Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Η γοητεία των νεφών: Το #cloudporn είχε επινοηθεί πολύ πριν από το Instagram

Η καλλιτεχνική έκφραση του δέους που νιώθουμε για τα σύννεφα έχει ξεκινήσει εδώ και αιώνες

Τη στιγμή που γράφεται αυτό το άρθρο, στο Instagram το #clouds συγκεντρώνει 82.146.776 αναρτήσεις, το #cloudporn μετρά 19.279.668 ενώ το #skyporn αγγίζει τα 20.565.013.

 

Οι αριθμοί αυτοί μαρτυρούν πως το να ατενίζουμε τον ουρανό και να ονειροπολούμε απολαμβάνοντας τα σχήματα, τα χρώματα και το ταξίδι που διαγράφουν τα σύννεφα, συναρπάζει τον άνθρωπο ακόμα και σήμερα που έχουμε στη διάθεση μας αναρίθμητους τρόπους για να περάσουμε την ώρα μας.

 

Από την αρχαιότητα μέχρι και την σύγχρονη εποχή ο άνθρωπος διαχρονικά μαγεύεται από τους αιθέριους αυτούς σχηματισμούς. Ανάλογα με την ώρα της ημέρας, τις καιρικές συνθήκες και το τοπίο μέσα στο οποίο βρισκόμαστε, αλλά κυρίως ανάλογα με το τοπίο που κρύβεται μέσα μας, τα σύννεφα εμπνέουν διαφορετικά συναισθήματα και λειτουργούν συνήθως κατευναστικά στον ψυχισμό μας. 

 

Aν οι αέρινες αυτές μάζες συνεπαίρνουν εμάς, τους απλούς θνητούς, για τους καλλιτέχνες έχουν υπάρξει πηγή έμπνευσης και αφορμή να επιδείξουν τη δεξιοτεχνία τους εδώ και αιώνες. 

 

Είτε αρμενίζουν μοναχικά εν αιθρία, είτε συνωστίζονται προμηνύοντας κάτι κακό, λευκά σαν προβατάκια, κόκκινα, χρυσά, ανάλαφρα κι ευοίωνα ή βαριά και μαύρα που εγκυμονούν καταστροφές, τα σύννεφα πάντα μας συναρπάζουν.

 

Απρόσιτα και παροδικά, κυματίζουν πάνω από τα κεφάλια μας και μας καλούν να στρέψουμε το βλέμμα ψηλά, μακριά από τις καθημερινές χθόνιες ασχολίες που περιορίζουν τον ορίζοντα μας.

 

Λειτουργώντας ως το τεστ Ρόρσαχ της φύσης, επιτρέπουν σε όσα κρύβονται στις πιο απροσπέλαστες περιοχές του μυαλού μας να αναδυθούν και κάπως μαγικά να αρθρωθούν σε σκέψεις και διαθέσεις ώστε εν τέλει να εκτονωθούν.

 

Καθώς αλλάζουν το φως και τα σχήματά τους, αλλάζει μαζί και η αντίληψη μας για τον χώρο, το βάθος και τον χρόνο.

 

Ακόμα και οι πιο τρελές ανθρωπογενείς χρωματικές παρεκκλίσεις δεν μπορούν να συναγωνιστούν την παλέτα του ουρανού όταν αποφασίζει να παίξει με την αδιαφάνεια και τη διάθλαση του φωτός μέσα από τα δισεκατομμύρια υδροσταγονίδια που αιχμαλωτίζουν την προσοχή και τη φαντασία μας.

 

John Constable (1776–1837): Cloud Study, 1830–35. Σκίτσο, νερομπογιά σε γραφίτη,
John Constable (1776–1837): Cloud Study, 1830–35. Σκίτσο, νερομπογιά σε γραφίτη,

 

Κι αν οι αέρινες αυτές μάζες συνεπαίρνουν εμάς, τους απλούς θνητούς, για τους καλλιτέχνες έχουν υπάρξει πηγή έμπνευσης και αφορμή να επιδείξουν την δεξιοτεχνία τους εδώ και αιώνες.

