανανθρώπινες.

 

Ένα ταξίδι λοιπόν στο παρελθόν, στην παιδική ηλικία, που για τον Μπέργκμαν, γεννημένο στην Ουψάλα, την παλιά πρωτεύουσα της Σουηδίας το 1918, υπήρξε τραυματική, νοσηρή, κάτω από τη δεσποτική τυραννία του ιερωμένου πατέρα και μίας εξίσου αυταρχικής μητέρας. Με μόνη του διέξοδο τη φαντασία, που συχνά γινόταν ψέμα, παραμύθι, θέατρο, το κουκλοθέατρο κάτω από το παλιό τραπέζι, τη μαγεία μιας παιδικής μουβιόλας (της Laterna Magica που έγινε τίτλος και της αυτοβιογραφίας του) σαν εκείνη του Αλέξανδρου στο συγκλονιστικό ημι-αυτοβιογραφικό έπος Φάννυ και Αλέξανδρος, γυρισμένο το 1982 στην Ουψάλα. Αυτή ήταν η ταινία για την οποία ο ίδιος παραδέχεται ότι αποτελεί το πιο ολοκληρωμένο του έργο και με το οποίο έγινε ακόμα πιο γνωστός σε ένα ευρύτερο κοινό - κερδίζοντας μάλιστα και τέσσερα Όσκαρ στην Αμερική, που μέχρι τότε τον ήξερε μόνο μέσα από τις κινηματογραφικές λέσχες και τα πανεπιστήμια.

 

Άγριες Φράουλες
Άγριες Φράουλες

 

Οπαδός του Χίτλερ στην εφηβεία του (κάτι που στην ωριμότητά του αποκήρυξε), συνεπαρμένος από παιδί με τον Στρίντμπεργκ (από τον οποίο αντλεί όλη την αγάπη του και το υλικό του για το θέατρο), εγκαταλείπει από πολύ νωρίς το σπίτι του, και τις σπουδές λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, για να αναζητήσει δουλειά στο Βασιλικό Θέατρο Dramaten, με μοναδικό του εφόδιο τις ερασιτεχνικές παραστάσεις μιας ενορίας. Εκεί γνωρίζει, έφηβο ακόμα, το μετέπειτα πρωταγωνιστή του και καρδιακό φίλο Έρλαντ Γιόζεφσον. Η αίτησή του απορρίφθηκε, για να γίνει τελικά βοηθός παραγωγής στην όπερα. Αρχίζει να γράφει ο ίδιος θέατρο και η χήρα του συνονόματού του συγγραφέα Γιάλμαρ Μπέργκμαν, Στίνα, τον παίρνει να δουλέψει στο περίφημο στούντιο Svensk Filmindustri. Καλλιτεχνικός διευθυντής εκεί είναι ο σπουδαίος σκηνοθέτης Victor Sjostrom, ο ηλικιωμένος καθηγητής στις Άγριες Φράουλες λίγα χρόνια μετά. Είναι το έτος 1943, γεννιέται η κόρη του από τον πρώτο του γάμο (θα ακολουθήσουν άλλοι τέσσερεις καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του), γράφει το πρώτο του σενάριο, το οποίο γίνεται δεκτό και τον επόμενο χρόνο γυρίζεται, με τον τίτλο Φρενίτις από τον Αλφ Σιέμπεργκ (από τον οποίο παίρνει και τα πρώτα «μαθήματα» κινηματογραφίας, κρατώντας το πόστο του σκρίπτα). Έτσι γίνεται και γυρίζει αμέσως μετά την πρώτη του ταινία, την Κρίση. Παράλληλα του δίνουν τη θέση του διευθυντή στο Δημοτικό Θέατρο του Χέλσιμποργκ. Είναι μόλις 24 χρόνων και ο νεότερος διευθυντής θεάτρου στην Ευρώπη. Γράφει και σκηνοθετεί θέατρο, παίζει στο ραδιόφωνο, τώρα πια κάνει και κινηματογράφο.

 

Η τελειομανία του γίνεται βασανιστική, τόσο για τον ίδιο με το ασθενικό του σώμα, που αντιδρά με τις πιο απίθανες αρρώστιες, όσο και για τους συνεργάτες του, από τους οποίους απαιτεί απόλυτη πειθαρχία. Στόχος του, να γίνει ο καλύτερος όλων και συγχρόνως να προστατεύσει τους αγαπημένους του ηθοποιούς. Ερωτεύεται σχεδόν πάντα τις πρωταγωνίστριές του και οι σχέσεις του έχουν μείνει μνημειώδεις. Με την ίδια ταχύτητα, το πάθος που φουσκώνει, σβήνει: εγκαταλείπει τις γυναίκες τη μία μετά την άλλη.

