Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
 

Μάρκος Μέσκος: «Η ποίηση υπάρχει σαν ένας κρυμμένος θησαυρός στα αισθήματα των ανθρώπων»

Όταν ο ποιητής Μάρκος Μέσκος είχε μιλήσει στη LIFO
«Σε ποιον θάνατο πήγες. Περνούσε αεράκι από εκεί;» ...Εικονογράφηση: Dreyk the Pirate / LifO

Ο σημαντικός Έλληνας ποιητής που πέθανε σήμερα σε ηλικία 84 ετών, ύστερα από μακροχρόνια πάλη με τον καρκίνο, είχε δώσει μια ειλικρινή και απροσποίητη συνέντευξη στον Άρη Δημοκίδη το 2009. 

 

Κύριε Μέσκο, είδατε την Ψυχή Βαθιά του Παντελή Βούλγαρη;

Την είδα.

 

Πώς σας φάνηκε; Σας ρωτώ όχι μόνο επειδή ο εμφύλιος απασχολεί και το δικό σας έργο, αλλά και επειδή στην αρχή και στο τέλος της ταινίας παρατίθενται δικοί σας στίχοι («Σε ποιον θάνατο πήγες. Περνούσε αεράκι από εκεί;» - «Στοχάσου: Πόσο κράτησε το Θαύμα˙ πόσον η κακιά Στιγμή!»).

Το φιλμ κάνει μια απόπειρα αναφοράς στον εμφύλιο - πρόκειται για μια σημαντική προσπάθεια αυτογνωσίας. Ο Παντελής Βούλγαρης έβαλε αυτό τον πόλεμο στο προσκήνιο πάλι. Δεν νομίζω ότι φιλοδοξούσε να κάνει λεπτομερή καταγραφή της ιστορίας, μιλάμε για μια δειγματοληψία του εμφυλίου. Αυτό που ήθελε να κάνει το κατάφερε. Κάποια πλάνα δεν με βρίσκουν σύμφωνο, υπάρχουν ιστορίες που έχουν βιωθεί από εμένα διαφορετικά - δεν μπορώ να μην τονίσω όμως την καλή του προαίρεση (με τη συμπαράσταση της γυναίκας του της Ιωάννας Καρυστιάνη). Είναι ένα κέρδος τελικά, και πρέπει να ξαναδούμε τα πράγματα απ' την αρχή - και σε βάθος.

 

Εσείς πάντως στο έργο σας δεν προσπαθείτε να είστε αμερόληπτος ή ουδέτερος με τον εμφύλιο...

Δεν βάζω στο ίδιο τσουβάλι τις δυο παρατάξεις. Δεν το έχω κάνει αυτό... Μεροληπτώ υπέρ του ηττημένου. Αλλά ξέρω ότι έγιναν σπουδαία πράγματα ανθρώπινης συνείδησης και τρυφερότητας και από την άλλη πλευρά. Δεν χαρακτήριζαν όμως την εξουσία αυτής της παράταξης, χαρακτήριζαν περιπτώσεις...

 

Ξέρω πολύ καλά αυτή την αναπνοή που βγάζουν πολλές φορές η βροχή, και το χιόνι, και η ομίχλη και η λιακάδα. Όλα τα τοπία, όμως, κρύβουν από πίσω τους μια ανάγκη - την ανάγκη να φανερώσουν (ή να κρύψουν) μια σκέψη, έναν συλλογισμό, ένα πρόβλημα.

 

Γεννηθήκατε στην Έδεσσα και ζήσατε εκεί για πολλά χρόνια. Μετά η «εσωτερική μετανάστευση» σάς πήγε στην Αθήνα και δουλέψατε σε διαφημιστικά γραφεία.

Ήταν θέμα επιβίωσης. Δεν εισχώρησε η τέχνη μου εκεί, δεν ήθελα να αλλοτριωθώ. Απέρριψα μάλιστα και προτάσεις για να γίνω μέτοχος σε διαφημιστικές εταιρείες. «Ευχαριστώ», τους είπα, «θέλω απλώς να πληρώνομαι καλά. Τον υπόλοιπο χρόνο τον θέλω για αλλού, βγάζοντας την επαγγελματική σκόνη από πάνω μου». Έτσι κι αλλιώς, στη διαφήμιση με έστρεψε ένας καλός μου φίλος. Εγώ στην αρχή ήθελα να γίνω δάσκαλος - ο πατέρας μου δεν με άφησε. Ήθελα επίσης να γίνω αρχιτέκτονας, πάλι ο πατέρας μου δεν με άφησε. Πήρα κι εγώ τα μπογαλάκια μου κι έφυγα και προσπάθησα να χτίσω τη ζωή μου απ' την αρχή.