 

Όταν το 1803 ο Βρετανός χημικός και μετεωρολόγος Λουκ Χάουαρντ κατέταξε τα νέφη σε σωρείτες, στρώματα και θυσάνους και περιέγραψε τα ύψη και τους μελανίες, ενέπνευσε τον εξηντάχρονο τότε Γκαίτε, με τον οποίο αλληλογραφούσαν, να γράψει μία σειρά ποιημάτων αφιερωμένων στον επιστήμονα που ονομάτισε αυτές τις άπιαστες και απροσδιόριστες νεφελώδεις μορφές.

 

Η παροδική φύση του ουράνιου αυτού θεάματος ώθησε πολλούς ζωγράφους να προσπαθήσουν να απαθανατίσουν την ομορφιά του.

 

Μάλιστα κάποιοι, όπως ο Βρετανός εκπρόσωπος του ρομαντισμού John Constable, αλλά και ο επίσης ζωγράφος γιος του, Lionel Bicknell Constable, επηρεάστηκαν πολύ από τις θεωρίες του και φιλοτέχνησαν πολλές ονειρικές σπουδές στα σύννεφα.

 

Η συγγραφέας Mary Jacobus σε ένα βιβλίο της αναφέρει πως εκτός από μετεωρολογικό φαινόμενο, τα σύννεφα για τον πατέρα Constable ήταν μία πηγή αισθήσεως και αντίληψης, ένα αισθητηριακό όργανο:

 

«Αν η ζωγραφική είναι μία άλλη διάσταση αίσθησης και ο ουρανός ένα αισθητηριακό όργανο, τότε τα σύννεφα που σχεδίαζε είναι λιγότερο μια απεικόνιση των αλλαγών του καιρού και περισσότερο μια ρομαντική αποτύπωση του θαυμασμού, των σκέψεων και των συλλογισμών που συνδέονται με έναν συγκεκριμένο τόπο και μια δεδομένη χρονική στιγμή».

 

Lionel Constable (1828 - 1887), Cloud Study, μεταξύ 1849 και 1855. Λάδι σε χαρτί.
Lionel Constable (1828 - 1887), Cloud Study, μεταξύ 1849 και 1855. Λάδι σε χαρτί.

 

Ωστόσο δεν συμφωνούσαν όλοι οι καλλιτέχνες με την ιδέα της ταξινόμησης και κατηγοριοποίησης των φυσικών φαινομένων βάσει των έξωθεν χαρακτηριστικών τους.

 

Για παράδειγμα ο Γερμανός ζωγράφος τοπίων Caspar David Friedrich που επίσης ανήκε στους Ρομαντικούς, θεωρούσε πως η κατάταξη του Howard περιόριζε σημαντικά τη δυναμική έκφρασης των καλλιτεχνών και την απεικόνιση των νεφών στην τέχνη.

 

Ίσως μάλιστα ο πιο γνωστός πίνακας του, Wanderer above the Sea of Fog (1818), ο οποίος θεωρείται αριστούργημα του γερμανικού ρομαντισμού, να αντικατοπτρίζει ακριβώς αυτή την περιφρόνησή του, μέσω της κυριαρχίας του τοπίου και την ασημαντότητα της ανθρώπινης φιγούρας.  

 

Caspar David Friedrich, Wanderer above the Sea of Fog, 1819. Λάδι σε μουσαμά.
Caspar David Friedrich, Wanderer above the Sea of Fog, 1819. Λάδι σε μουσαμά.

 

Στην ελληνική τέχνη τα σύννεφα αποτυπώνονται μεγαλειωδώς στις θαλασσογραφίες, όπως στο έργο του Ιωάννη Αλταμούρα Το Λιμάνι της Κοπεγχάγης του 1874, όπου ο ουρανός σχεδόν κυριαρχεί, ενώ χωρισμένος από την θάλασσα με τη νοητή γραμμή του ορίζοντα συνθέτουν μια κλεψύδρα μέσα στην οποία ο χρόνος κυλά σαν άμμος, μαζί με τις αναρίθμητες αποχρώσεις των νεφών που αντικατοπτρίζονται στην επιφάνειά της.

 

Ιωάννης Αλταμούρας, Το Λιμάνι της Κοπεγχάγης, 1874. Λάδι σε μουσαμά.
Ιωάννης Αλταμούρας, Το Λιμάνι της Κοπεγχάγης, 1874. Λάδι σε μουσαμά.