 

Στο Θέατρο του Μάλμε, όπου θα πάρει τη θέση του διευθυντή το 1952, γνωρίζει τους περισσότερους από τους μελλοντικούς του πρωταγωνιστές, οι οποίοι γίνονται διεθνώς γνωστοί μέσα από τις ταινίες του: Μαξ Βον Σύντοβ, Ίνγκριντ Τούλιν, Χάριετ Άντερσον, Μπίμπι Άντερσον – την οποία είχε ήδη χρησιμοποιήσει σε ένα διαφημιστικό σαπουνιού στα δεκαπέντε της. Οι ταινίες του γίνονται όλο και πιο αναγνωρίσιμες, όλο και πιο προσωπικές. Το '57 όμως είναι που αποκτά επιτέλους τη διεθνή καταξίωση, μετά το Ειδικό Βραβείο των Καννών για την Έβδομη Σφραγίδα. Η θρυλική σήμερα παρτίδα σκάκι μεταξύ ενός ιππότη του 14ου αιώνα σε μια αφανισμένη από την πανούκλα Σουηδία, και το Θάνατο, σοκάρει, προβληματίζει, θέτει για πρώτη φορά στην ιστορία του κινηματογράφου τα μεγάλα φιλοσοφικά ζητήματα που ταλανίζουν τον άνθρωπο από γενέσεως κόσμου. Αποκτά φανατικό κοινό σ' ολόκληρο τον κόσμο, στο χώρο των σπουδαστών, στο χώρο των σινεφίλ. Με τη συνδρομή του σπουδαίου διευθυντή φωτογραφίας Σβεν Νίκβιστ, καταχωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους εικονοπλάστες στην ιστορία του σινεμά. Η δεκαετία του ΄60 τού ανήκει. Ο κινηματογράφος του βρίσκεται στον αντίποδα ενός Φελλίνι, ενός Βισκόντι, ενός Αντονιόνι, του Μπουνιουέλ και όλων μαζί των Γάλλων της nouvelle vague. Μερικοί τίτλοι: Η πηγή των παρθένων, Μέσα από το σπασμένο καθρέφτη, Χειμωνιάτικο φως, Η Σιωπή. Κι ενώ σιγά-σιγά εγκαταλείπει τα μεταφυσικά θέματα, εισβάλει όλο και πιο πολύ στην ανθρώπινη ψυχή, αναλύοντας, εξερευνώντας αυτό το «κενό συναισθημάτων» που κουβαλάει ο άνθρωπος.

 

H 7η Σφραγίδα
H 7η Σφραγίδα

 

Διευθύνει πια το Βασιλικό Θέατρο, όταν το '65 μπαίνει σε ψυχιατρική κλινική, όπου εμπνέεται την Persona, την οποία γυρίζει αμέσως με το που βγαίνει. Κάτω από έναν εκτυφλωτικό καλοκαιρινό ήλιο, το απόλυτο εφιαλτικό φως για τον Μπέργκμαν, σε σκληρό κοντράστ του άσπρου και του μαύρου, όπως και οι ψυχολογικές μεταπτώσεις των δύο γυναικών και με μια πλοκή, σινεμά μέσα στο σινεμά, γίνεται από τα πιο διάσημα «μαθήματα» κινηματογράφου. Λίγο μετά, η μια εκ των δύο πρωταγωνιστριών, η Λιβ Ούλμαν γεννάει την κόρη τους, χωρίς να παντρευτούν. Ακολουθούν Η Ντροπή και οι Κραυγές και Ψίθυροι. Παντρεύεται την πέμπτη του γυναίκα, Ίνκγριντ Βον Ρόσεν, με την οποία μένει 24 χρόνια.

 

Το '76, εν μέσω προβών του Χορού του Θανάτου, σύρεται στο αστυνομικό τμήμα για υπόθεση φοροδιαφυγής. Για μία ακόμα φορά αντιδρά ψυχοσωματικά, πέφτει στο κρεβάτι, απομονώνεται με κατάθλιψη. Εγκαταλείπει τη Σουηδία και αναλαμβάνει το Residenzteater του Μονάχου. Γυρίζει τις πρώτες του διεθνείς ταινίες. Το Αβγό του Φιδιού, που πραγματεύεται το φασισμό και τη Φθινοπωρινή Σονάτα με τη Σουηδή διεθνή σταρ Ίνγκριντ Μπέργκμαν.