 

Ο πατέρας σας δεν σας άφησε να γίνετε δάσκαλος και αρχιτέκτονας...

Ήθελε να γίνω έμπορος, να ακολουθήσω το δικό του παράδειγμα. Αν ήταν δυνατόν. Μπορούσα να γίνω ποτέ έμπορος εγώ; Δεν είχα ποτέ καμία σχέση με το χρήμα!

 

Σας άφησε όμως να γίνετε ποιητής!

Δεν το ήξερε. Νομίζω ότι και μέχρι το τέλος της ζωής του δεν γνώριζε τι σημαίνουν όλα αυτά... Οι δικοί μου (με την εξαίρεση της μεγάλης μου αδερφής) δεν έμαθαν τι σημαίνει ποίηση, ποιο είναι το βαθύτερο μεράκι μου, το βαθύτερο μυστικό μου. Αλλά κι εγώ δεν επιδίωξα να γίνω φανερά γνωστός. Όχι μόνο στους δικούς μου - πολλές φορές άνθρωποι με ρωτούσαν τι σχέση έχω με τον Μάρκο Μέσκο τον ποιητή και έλεγα: «Είναι ξάδερφός μου, ο συνονόματος ξάδερφός μου». Δεν μπορώ να πω εγώ για τον εαυτό μου «εγώ είμαι ποιητής», είναι μεγάλη κουβέντα. Δεν προσήλθα στο ιερό της ποίησης για να αναγνωριστώ - ήταν ανάγκη ψυχής.

 

Δεν σας ενδιαφέρει η υστεροφημία;

Όχι, και δεν πιστεύω και στη μεταφυσική... Τώρα, αν αφήσουμε κάποια ίχνη καλώς, διαφορετικά...

 

Η ποίηση, κατά τη γνώμη σας, πρέπει να είναι χρήσιμη ή όμορφη; Γίνεται να είναι και τα δύο;

Αρκετά κείμενα από το τελευταίο μου βιβλίο (Στον Ενικό και Πληθυντικό ψίθυρο) αναφέρονται σ' αυτό ακριβώς το ερώτημα. Η ποίηση υπάρχει σαν ένας κρυμμένος θησαυρός στα αισθήματα των ανθρώπων. Είναι μια κρυμμένη ομορφιά, η οποία -σαν ένα τεράστιο μυστικό- καταφέρνει και εκμαιεύεται από κάποιους γραφιάδες, ποιητές. Εγώ πιστεύω ακράδαντα ότι η ποίηση είναι ένα από τα ουσιαστικά μεγέθη που προσδιορίζουν και τη ζωή και την έκφραση των όντων επί του πλανήτη Γη. Και, επιμένω να ισχυρίζομαι ότι, αν ο πλανήτης Γη μαυρίσει τελείως από τους επιχειρηματίες, από την αγορά, από όλα τα κακώς κείμενα, η ανθρώπινη φύση θα μεταναστεύσει σε άλλους πλανήτες - κάποτε. Και εκεί θα βρει τις καινούργιες αγκαλιές της, τις καινούργιες φωλιές της. Και εκεί θα εκφραστεί.

 

Αυτό το εννοείτε μόνο κυριολεκτικά ή και μεταφορικά;

Κυριολεκτικά. Το λέω και σ' αυτούς που υποστηρίζουν ότι έρχεται το τέλος της ιστορίας, το τέλος της ποίησης... Δεν είναι έτσι, κατά την ταπεινή μου γνώμη. Δεν τελειώνουν τα πράγματα, όσο υπάρχει ζωή θα υπάρχουν και η ομορφιά και η ποίηση και οι αναζητήσεις που ολοκληρώνουν τα όντα της Γης.

 

Ξέρω πως ζωγραφίζετε. Οι πίνακές σας συμπληρώνουν το ποιητικό σας έργο ή μήπως είναι το αντίβαρο σ' αυτό;

Δεν συμπληρώνουν οι πίνακες την ποίησή μου, είναι ένα υστερόγραφο σε χαρτιά, στα «αθώα λευκά χαρτιά» του Καρυωτάκη. Μόνο που εδώ έχουνε και χρώματα... Είναι μια αποφόρτιση. Όταν είμαι κουρασμένος και θέλω να ηρεμήσω, πιάνω τα χαρτιά και τα πινέλα και προσπαθώ να μπογιατίσω - ζωγράφος δεν δηλώνω. Ζωγραφίζω για μένα κυρίως, και για κάποιους φίλους.

 

Και, κυρίως, τοπία που έχετε δει;

Ναι. Ξέρω πολύ καλά αυτή την αναπνοή που βγάζουν πολλές φορές η βροχή, και το χιόνι, και η ομίχλη και η λιακάδα. Όλα τα τοπία, όμως, κρύβουν από πίσω τους μια ανάγκη - την ανάγκη να φανερώσουν (ή να κρύψουν) μια σκέψη, έναν συλλογισμό, ένα πρόβλημα.

 

Αναρωτιέμαι τι σας κράτησε -και κυρίως τι σας κρατάει ακόμα- εδώ, στη Θεσσαλονίκη...

Έφυγαν τα χρόνια καλέ μου φίλε, λιγοστεύει η ζωή μας... Το κονάκι το δικό μου είναι κάπου στην Άνω Τούμπα, οι φίλοι είναι εδώ και είμαι και κοντά στα δικά μου λημέρια, στο Βέρμιο, στο Καϊμακτσαλάν, στην Έδεσσα...

 

Είναι, τελικά, μια πόλη που εμπνέει ή μια πόλη που σκοτώνει την έμπνευση;

Η Θεσσαλονίκη είναι ένα τεράστιο εργαστήρι τέχνης. Είναι όμως κάπως υπόγειο όλο αυτό. Αυτά που φαίνονται στην επιφάνεια είναι τα διάφορα εξουσιαστικά κέντρα και οι διάφοροι πνευματικοί τρομοκράτες (ας μην τους ονομάσω τώρα). Η πόλη, όμως, είναι ιδεώδης τόπος για δημιουργία, για τέχνη. Ακόμα και τώρα. Πολλοί λένε ότι οι ποιητές και οι λογοτέχνες της πόλης μας τελείωσαν. Δεν είναι έτσι - η ζωή έρχεται πάντα και προσκομίζει νεότερους. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν αρνητικά στην πνευματική ζωή της πόλης - δείτε τη δημοσιογραφική λογοτεχνία, όλο αυτό το δήθεν...

 

Και η καθημερινότητα; Η ποιότητα ζωής;

Η καθημερινότητα καθορίζεται από τους ανθρώπους με τους οποίους συναλλάσσεσαι. Όπως παντού, κι εδώ το σημαντικό είναι ο άνθρωπος - και οι επιλογές του.

 

Ισχύει δηλαδή αυτό που έγραψε ο Καβάφης για την πόλη που μας ακολουθεί, που είναι μέσα μας;

Ισχύει, βεβαίως ισχύει. Θα πρέπει ο άνθρωπος να αντέχει τη σιωπή του. Αν την αντέχει, θα είναι παντού καλά.

 

 

"Το αντίο"

 

Φύλλο ξερόφυλλο σαν πεταλούδα φθινοπωρινή πέφτοντας νανουρίζεται - στο καλό! στο καλό!

 

Ήταν δικό σου το αντίο

τύχη και μοίρα και ειμαρμένη

λέξη που κουδουνίζει σαν κάτι άλλο'

 

φύλλο φυλλαράκι γνωστό από τα παλιά

όχι ζούδι νεκρό μα προσδοκία

λευκής νιφάδας στο μέτωπό σου τώρα

που έγινες σιωπή και ποίημα και σκοτάδι

έγινες δύσβατο φως καθώς θερίζει την αιώνια ματαιότητα.

                                

 

_________

Ο Μάρκος Μέσκος γεννήθηκε στην Έδεσσα της Μακεδονίας το 1935. Εκεί οι εγκύκλιες και οι γυμνασιακές του σπουδές. Κατ' αρχάς στο εμπορικό κατάστημα του πατρός του και κατόπιν, 1965-1980, στην Αθήνα. Απεφοίτησε από το Αθηναϊκό Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Σχολής Δοξιάδη Αθηνών το 1968. Εργάστηκε, μεταξύ άλλων εργασιών του ποδαριού, ως γραφίστας σε αρκετά διαφημιστικά γραφεία αλλά και επιμελητής εκδόσεων. Πολύ πριν, από το 1957, είχε συνδεθεί με τη συντακτική ομάδα του περιοδικού "Μαρτυρίες". Γράφει ποιήματα από το 1952. Συνεργάστηκε με ποιήματα, μελέτες και πεζογραφήματα σε πολλά περιοδικά. Ποιήματά του μεταφράστηκαν σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Από το 1981 είναι εγκατεστημένος στη Θεσσαλονίκη. Φίλος και συνιδρυτής της εκδοτικής ομάδας των "Χειρογράφων" ενώ από το 1987-1993 εργάστηκε ως υπεύθυνος των εκδόσεων της Α.Σ.Ε. Έχει τιμηθεί με το βραβείο ποίησης του περιοδικού "Διαβάζω" για τους "Χαιρετισμούς", 1995, και με το βραβείο του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών, το 2006, για το σύνολο του ποιητικού του έργου.