 

Ένα άλλο έξοχο δείγμα της ονειρικής διάστασης που αποδίδεται στα σύννεφα στην ελληνική ζωγραφική, είναι η Εαρινή Συμφωνία (1885-1886) του Νικόλαου Γύζη. Ο αλληγορικός πίνακας απεικονίζει δεκάδες μορφές και άυλες οπτασίες που μοιάζουν σαν να κατεβαίνουν από τα νέφη που καλύπτουν το άνω μέρος του, συμβολίζοντας την ένωση ουρανού και γης που οδηγεί στην αναγέννηση της φύσης. 

 

Νικόλαος Γύζης, Εαρινή Συμφωνία, 1886. Λάδι σε μουσαμά.
Νικόλαος Γύζης, Εαρινή Συμφωνία, 1886. Λάδι σε μουσαμά.

 

Με την ανάδυση και εξέλιξη της φωτογραφίας οι αιθέριες μάζες αποτυπώθηκαν έτσι ώστε η υφή τους να προσκαλεί τον θεατή να χαθεί εντός του πουπουλένιου περιγράμματος και να ξεχάσει την τραχύτητα της ζωής.

 

Στο έργο Nuage 8 (Σύννεφο 8, 1999) του Ελβετού φωτογράφου Balthasar Burkhard απεικονίζεται αυτούσιο το ατμοσφαιρικό αυτό φαινόμενο σε μια αεροφωτογραφία που ανυψώνει το βλέμμα μας στο επίπεδο των νεφών και εστιάζει στην παραδοξότητα του βάθους ενός άυλου σχηματισμού.

 

Ο φαινομενικά πλούσιος όγκος δεν είναι παρά μια πάχνη, αδιαφανής και διαπερατή συνάμα.

 

Balthasar Burkhard, Nuages 8, 1999. Φωτογραφία
© Estate Balthasar Burkhard
Balthasar Burkhard, Nuages 8, 1999. Φωτογραφία © Estate Balthasar Burkhard

 

Η Αμερικανίδα καλλιτέχνις Georgia O'Keeffe, γνωστή κυρίως για τους εντυπωσιακούς πίνακες με λουλούδια που πάλλονταν από ζωή, δημιούργησε το 1965 ένα μνημειώδες έργο, το In Sky Above Clouds IV.

 

Στο τεράστιο τελάρο των 2,4 επί 7,3 μέτρων η τότε 77 ετών ζωγράφος αποτύπωσε την οπτική της από την καμπίνα του αεροπλάνου, όπου ατέλειωτα μικρά σύννεφα καλύπτουν απόλυτα τον ορίζοντα, σχηματίζοντας ένα στυλιζαρισμένο μοτίβο που λειτουργεί σαν πουα κουρτίνα που κρύβει την γη.

 

Georgia O'Keefe: Sky above Clouds IV, 1965
Georgia O'Keefe: Sky above Clouds IV, 1965

 

Την ίδια περίπου περίοδο, ο Γερμανός Gerhard Richter δημιούργησε πάνω από 30 χαρακτηριστικά έργα που ονόμασε «φωτογραφικούς πίνακες», χρησιμοποιώντας φωτογραφίες νεφών που αποτελούσαν την βάση για τα σύννεφα που εκτείνονταν πέρα από τον μουσαμά.

 

Οι «ουρανοί» του ακτινοβολούν φως που διαθλάται μέσα από πολυεπίπεδους και γκρίζους όγκους πάχνης.

 

Στην ύστερη καριέρα του, στις αρχές του '80, ο Richter επανέρχεται στο συγκεκριμένο θέμα με το έργο Clouds (1982), όπου εισάγει ένα αφαιρετικό στοιχείο με τα τολμηρά χρώματα που διδάσκουν στον θεατή μια νέα ερμηνεία των ονειρικών νεφών.

 

Gerhard Richter: Wolke / Cloud, 1971 [έργο βασισμένος σε μοντάζ φωτογραφιών που τράβηξε ο καλλιτέχνης και ένα σχέδιο του 1969]
Gerhard Richter: Wolke / Cloud, 1971 [έργο βασισμένος σε μοντάζ φωτογραφιών που τράβηξε ο καλλιτέχνης και ένα σχέδιο του 1969]

 

Στη σύγχρονη τέχνη τα σύννεφα αναπαράγονται κυριολεκτικά από καλλιτέχνες όπως ο Ολλανδός Berndnaut Smilde, που ως δια μαγείας δημιουργεί νέφη εντός εσωτερικών χώρων για να αποτυπώσει τον εφήμερο χαρακτήρα της παρουσίας μας σε έναν συγκεκριμένο τόπο και χρόνο.

 

Το Nimbus, έργο σε εξέλιξη, μπορεί να ερμηνευθεί ως αποτύπωμα της απώλειας, συμπύκνωση της ουσίας ή πολύ απλά ως λεπτομέρεια ενός κλασικού πίνακα.

 

Με τη χρήση καπνού, υδρατμού και ελέγχοντας απόλυτα την θερμοκρασία του χώρου, ο Smilde σχηματίζει σε κλειστούς χώρους ένα μικρό σύννεφο το οποίο σύντομα διαλύεται, υπενθυμίζοντας την εφήμερη διάσταση της τέχνης και της φύσης ενώ κλείνει το μάτι στον σουρεαλισμό του Μαγκρίτ.

 

Απ' ό,τι φαίνεται τα σύννεφα και οι σχηματισμοί τους θα συνεχίσουν για πολλά χρόνια ακόμα να μαγεύουν τον ανθρώπινο νου με την χάρη, τη λεπταίσθητη υφή και τους αέναους μετασχηματισμούς, προσκαλώντας μας σε φαντασιακά ταξίδια όπου μόνο η ομορφιά είναι συνεπιβάτης. 

 

Berndnaut Smilde, Nimbus Green Room, 2013
Berndnaut Smilde, Nimbus Green Room, 2013

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ: Οι πρώτες εικόνες από την έκθεση «Τόποι αναφοράς. Από τη Συλλογή της ΤτΕ»
Το LIFO.gr ξεναγήθηκε στη νέα έκθεση έργων τέχνης από τη Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος, που φιλοξενείται στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς
Ας το παραδεχτούμε, ο Egon Schiele παρενοχλούσε σεξουαλικά τα μοντέλα του
Για πρώτη φορά τα Μουσεία της Νέας Υόρκης μπαίνουν στη διαδικασία να ενημερώνουν τους επισκέπτες για τους ζωγράφους που κατά το παρελθόν κατηγορήθηκαν για σεξουαλικές επιθέσεις, στο πλαίσιο της παγκόσμιας ευαισθητοποίησης για τη σεξουαλική παρενόχληση
«Οι Κλασικοί Σήμερα», μια σημαντική έκθεση για τη σχέση σύγχρονης και αρχαίας τέχνης
Το King's College συμπράττει με το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ και το Musée d’Art Classique de Mougins για μία έκθεση που επαναξιολογεί τα κλασικά έργα μέσα από τη ματιά της σύγχρονης τέχνης

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ας πάμε μια βόλτα στον κήπο και το σπίτι του Μονέ
Δείτε το αγαπημένο σπίτι του μεγάλου ιμπρεσιονιστή στο οποίο πέρασε τα τελευταία 40 χρόνια της ζωής του.
Οι απόφοιτοι της Σχολής Καλών Τεχνών εκθέτουν
«Απόφοιτοι 2017-2018 & 2018-2019»: Μέσα από την έκθεση δίνεται η ευκαιρία στο κοινό να γνωρίσει από κοντά το έργο δημιουργών που τώρα ξεκινούν την εικαστική τους σταδιοδρομία.
Ο Ιρανός Αli Βanisadr εκθέτει τα έργα του στο Μουσείο Μπενάκη
Ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της σύγχρονης νεοϋορκέζικης εικαστικής σκηνής, ο Αli Βanisadr, με εκθέσεις σε διάσημες γκαλερί και μεγάλα μουσεία, όπως αυτή που έγινε πρόσφατα στο Μετροπόλιταν, έρχεται στο Μπενάκη με μια σειρά έργων υπό τον τίτλο «Ultramarinus - Beyond the Sea / Πέρα από τη θάλασσα».
Ο Πικάσο τις ώρες που γινόταν υποχόνδριος
Μια πλούσια αναδρομή στο έργο και στην προσωπικότητα του σημαντικότερου εικαστικού καλλιτέχνη του 20ού αιώνα, που γεννήθηκε σαν σήμερα, το 1881.
«Το κυνήγι της ευτυχίας»: Η νέα ατομική έκθεση του Εμμανουήλ Μπιτσάκη
Από τις 24 Οκτωβρίου στην Can Gallery.
Οι φιγούρες στους πίνακες του Κώστα Λάβδα ασφυκτιούν και σε προκαλούν να τις κοιτάξεις
«Θέλω τα έργα μου να λειτουργούν ως αφορμές προσωπικής και συλλογικής αυτογνωσίας»: Ο ζωγράφος Κώστας Λάβδας μιλά στη LiFΟ με αφορμή τη νέα του ατομική έκθεση «Άτη».
Ubuntu σημαίνει ανθρωπιά: Η Συλλογή Χάρη Δαυίδ στο ΕΜΣΤ
Μία αποπλανητική περιπλάνηση στην έκθεση έργων σύγχρονης Αφρικανικής τέχνης από την Συλλογή Χάρη Δαυίδ στο ΕΜΣΤ.
Ίων Δραγούμης: Η θυελλώδης ζωή του σε μια νέα έκθεση
Εκατό χρόνια συμπληρώθηκαν από τη δολοφονία του σημαντικού πολιτικού και μια νέα έκθεση στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών παρουσιάζει τεκμήρια από τη ζωή του.
Τάσσος: Η ζωή και το έργο του μεγάλου Έλληνα χαράκτη
Σαν σήμερα, το 1985, πεθαίνει ο Τάσσος, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες χαράκτες.
Ένας χρόνος Ιδρύμα Γουλανδρή στην Αθήνα: ο απολογισμός
Η πρόεδρος, ο διευθυντής και η υπεύθυνη συλλογής του Ιδρύματος Β. & Ε. Γουλανδρή προβαίνουν σε έναν μικρό απολογισμό του πρώτου χρόνου λειτουργείας του στην Αθήνα και μιλούν για τις μελλοντικές του κατευθύνσεις.
Το πιο εκπληκτικό βίντεο με τρισδιάστατα έργα του Βαν Γκόγκ που ζωντανεύουν γύρω σου
ΚΑΤΙ ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΝΟΙΩΘΟΥΜΕ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΜΙΑΣ ΠΕΡΙΕΡΓΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ, ΠΟΥ ΕΝΩ ΑΡΧΙΣΕ ΜΕ ΜΙΑ ΝΙΚΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΒΟΥΛΙΑΞΕ ΣΤΗΝ ΕΧΘΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΜΙΚΡΟΤΗΤΕΣ
Ron Cobb: Ποιος ήταν ο κομίστας της αμφισβήτησης και της δυστοπικής επιστημονικής φαντασίας
Υπήρξε από τους πλέον επιφανείς και επιδραστικούς σχεδιαστές πολιτικού κόμικ στα '60s, υπέγραψε ακολούθως σχεδιαστικά και σκηνογραφικά μερικές από τις διασημότερες ταινίες sci-fi, παρά όμως την επιτυχία του παρέμεινε «χίπης» μέχρι τέλους. Πέθανε πρόσφατα στα 83 του χρόνια.
Ο οπιοφάγος Ζαν Κοκτώ
Τρεις δόσεις το πρωί, τέσσερις το απόγευμα και άλλες τρεις το βράδυ. Πώς μετά τον θάνατο ενός φίλου, ο Ζαν Κοκτώ στράφηκε στο όπιο για να ξεχάσει.
Η αλληγορία και η φάρσα πίσω από το «Φθινόπωρο» του Αρτσιμπάλντο
Μπορεί το πορτρέτο ενός ανθρώπου να μην είναι τίποτα περισσότερο από καλά μελετημένη νεκρή φύση; Μικρές λεπτομέρειες για ένα έργο τέχνης του 1573 που εμφανίζεται πολύ συχνά στα σύγχρονα Μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Έλληνες και Ιταλοί street artists δημιούργησαν μεγάλα έργα για μια νέα έκθεση στο Μοναστηράκι
Ο συν-επιμελητής Κυριάκος Ιωσηφίδης μιλά για την έκθεση «2x2 The GrIt» που άνοιξε στο ProjectGallery.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή