ΚAΘΕ ΜΕΡΑ ΦΑΙΝΕΤΑΙ να φέρνει και πιο συναρπαστικά νέα. Πρώτα τα φάρμακα αντιμετώπισαν τον διαβήτη. Στη συνέχεια, με μία μόνο ένεση την εβδομάδα, αντιμετώπισαν την παχυσαρκία. Τώρα ανακαλύφθηκε ότι θεραπεύουν τις καρδιαγγειακές και νεφρικές παθήσεις και δοκιμάζονται για τη θεραπεία του Αλτσχάιμερ και του εθισμού. Είναι νωρίς ακόμα, αλλά οι αγωνιστές υποδοχέων glp-1 έχουν όλα τα φόντα για να θεωρηθούν μια από τις πιο επιτυχημένες κατηγορίες φαρμάκων στην ιστορία. Καθώς γίνονται όλο και φθηνότερα και ευκολότερα στη χρήση, αυτά τα φάρμακα υπόσχονται να βελτιώσουν δραματικά τη ζωή δισεκατομμυρίων ανθρώπων − με σημαντικό αντίκτυπο στη βιομηχανία, την οικονομία και την κοινωνία.
Στα τρία χρόνια από τότε που εγκρίθηκε η σεμαγλουτίδη για τη θεραπεία της παχυσαρκίας, έχει κατακτήσει ολοσχερώς την Αμερική. Μετά από δεκαετίες απογοητευτικών «θαυματουργών θεραπειών», τα φάρμακα αυτά λειτουργούν. Ινφλουένσερ που ανησυχούν για την εικόνα τους και εύποροι χρηματιστές δεν είναι οι μόνοι χρήστες τους. Ήδη ένας στους οκτώ Αμερικανούς ενήλικες έχει πάρει φάρμακα glp-1. Η Novo Nordisk, κατασκευάστρια της σεμαγλουτίδης, με το εμπορικό σήμα Ozempic για τον διαβήτη και Wegovy για την απώλεια βάρους, και η Eli Lilly, η οποία παρασκευάζει την τιρζεπατίδη, ένα πιο αποτελεσματικό εναλλακτικό σκεύασμα, έχουν προσθέσει μαζί από το 2021 περίπου 1 τρισ. δολάρια στην εμπορική τους αξία.
Η δράση τώρα μετακινείται πέρα από την Αμερική.
Σε έναν κόσμο αφθονίας, οι άνθρωποι υποκύπτουν στις παρορμήσεις τους ακόμη και αν γνωρίζουν ότι οι επιλογές τους είναι μακροπρόθεσμα επιβλαβείς. Παρόλο που οι αγωνιστές GLP-1 μπορεί να περιορίσουν την ευχαρίστηση της άμεσης ικανοποίησης, υπόσχονται να τερματίσουν τις επίμονες επιθυμίες και να βελτιώσουν τη μακροπρόθεσμη υγεία.
Δεδομένου ότι πάνω από τα δύο πέμπτα του παγκόσμιου πληθυσμού είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, η ζήτηση για φάρμακα glp-1 είναι σαρωτική. Οι φαρμακευτικές εταιρείες αγωνίζονται να τα κάνουν να λειτουργήσουν ως χάπια, που θα είναι φθηνότερα στην παραγωγή από τις ενέσεις, και να μειώσουν τις παρενέργειές τους. Στην αγορά εισέρχονται γενόσημες εκδόσεις παλαιότερων αγωνιστών glp-1. Η πατέντα της σεμαγλουτίδης πρόκειται να απελευθερωθεί το 2026 στη Βραζιλία, την Κίνα και την Ινδία, ενώ άλλα οκτώ τέτοια φάρμακα ετοιμάζονται στην Κίνα. Είναι λογικό. Καθώς τα εισοδήματα στον αναπτυσσόμενο κόσμο έχουν αυξηθεί και η ζωή έχει γίνει πιο καθιστική, η αύξηση του βάρους των ανθρώπων πλησιάζει εκείνη της Δύσης.
Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας θα είχε σοβαρό αντίκτυπο. Ωστόσο, τα φάρμακα glp-1 υπόσχονται να κάνουν πολύ περισσότερα. Έχει διαπιστωθεί ότι οι υπέρβαροι ασθενείς που λαμβάνουν σεμαγλουτίδη υποφέρουν από λιγότερες καρδιακές προσβολές και εγκεφαλικά επεισόδια. Το εκπληκτικό είναι ότι τα οφέλη φαίνεται να είναι σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητα από το πόσο βάρος χάνεται. Η τιρζεπατίδη βελτιώνει την υπνική άπνοια. Δοκιμές δείχνουν ότι οι αγωνιστές glp-1 μειώνουν τη χρόνια νεφρική νόσο στους διαβητικούς και υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να μειώσουν τη συρρίκνωση του εγκεφάλου και την έκπτωση γνωστικών λειτουργιών που προκαλεί η νόσος Αλτσχάιμερ. Μελέτες των αρχείων υγείας υποδηλώνουν ότι μπορεί να βοηθήσουν και με τους εθισμούς. Τα άτομα που έπαιρναν ήδη φάρμακα glp-1 στην Αμερική είχαν λιγότερες πιθανότητες να πάρουν υπερβολική δόση οπιοειδών ή να κάνουν κατάχρηση κάνναβης ή αλκοόλ. Οι ερευνητές μιλούν ακόμη, με συγκρατημένη αισιοδοξία, για την αντιγηραντική τους δράση.
Πώς μπορεί μία κατηγορία φαρμάκων να κάνει τόσα πολλά; Φαίνεται πως τα συγκεκριμένα φάρμακα δεν δρουν μόνο στο έντερο, αλλά δεσμεύονται επίσης σε υποδοχείς σε όλο το σώμα και στον εγκέφαλο. Φαίνεται να μειώνουν τη φλεγμονή και να αλληλεπιδρούν με μηχανισμούς που συνδέονται με την επιθυμία και το αίσθημα ανταμοιβής. Με κάθε νέο εύρημα, οι ερευνητές μαθαίνουν περισσότερα για τη λειτουργία των ασθενειών και τους δεσμούς μεταξύ του σώματος και του εγκεφάλου.
Φυσικά, απαιτείται περισσότερη δουλειά. Αν και οι αγωνιστές glp-1 χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του διαβήτη εδώ και 20 χρόνια, ορισμένα από τα νεότερα ευρήματα βασίζονται σε μελέτες παρατήρησης και θα πρέπει να συμπληρωθούν από τυχαιοποιημένες δοκιμές. Οι ασθενείς μπορεί να χρειαστεί να παίρνουν αυτά τα φάρμακα για όλη τους τη ζωή και τα μακροπρόθεσμα οφέλη τους δεν έχουν ακόμη καταγραφεί ποσοτικά.
Αυτό καθιστά αβέβαιο και το κόστος. Προς το παρόν τα φάρμακα είναι ακριβά. Η τιρζεπατίδη κοστίζει πάνω από 500 δολάρια τον μήνα στην Αμερική. Οι άμεσες παρενέργειές τους, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν ναυτία, παγκρεατίτιδα, διάρροια και μυϊκή απώλεια, μπορεί να είναι αποτρεπτικές∙ οι επιπτώσεις από τη λήψη τους επί ολόκληρες δεκαετίες παραμένουν αβέβαιες. Κάποιοι ανησυχούν για την ιατρικοποίηση της καθημερινής ζωής και για το αν άνθρωποι θα ξεσαλώνουν, γνωρίζοντας ότι μπορούν να καταφύγουν σε θεραπείες.
Ωστόσο, με τον καιρό, τον πειραματισμό και την καινοτομία, τα οφέλη θα γίνουν πιο σαφή και το κόστος θα μειωθεί. Οι υγιεινές συνήθειες και οι σωστές συμβουλές δημόσιας υγείας θα εξακολουθήσουν να έχουν σημασία. Αλλά οι επαγγελματίες έχουν από καιρό απελπιστεί γιατί τίποτα δεν λειτουργεί για πολλούς παχύσαρκους ανθρώπους. Εάν τα φάρμακα ανταποκριθούν στις πρώτες υποσχέσεις τους, θα ήταν διαστροφικό και σκληρό να στερήσουμε από τους ασθενείς φάρμακα που θα μπορούσαν να βελτιώσουν καταλυτικά τη ζωή τους, φάρμακα που μπορούν να υποσχεθούν αντίστοιχα αποτελέσματα και για τον εθισμό.