 

Με την Λιβ Ούλμαν και την Μπίμπι Άντερσον στα γυρίσματα του Persona
Με την Λιβ Ούλμαν και την Μπίμπι Άντερσον στα γυρίσματα του Persona

 

Kαθώς το 1979 απαλλάσσεται από τις κατηγορίες, επιστρέφει στα πάτρια εδάφη για τα γυρίσματα του Φάννυ και Αλέξανδρος. Δηλώνει ότι είναι η τελευταία του ταινία, μια «απειλή» που το κοινό του ακούει επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια. Όταν το '97 γυρίζει το Συντροφιά με έναν κλόουν, είναι βέβαιος ότι πεθαίνει. Το ένστικτό του τον είχε προειδοποιήσει μεν, αλλά ο θάνατος έρχεται για την αγαπημένη του Ίνγκριντ.

 

Απομονωμένος για χρόνια στο αγαπημένο του νησί Φαρό (τα 9 του παιδιά σπάνια τον επισκέπτονται, μιας και ποτέ δεν υπήρξε πατέρας συνειδητά, αλλά μάλλον εξ' ατυχημάτων), βουτηγμένος μέσα στο Στρίντμπεργκ, τον οποίο δε σταματά να ξαναδιαβάζει («δεν κατάφερα να γράψω ούτε μια φράση αντάξιά του»), στον Μπαχ, στην προσωπική του ταινιοθήκη, ξαναβλέπει τον Αμαξά-φάντασμα, τις ταινίες του φίλου του Κουροσάβα, του Ταρκόφσκι («ο μεγαλύτερος σκηνοθέτης όλων των εποχών») και δε σταματά να γράφει σενάρια, θεατρικά έργα (έχει γράψει δεκαεπτά), διηγήματα..  Εγκαταλείπει το νησί μόνο όταν θέλει να νοιώσει ότι είναι ακόμα ζωντανός, όπως όταν επέστρεψε στα τηλεοπτικά στούντιο για να γυρίσει το Saraband, ή για να κάνει θέατρο. Για να γυρίσει και πάλι πίσω στην επιλεγμένη μοναξιά του για την καθημερινή του παρτίδα σκάκι με τα κοινά του δαιμόνια.

 

Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν πέθανε στις 30 Ιουλίου το 2007.

 

Φάννυ και Αλέξανδρος
Φάννυ και Αλέξανδρος
Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασα στο Bard College της Νέας Υόρκης θέατρο και κινηματογράφο. Έχω γράψει για τα περιοδικά SL, Πρόσωπα, 01, Εικόνες του Κόσμου, Symbol του Επενδυτή, όπως και για τις σημαντικότερες ελληνικές εφημερίδες.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Επτά αριστουργήματα του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν
Ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες στην ιστορία του κινηματογράφου πεθαίνει σαν σήμερα το 2007. Αυτές είναι οι επτά πιο αντιπροσωπευτικές του ταινίες.
Οι καθρέφτες του Μπέργκμαν― και ο Καθρέφτης της Σύλβια Πλαθ
Με μουσική από το Κονσέρτο για δύο μαντολίνα του Βιβάλντι, ένα υπέροχο φιλμάκι για το πρωϊνό της Κυριακής
Τα όνειρα στον Μπέργκμαν
Ένα οπτικό δοκίμιο της Criterion Collection
Mια υπέροχη Λιβ Ούλμαν μιλάει για την ταινία που της άλλαξε τη ζωή
Η μούσα του Μπέργκμαν μιλά με αμεσότητα και αλήθεια, που σε αφήνει άναυδο.
11 ταινίες που ο Μπέργκμαν θεωρούσε καλύτερες από τις δικές του
Με κορυφαία τον "Αντρέι Ρουμπλιώφ"
Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για την Πηγή των Παρθένων
Το αριστούργημα του Μπέργκμαν στο Θερινό Κινηματογράφο «ΛΑΪΣ»