 

 

 

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Σεξουαλική παρενόχληση

Βιβλίο Σεξουαλική παρενόχληση

Ένα λοξό σχόλιο του Έλληνα συγγραφέα Θωμά Κοροβίνη πάνω στην έκφραση της ερωτικής επιθυμίας και τα όριά της.
2 ΗΜΕΡΕΣ ΠΡΙΝ
Ποιος ήταν πραγματικά ο Λεονάρντο ντα Βίντσι

Βιβλίο Ποιος ήταν πραγματικά ο Λεονάρντο ντα Βίντσι

O άκρως ευαίσθητος και αντιφατικός Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν εφευρέτης των πιο ακραίων μηχανών και μέγας ανατόμος. Κυρίως, όμως, υπήρξε το πιο δημιουργικό μυαλό που ανέδειξαν ποτέ οι Καλές Τέχνες και οι επιστήμες, όπως αποκαλύπτει η «Βιογραφία μιας μεγαλοφυΐας» του Walter Isaacson που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
2 ΗΜΕΡΕΣ ΠΡΙΝ
O Brion Gysin υπήρξε μία από τις πιο σημαντικές έκκεντρες καλλιτεχνικές μορφές του 20ου αιώνα

Βιβλίο O Brion Gysin υπήρξε μία από τις πιο σημαντικές έκκεντρες καλλιτεχνικές μορφές του 20ου αιώνα

Εμψυχωτής της cut-up τεχνικής στη λογοτεχνία και την ποίηση, δημιουργός της Ονειρομηχανής, οπτικός ποιητής, διακεκριμένος ζωγράφος και άλλα πολλά, ο Brion Gysin έχει τώρα, για πρώτη φορά, ένα βιβλίο του στη γλώσσα μας
14.1.2019
Έτσι θα γίνει η Κεντρική Δημοτική Βιβλιοθήκη της Αθήνας

Βιβλίο Έτσι θα γίνει η Κεντρική Δημοτική Βιβλιοθήκη της Αθήνας

Μια πολίτης ταγμένη στην ανάγνωση, μια νεαρή αρχιτεκτόνισσα και μια ιστορικός συντονίζουν εδώ και χρόνια, αθόρυβα, τις δυνάμεις τους για να φτιάξουν κάτι χρήσιμο και ωραίο
14.1.2019
«Ομοφυλόφιλοι, κομμουνιστές, ναρκομανείς, άθεοι»: Οι φάκελοι του FBI για τους Αμερικανούς συγγραφείς του ’60

Βιβλίο «Ομοφυλόφιλοι, κομμουνιστές, ναρκομανείς, άθεοι»: Οι φάκελοι του FBI για τους Αμερικανούς συγγραφείς του ’60

Σε μια εντυπωσιακή έκδοση, παρουσιάζονται οι φάκελοι 16 κορυφαίων Αμερικανών συγγραφέων όπως τους είχαν στοιχειοθετήσει οι πράκτορες του Έντγκαρ Χούβερ
13.1.2019
Το γεμάτο περιπέτειες, γεμάτο γνώσεις ταξίδι του Γουίλις Μπάρνστοουν στα ελληνικά νησιά

Βιβλίο Το γεμάτο περιπέτειες, γεμάτο γνώσεις ταξίδι του Γουίλις Μπάρνστοουν στα ελληνικά νησιά

Η συναρπαστική ομιλία του 91χρονου βραβευμένου μεταφραστή της αρχαίας Λυρικής ποίησης, πριν τρεις μήνες στην Εταιρεία συγγραφέων, για τη ζωή του στην Ελλάδα και τη γνωριμία με τις κορυφαίες πνευματικές προσωπικότητές της.
12.1.2019
Αγκάθα Κρίστι: Η «μαμά» του Ηρακλή Πουαρό και της αστυνομικής λογοτεχνίας

Βιβλίο Αγκάθα Κρίστι: Η «μαμά» του Ηρακλή Πουαρό και της αστυνομικής λογοτεχνίας

Σαν σήμερα πεθαίνει η πιο γνωστή συγγραφέας μυστηρίου που βρέθηκε στο Βιβλίο Γκίνες επειδή πούλησε τα περισσότερα αντίτυπα στην ιστορία του μυθιστορήματος, κερδίζοντας πάντα τα στοιχήματα της εφηβείας μας
12.1.2019
Πόσο σημαντική παραμένει η Άιρις Μέρντοχ στα 100ά της γενέθλια;

Βιβλίο Πόσο σημαντική παραμένει η Άιρις Μέρντοχ στα 100ά της γενέθλια;

Ένα νέα βιβλίο διερευνά την κληρονομιά της σπουδαίας συγγραφέως με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή της
10.1.2019
Φάνης Κακριδής (1933 - 2019): «Μόρφωση είναι αυτό που σου μένει, όταν ξεχάσεις όσα έμαθες στο σχολείο»

Βιβλίο Φάνης Κακριδής (1933 - 2019): «Μόρφωση είναι αυτό που σου μένει, όταν ξεχάσεις όσα έμαθες στο σχολείο»

Ο ομότιμος καθηγητής κλασικής φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων που πέθανε χθες στα 86 του ήταν μια σπουδαία φυσιογνωμία των γραμμάτων, των ανθρωπιστικών σπουδών, της φιλολογίας και του πολιτισμού
9.1.2019
Αντώνη Μποσκοΐτη, πες μας όσα δεν έγραψες ποτέ από τις κουβέντες σου με σπουδαίες προσωπικότητες

Βιβλίο Αντώνη Μποσκοΐτη, πες μας όσα δεν έγραψες ποτέ από τις κουβέντες σου με σπουδαίες προσωπικότητες

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «18 συνεντεύξεις – σαν μονόπρακτα», ο δημοσιογράφος και σκηνοθέτης αποκαλύπτει άγνωστα περιστατικά –ευτράπελα και ενοχλητικά– συνεντεύξεων με μεγάλες προσωπικότητες
8.1.2019
Ηδονοθήρας, σεξομανής και αγρίως εκκεντρικός: Η μυστική ζωή του Βίκτωρος Ουγκό

Βιβλίο Ηδονοθήρας, σεξομανής και αγρίως εκκεντρικός: Η μυστική ζωή του Βίκτωρος Ουγκό

Εξωφρενικές πτυχές από τη ζωή του συγγραφέα των «Άθλιων» με αφορμή την πρόσφατη τηλεοπτική μεταφορά του διάσημου έργου
7.1.2019
Μικροαστοί και «νοικοκύρηδες»: Ποιοι είναι και πώς ζουν στην Ελλάδα

Βιβλίο Μικροαστοί και «νοικοκύρηδες»: Ποιοι είναι και πώς ζουν στην Ελλάδα

Η επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης και επιστημονική διευθύντρια του ΙΝΕΜΥ, Βάλια Αρανίτου, μελετά την εξέλιξη της Ελληνικής μεσαίας τάξης.
7.1.2019
Να πώς μοιάζει η γραφιστική στη Βόρεια Κορέα

Βιβλίο Να πώς μοιάζει η γραφιστική στη Βόρεια Κορέα

Μια σπάνια ματιά στο απολυταρχικό κράτος που είναι τόσο απομονωμένο και αναχρονιστικό, που καταντάει εξωτικό
6.1.2019
Τασία Βέρρα, η αξεπέραστη Φωνή της δημοτικής μας παράδοσης

Βιβλίο Τασία Βέρρα, η αξεπέραστη Φωνή της δημοτικής μας παράδοσης

Ένα βιβλίο για την «ιέρεια των πανηγυριών» είναι αφορμή για να αναλογιστούμε την ακάματη τραγουδίστρια με εύρος φωνής και τεχνική αρτιότητα που ελάχιστοι άλλοι έχουν.
6.1.2019
Οι «κάλπηδες» του βιβλίου είμαστε εμείς οι ίδιοι: «Ο φύλακας στη σίκαλη» στα 100α γενέθλια του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ

Βιβλίο Οι «κάλπηδες» του βιβλίου είμαστε εμείς οι ίδιοι: «Ο φύλακας στη σίκαλη» στα 100α γενέθλια του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ

Ξαναδιαβάζοντάς το ως ενήλικας, νοιώθεις τον πόνο του Χόλντεν Κόλφιλντ να περιφέρεται σαν φάντασμα ακρωτηριασμένου μέλους.
4.1.2019