Οι δυνατότητες λοιπόν είναι συναρπαστικές. Το 2019 οι καρδιακές παθήσεις, τα εγκεφαλικά επεισόδια, ο διαβήτης, η νόσος του Αλτσχάιμερ και οι νεφροπάθειες κατατάσσονται στις δέκα πρώτες αιτίες θανάτου παγκοσμίως. Μέχρι το 2050, καθώς ο κόσμος γερνάει και η υγειονομική περίθαλψη των αναπτυσσόμενων χωρών βελτιώνεται, οι ασθένειες αυτές θα έχουν μεγαλύτερο φόρο αίματος. Πέρυσι περισσότεροι από 100.000 Αμερικανοί πέθαναν από υπερβολική δόση οπιοειδών και 180.000 πέθαναν από το ποτό.
Για τους ασθενείς, οι νέες χρήσεις των φαρμάκων glp-1 θα σήμαιναν όχι μόνο μεγαλύτερη, υγιέστερη και πιο παραγωγική ζωή, αλλά και πιο ευτυχισμένη. Σε έναν κόσμο αφθονίας, οι άνθρωποι υποκύπτουν στις παρορμήσεις τους ακόμη και αν γνωρίζουν ότι οι επιλογές τους είναι μακροπρόθεσμα επιβλαβείς. Παρόλο που οι αγωνιστές GLP-1 μπορεί να περιορίσουν την ευχαρίστηση της άμεσης ικανοποίησης, υπόσχονται να τερματίσουν τις επίμονες επιθυμίες και να βελτιώσουν τη μακροπρόθεσμη υγεία.
Ο συνολικός λογαριασμός για τη συνταγογράφηση αυτών των φαρμάκων μπορεί να είναι τεράστιος. Ωστόσο, για τις κυβερνήσεις θα μείωναν κάποια άλλα κόστη. Ο άμεσος ιατρικός λογαριασμός μόνο για την παχυσαρκία στην Αμερική ανέρχεται σε 260 δισ. δολάρια ετησίως, ενώ η κατάχρηση ουσιών αποτελεί τεράστιο βάρος για το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης. Το κράτος θα εισέπραττε λιγότερα έσοδα από τους φόρους στο αλκοόλ, αλλά καθώς το εργατικό δυναμικό θα γινόταν πιο υγιές, τα έσοδα από τη φορολογία εισοδήματος θα αυξάνονταν.
Το λιγότερο είναι κάπως περισσότερο
Όπως το αντισυλληπτικό χάπι ενθάρρυνε τις γυναίκες να παραμείνουν στην εκπαίδευση και την εργασία, έτσι και τα φάρμακα glp-1 θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καθοριστικές οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές, ενισχύοντας την παραγωγικότητα και την ελευθερία. Ορισμένα επιχειρηματικά μοντέλα θα μπορούσαν να ανατραπούν. Εάν η επιθυμία μπορεί να ελεγχθεί, οι εταιρείες πρόχειρου φαγητού, οι διαφημιστές, ακόμη και οι έμποροι ναρκωτικών μπορεί να μετατοπίσουν τη στόχευσή τους από την ποσότητα στην ποιότητα. Τα κοινωνικά ήθη θα μπορούσαν να εξελιχθούν. Στη Δύση ένα λεπτό κορμί εκτιμάται ως το ιδανικό της ομορφιάς, καθώς για πολλούς κατακτιέται δύσκολα, ενώ οι παχύσαρκοι/ες υφίστανται διακρίσεις και χαμηλότερους μισθούς. Αν το να είσαι αδύνατος είναι ευκολότερο, αυτό μπορεί να αλλάξει. Η παχυσαρκία και ο εθισμός θα έπαυαν σταδιακά να αντιμετωπίζονται ως ηθικά ελαττώματα και θα αντιμετωπίζονταν ως ασθένειες που μπορούν να θεραπευτούν. Η επανάσταση της glp-1 μόλις ξεκινάει. Οι υποσχέσεις της είναι δελεαστικές.
Με πληροφορίες από The Economist