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η «Έκτη Αίσθηση» έγινε 21 χρονών: Κυκλοφόρησε στις αίθουσες σαν σήμερα
Σαν σήμερα, πριν από 21 χρόνια, η «Έκτη Αίσθηση» άφηνε τους θεατές με το στόμα ανοιχτό.
Μέριλιν Μονρόε: η γυναίκα που έκρυβε την κατάθλιψη κάτω απ' το γάργαρο γέλιο της
Σαν σήμερα πεθαίνει ο μεγαλύτερος μύθος του Χόλυγουντ και μία από τις ομορφότερες υπάρξεις που πέρασαν μπροστά από την οθόνη
«Showbiz Kids»: Το ντοκιμαντέρ του HBO για τα πρώην παιδιά-θαύματα του Χόλιγουντ
Οι μαρτυρίες πρώην και νυν διάσημων παιδιών-σταρ της οθόνης, μερικά εκ των οποίων κατόρθωσαν να σταθούν στη βιομηχανία και ως ενήλικες, σπανίως όμως χωρίς μπόλικα τραύματα.
8 κινηματογραφικές διακοπές που πήγαν εντελώς στραβά
Το μοτίβο των διακοπών που πηγαίνουν στραβά είναι σύνηθες στο σινεμά, ειδικότερα στο σινεμά τρόμου.
Maya Deren, «Eίναι η μητέρα όλων μας»
Ένα από τα ωραιότερα art films της ιστορίας του κινηματογράφου.
5ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Καστελλόριζου: Μια γιορτή του πολιτισμού στην εσχατιά της Ευρώπης
Φέτος, στον απόηχο της καραντίνας και του εγκλεισμού, θα προβληθούν 24 ντοκιμαντέρ από 18 διαφορετικές χώρες.
Η «Γκαρσονιέρα» είναι η σημαντικότερη ταινία που θα δούμε τον Αύγουστο
Το θαυμαστά ισορροπημένο, αριστουργηματικό dramedy του Μπίλι Γουάιλντερ προβάλλεται σε επανέκδοση.
1992: Πεθαίνει στην Αθήνα η Τζένη Καρέζη
Σαν σήμερα φεύγει από τη ζωή η μελαχρινή με το ακατανίκητο πράσινο βλέμμα: τα παιδικά χρόνια, οι γάμοι, ο δρόμος προς την Τέχνη
To ελληνικό καλοκαίρι στο σινεμά της τελευταίας δεκαετίας
Από το «Wasted Youth» και το «Suntan» του Αργύρη Παπαδημητρόπουλου μέχρι το μικρού μήκους «Heatwave» του Φωκίωνος Ξένου, συγκεντρώσαμε μερικές από τα πιο χαρακτηριστικές καλοκαιρινές ταινίες της πρόσφατης ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής.
10 ερωτικά θρίλερ που αξίζει να δείτε
10 ενέσεις κινηματογραφικής κάψας και αδρεναλίνης για να εμπλουτίσετε το θερινό σινεφιλικό σας διαιτολόγιο.
Πώς ο Πίτερ Σέλερς βούλιαξε μια πειρατική ταινία στα νερά της Κύπρου
Σαν σήμερα το 1980 πεθαίνει ο Πίτερ Σέλερς. Το ντοκιμαντέρ «The Ghost of Peter Sellers» ρίχνει φως στα θρυλικά τραγελαφικά γυρίσματα μιας –πλέον cult– ταινίας των '70s στην Κύπρο
Σταύρος Τσιώλης (1937-2019)
Ένας από τους πιο μοναχικούς και αγαπητούς ανθρώπους του ελληνικού σινεμά αφηγείται την μυθιστορηματική ζωή του στο LIFO.gr
Οι τουριστικές ταινίες του Φράνσις Κάραμποτ στις δεκαετίες του ’60 και του ’70
Νησιά, ήλιος, θάλασσα, γνωστοί ηθοποιοί και οι μουσικές του Γιάννη Μαρκόπουλου και του Βαγγέλη Πιτσιλαδή.
Επιστροφή στα θερινά: Επισκεπτόμαστε και πάλι τους αγαπημένους μας καλοκαιρινούς κινηματογράφους
Κινηματογραφικές βραδιές, στις μικρές «οάσεις» της πόλης, παρέα με παγωμένη Fischer κάτω από τον έναστρο ουρανό.
 Το πρώτο podcast του Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλου και μια χαλαρή κουβέντα με τον Στάθη Τσαγκαρουσιάνο
Ποιες ταινίες θα επανεκδοθούν αυτό το παράξενο καλοκαίρι στα θερινά σινεμά σε μια χαλαρή σινεφιλική συζήτηση με τον εκδότη της LIFO
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή