Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΟΥ ΛΙΓΟΙ ΣΥΖΗΤΟΥΝ σχετικά με τους ψυχοθεραπευτές είναι πως είναι πραγματικά δύσκολο να βρεις αυτόν που θα σου ταιριάξει και θα σε βοηθήσει. Οι περισσότεροι από όσους έχουν ξεκινήσει τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας έχουν προσπαθήσει πολύ για να βρουν αυτόν με τον οποίο τελικά θα συνεχίσουν. Εκτός όμως από τον χρόνο και τα χρήματα που μπορεί να σπαταλήσεις, πόσο εύκολο είναι να λες την ιστορία σου από την αρχή κάθε φορά;
Η πρώτη φορά που πήγα σε ψυχολόγο ήταν στο Λύκειο, στην ψυχολόγο του σχολείου. Καθώς με βοήθησε αρκετά, η εμπειρία μου με τους ψυχοθεραπευτές είχε θετικό πρόσημο. Έχοντας ολοκληρώσει ήδη τρεις κύκλους ψυχοθεραπείας, αποφάσισα πέρυσι −μετά από διάλειμμα μιας δεκαετίας− να ξεκινήσω και πάλι. Σε αντίθεση με τις άλλες φορές, που είχα θέματα τα οποία με απασχολούσαν και ήθελα να συζητήσω, αυτήν τη φορά ήθελα να ξεκινήσω μια πιο ολοκληρωτική προσέγγιση. Οι πρώτες φορές ήταν όντως αυτό που περίμενα, ψυχοφθόρες και με επαναλήψεις. Ωστόσο, όταν έχεις ολοκληρώσει ήδη κάποιους κύκλους, κάθε φορά που διηγείσαι την ίδια ιστορία την έχεις «δουλέψει» διαφορετικά και έτσι πάντα είναι διαφορετική η οπτική και μπαίνεις λίγο πιο βαθιά. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες φορές, απευθύνθηκα σε μια πλατφόρμα online ψυχοθεραπείας, η οποία σου δίνει την ευκαιρία να κάνεις έως και 10 δωρεάν συνεδρίες του ενός τετάρτου με τους ψυχοθεραπευτές, ώστε να βρεις αυτόν με τον οποίο θέλεις να συνεχίσεις.
«Όταν κάποιος έχει αποφασίσει συνειδητά να μπει στη διαδικασία της ψυχοθεραπείας, είναι σημαντικό να μη βιαστεί να διαλέξει θεραπευτή. Η σωστή επιλογή είναι μέρος της διαδικασίας της θεραπείας, οπότε χρειάζεται να δοθεί μεγάλη σημασία σε αυτό».
Έχοντας στον περίγυρό μου άτομα που επιλέγουν έναν ψυχοθεραπευτή απλώς λόγω απόστασης, καταλαβαίνω πόσο κρίσιμο είναι να βρεις αυτόν που πραγματικά σου ταιριάζει, και οι συνεδρίες εξ αποστάσεως σού προσφέρουν ακριβώς αυτό. Ο Κ., που έχει κατάθλιψη, πηγαίνει σε έναν ψυχολόγο που βρίσκεται κοντά στο σπίτι του και ανά τακτά διαστήματα σε ψυχίατρο για την αγωγή του. Σε παλαιότερη ερώτησή μου αν ένιωθε πως τον βοηθούσε ο ψυχολόγος του, μου απάντησε: «Νομίζω ναι. Αλλά και τι να κάνω, είναι οικονομικός και 5’ περπάτημα από το σπίτι μου».
Όλοι μιλούν για τη «χημεία» και τη «σύνδεση» που πρέπει να έχεις με τον ψυχοθεραπευτή σου. Να σε κατευθύνει σωστά και να νιώθεις ασφάλεια να του πεις και τις πιο μύχιες σκέψεις σου. Η Δανάη ξεκίνησε πριν από λίγα χρόνια για πρώτη φορά τις συνεδρίες, όμως μετά από λίγους μήνες αποφάσισε να διακόψει, γιατί το άγχος της, αντί να μειώνεται, αυξανόταν. «Ξεκίνησα ψυχοθεραπεία γιατί έχω αγχώδη διαταραχή. Επειδή δεν ήξερα από πού να αρχίσω, μια φίλη μού σύστησε τη δική της ψυχολόγο που τη βοηθούσε με το άγχος της. Ξεκίνησα, λοιπόν, μαζί της πιστεύοντας πως θα είναι η “σωτηρία” μου από το έντονο άγχος που βίωνα. Η πρώτη συνεδρία δεν ήταν ιδιαίτερα επιτυχημένη», μου λέει. «Ήμουν αρκετά απογοητευμένη από την πρώτη μας επαφή, γιατί δεν υπήρχε καθόλου διάλογος. Ωστόσο, σκέφτηκα πως ίσως έφταιγε ότι ήταν η πρώτη φορά. Ακολούθησαν κι άλλες συνεδρίες, σε εβδομαδιαία βάση. Όμως, στο τέλος της καθεμιάς ένιωθα περισσότερο άγχος». Πότε πήρε την απόφαση να σταματήσει με τη συγκεκριμένη θεραπεύτρια; «Συνέχισα για κάποιους μήνες. Έμαθα μεν αρκετά πράγματα για μένα, αλλά εκείνη έκανε ελάχιστες ερωτήσεις ή παρεμβάσεις, κυρίως μετά από δικές μου πιέσεις». Η Δανάη τα τελευταία δύο χρόνια έχει ξεκινήσει συνεδρίες με νέα ψυχοθεραπεύτρια, η οποία της έχει ταιριάξει και την έχει βοηθήσει πραγματικά. «Ήδη από τις πρώτες φορές ένιωσα πως “κολλήσαμε” περισσότερο. Κάνουμε διάλογο και, εκτός του ότι με έχει βοηθήσει πάρα πολύ με το θέμα του άγχους μου, διαχειρίζομαι καλύτερα τα προσωπικά και οικογενειακά μου ζητήματα». Η Δανάη, μετά την πρώτη ψυχολόγο, απευθύνθηκε σε δεύτερη.
Όμως, η ιστορία της Ελευθερίας δεν είναι η ίδια. «Αποφάσισα να πάω σε ψυχολόγο μετά από έναν χωρισμό. Την ψυχολόγο μού τη σύστησε μια φίλη. Από την αρχή υπήρξε χημεία και συμπάθεια. Την εμπιστεύτηκα αμέσως, “ξεκλειδώθηκα” και, παρόλο που δεν είχα άλλη εμπειρία, ένιωσα πως μπορούσα να της ανοιχτώ». Ωστόσο, η άμεση οικειότητα δεν ήταν απαραίτητα θετική μακροπρόθεσμα. «Είναι περίπου δέκα χρόνια μικρότερη από εμένα. Αυτό σημαίνει πως δεν ένιωθα ότι καταλάβαινε απόλυτα τη φάση στην οποία ήμουν εγώ ή τις αλλαγές που βιώνει μια γυναίκα στα 45 της. Εκείνη τη στιγμή, εγώ είχα ανάγκη να νιώσω πως μπορεί να αντιληφθεί απόλυτα τι σκεφτόμουν και ζούσα. Ένιωθα περισσότερο πως μιλάω σε μια μικρότερη σε ηλικία φίλη μου. Επίσης, η μέθοδος που ακολουθούσε δεν περιλάμβανε συμβουλευτική, οπότε ενέτεινε αυτή την αίσθηση που είχα. Έτσι, σταμάτησα μετά από τρεις μήνες». Όπως μου εξομολογήθηκε, δεν προσπάθησε ξανά να κάνει ψυχοθεραπεία.
Πόσο εύκολο είναι, λοιπόν, να βρεις άμεσα τον ψυχολόγο που θα σου ταιριάξει και θα σε βοηθήσει πραγματικά; Μίλησα με την ψυχολόγο- ψυχοθεραπεύτρια Νάντια Γεωργακοπούλου, η οποία μου εξήγησε πως χρειάζεται χρόνος και όχι βιασύνη για να βρεις το άτομο με το οποίο θα ταιριάξεις και θα σε βοηθήσει πραγματικά. «Όταν κάποιος έχει αποφασίσει συνειδητά να μπει στη διαδικασία της ψυχοθεραπείας, είναι σημαντικό να μη βιαστεί να διαλέξει θεραπευτή. Η σωστή επιλογή είναι μέρος της διαδικασίας της θεραπείας, οπότε χρειάζεται να δοθεί μεγάλη σημασία σε αυτό. Αν το παρατηρήσεις, είναι πολύ ιδιαίτερο, καθώς κάποιος μπορεί να παρουσιάσει έναν/μία θεραπεύτρια ως “κορυφαίο” και άλλος μπορεί να μη νιώσει καν σύνδεση με τον ίδιο επαγγελματία». Ίσως βρεις με την πρώτη φορά αυτόν με τον οποίο θα ταιριάξεις, ίσως όμως πάρει και λίγο περισσότερο χρόνο, όπως μου λέει η Νάντια Γεωργακοπούλου. «Είμαστε όλοι διαφορετικοί, με διαφορετικές ανάγκες και ιδιοσυγκρασίες. Κάποιοι μπορεί να ταιριάξουν με τον πρώτο θεραπευτή στον οποίο θα απευθυνθούν, όμως άλλοι μπορεί να χρειαστεί να επικοινωνήσουν με παραπάνω από έναν επαγγελματία ώστε να βρεθεί το κατάλληλο “θεραπευτικό ταίριασμα”, και είναι απολύτως εντάξει αυτό».
Ποια «σημάδια» πρέπει να αναζητήσουμε στο πρώτο −αναγνωριστικό− ραντεβού; Η ψυχολόγος Ν. Γεωργακοπούλου αναφέρει: «Θεωρώ πως τα κριτήρια πρέπει να ληφθούν υπόψη πριν από το πρώτο ραντεβού, ώστε να μειωθεί ο χρόνος επιλογής θεραπευτή. Είτε ψάχνουμε διαδικτυακά, είτε μας έχουν συστήσει κάποιον, το πρώτο κριτήριο είναι η ακαδημαϊκή επάρκεια και εξειδίκευση του επαγγελματία. Άρα, καλό θα ήταν να αναζητήσουμε ένα σύντομο βιογραφικό, ώστε να εξασφαλίσουμε πως ο θεραπευτής έχει, αρχικά, ένα πρώτο πτυχίο ψυχολογίας και κατ’ επέκταση άδεια άσκησης του επαγγέλματος του ψυχολόγου. Σε δεύτερο χρόνο, κοιτάμε αν υπάρχει ένας παρεμφερής με την ψυχολογία μεταπτυχιακός τίτλος και εκπαίδευση σε έστω μία ψυχοθεραπευτική προσέγγιση. Εάν έχουμε συγκεκριμένο θέμα που μας απασχολεί, για παράδειγμα το ψυχικό τραύμα ή το πένθος, μπορούμε να κοιτάξουμε αν ο επαγγελματίας έχει κάποια εξειδίκευση και εμπειρία στο ζήτημα αυτό. Επιπλέον, καλό θα ήταν να ελέγξουμε και με ποιον πληθυσμό ασχολείται ο εκάστοτε θεραπευτής (ενήλικες/παιδιά/ηλικιωμένους)». Σημαντικό ρόλο παίζει και η προσέγγιση του κάθε επαγγελματία: «Πολύ σημαντικό κριτήριο αποτελεί η προσέγγιση ή οι προσεγγίσεις πάνω στις οποίες έχει εκπαιδευτεί κάθε θεραπευτής/-τρια. Διαβάζοντας λίγα λόγια για την προσέγγιση που ακολουθεί, ήδη έχουμε μια καλή εικόνα για το αν μας κάνει, τουλάχιστον, η προσέγγιση».
Τι γίνεται όμως με το κόστος, το πρώτο τηλεφώνημα αλλά και την πρώτη συνεδρία; Η Νάντια Γεωργακοπούλου εξηγεί: «Στο πρώτο τηλεφώνημα μπορούμε να ζητήσουμε και πληροφορίες σχετικά με την τοποθεσία στην οποία γίνονται οι συνεδρίες. Αν η περιοχή, για παράδειγμα, είναι μακριά, ίσως να μην μπορούμε να δεσμευτούμε μακροπρόθεσμα στη διαδικασία. Επίσης, αν επιθυμούμε διαδικτυακή θεραπεία, χρειάζεται να ρωτήσουμε αν ο θεραπευτής διεξάγει θεραπείες online. Το κόστος φυσικά είναι πολύ σημαντικός παράγοντας. Εάν υπάρχει οικονομική άνεση, τα πράγματα είναι πολύ πιο εύκολα. Εάν όμως δεν υπάρχει, χρειάζεται να βρούμε θεραπευτή που να παρέχει θεραπεία σε κόστος που μας επιτρέπει να δεσμευτούμε. Εάν επιθυμούμε να κάνουμε συνεδρίες ανά 2 εβδομάδες, για λόγους οικονομικούς ή χρονικούς, και πάλι χρειάζεται να ρωτήσουμε τον θεραπευτή αν είναι σύμφωνος με αυτό. Καθώς πρόκειται για μια σχέση που χτίζεται με τον καιρό, με αμοιβαίο σεβασμό κι εμπιστοσύνη, είναι σημαντικό η συνεργασία να ξεκινάει και με τις δύο πλευρές “ευχαριστημένες” και ισότιμες».
Η πρώτη συνεδρία είναι εξίσου σημαντική. Τι πρέπει να περιμένει κάποιος που δεν έχει προηγούμενη επαφή; «Ο θεραπευτής θα μας κάνει πολλές ερωτήσεις σχετικά με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε, το ιστορικό μας και τους στόχους μας, αλλά έχουμε κι εμείς την ευκαιρία να κάνουμε ερωτήσεις. Οι ερωτήσεις μπορεί να σχετίζονται με την εξειδίκευση, την εμπειρία του θεραπευτή, την προσέγγιση που ακολουθεί και οτιδήποτε άλλο θέλουμε να μάθουμε. Μπορούμε να πάρουμε πληροφορίες για το αν ο θεραπευτής μας εποπτεύεται (κάτι πολύ σημαντικό για την επαγγελματική του εξέλιξη και επάρκεια, και, φυσικά, για το εάν ο ίδιος έχει κάτσει στη θέση του θεραπευόμενου). Όμως το πιο σημαντικό είναι να πάρουμε χρόνο, να δούμε πώς νιώθουμε κατά τη διάρκεια της συνεδρίας. Νιώθουμε πως ο θεραπευτής μάς ακούει πραγματικά και μας καταλαβαίνει; Είναι κατανοητός σε εμάς ο τρόπος που μεταφέρει τις πληροφορίες; Η προσέγγιση που ακολουθείται αναλύει τις πληροφορίες με τρόπο κατανοητό σε εμάς; Νιώθουμε ότι θα μπορούσαμε να χτίσουμε εμπιστοσύνη με το άτομο αυτό και σιγά σιγά να ανοιχτούμε;». Στην πρώτη συνεδρία χρειάζεται να ρωτήσουμε και εμείς όσα θέλουμε τον θεραπευτή μας, αλλά πρέπει και να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί.
Η Δ. μου είχε αποκαλύψει πως πήγε σε ψυχίατρο ο οποίος της συνταγογράφησε βαριάς μορφής φάρμακα καθώς τη διέγνωσε με μανιοκατάθλιψη ήδη από την πρώτη συνεδρία. Εκείνη, έχοντας ήδη κάνει ψυχοθεραπεία και ακούγοντας τη συγκεκριμένη διάγνωση πρώτη φορά, απευθύνθηκε και σε δεύτερο ψυχίατρο, με τον οποίο και συνεχίζει. Όπως μου είχε πει, ο δεύτερος ψυχίατρος τής ταίριαξε πολύ περισσότερο και μέχρι και σήμερα −έναν χρόνο μετά− δεν έχει κάνει την ίδια διάγνωση.
Απ’ ό,τι φαίνεται, όμως, η περίπτωση αυτή δεν είναι και τόσο σπάνια, δυστυχώς. Παρόμοια ιστορία είναι και της Αναστασίας, η οποία ξεκίνησε ψυχοθεραπεία στα 20 για έντονες κρίσεις άγχους. «Αφού πήγα σε παθολόγο και σε νευρολόγο, καθώς ξεχνούσα πολύ βασικά πράγματα της καθημερινότητας, ξεκίνησα με μια υπέροχη ψυχοθεραπεύτρια η οποία με βοήθησε πολύ. Την εμπιστεύτηκα αμέσως, ήταν πολύ φιλική και με βοήθησε πραγματικά, καθώς όλο αυτό που μου συνέβαινε ήταν από έντονο άγχος. Όταν ολοκληρώθηκε ο κύκλος της ψυχοθεραπείας, είχα κάποιες τεχνικές οι οποίες με βοηθούν μέχρι και σήμερα». Ωστόσο, άρχισε να έχει έντονα καταθλιπτικά συμπτώματα όταν χώρισε από μια μακροχρόνια σχέση. Τότε, λόγω οικονομικών, δεν μπορούσε να απευθυνθεί σε κάποιον ειδικό, όμως καθώς τα άφηνε, τα συμπτώματα γιγαντώνονταν και εκδηλώθηκαν ως κρίσεις πανικού. «Τότε αποφάσισα πως έπρεπε να βάλω προτεραιότητα την ψυχική μου υγεία. Μου πήρε αρκετό καιρό γιατί δεν έβρισκα κάποιον που να μου ταιριάζει. Μέχρι που στράφηκα στις online συνεδρίες, οι οποίες μου έδιναν την ευελιξία που αναζητούσα, καθώς τότε δεν είχα σταθερό ωράριο στη δουλειά μου και οι άλλοι ήταν αρκετά άκαμπτοι σε αυτό τον τομέα. Η ψυχοθεραπεύτρια που έχω τώρα μού έχει ταιριάξει ως συμπεριφορά και προσέγγιση».
Κατά τη διάρκεια της συζήτησής μας, η Αναστασία μου μίλησε και για ένα περιστατικό: στην πρώτη, αναγνωριστική συνεδρία, μία ψυχολόγος τής ανέφερε πως θα χρειαστεί αγωγή. «Δεν είμαι καθόλου αντίθετη στο να πάρω κάποια αγωγή, όμως θεωρώ αδύνατον να μπορέσει κάποιος να κρίνει κάτι τέτοιο από μία και μοναδική συνεδρία. Επίσης, απ’ όσες “δοκιμές” είχα κάνει, ήταν η μόνη που μου ανέφερε κάτι τέτοιο. Τότε συζητούσα με δύο φίλες μου, που έψαχναν και εκείνες να ξεκινήσουν ψυχοθεραπεία, και αποφασίσαμε να κάνουμε μαζί ένα πείραμα. Να πάμε για μία συνεδρία σε κάποιον που είχε απορρίψει κάποια από εμάς, ώστε να δούμε αν θα μας ταιριάξει. Η συγκεκριμένη συνέστησε και στις δύο άλλες φαρμακευτική αγωγή, κάτι που σημαίνει πως ήταν μια μέθοδος που χρησιμοποιούσε. Άλλωστε, και οι τρεις μας συνεχίζουμε με τους ψυχολόγους που βρήκαμε και δεν μας ανέφεραν τίποτα για αγωγή. Ανεξάρτητα από αυτό, εγώ την απέρριψα και για την όλη στάση της, καθώς τη βρήκα συναισθηματικά απόμακρη και ουδέτερη», μου λέει η Αναστασία.
Πόσο σημαντικό για την ψυχική μας υγεία είναι να βρούμε τον καταλληλότερο ψυχοθεραπευτή; Η Νάντια Γεωργακοπούλου εξηγεί: «Έχει αποδειχθεί από πολλές έρευνες ότι η θεραπευτική σχέση αποτελεί έναν παράγοντα που οδηγεί σε πιο θετικά θεραπευτικά αποτελέσματα. Άρα είναι σημαντικό ο θεραπευτής μας, πέρα από το να είναι επαρκώς εξειδικευμένος, να είναι και μια προσωπικότητα που μας ταιριάζει. Αν σκεφτούμε πως οι περισσότερες δυσκολίες μας έχουν τη ρίζα τους σε πρώιμες εμπειρίες που σχετίζονται με την ανθρώπινη σύνδεση (π.χ. με τους γονείς μας), είναι λογικό και η θεραπεία να έρχεται μέσα από μια άλλη ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Η θεραπευτική σχέση δεν λέγεται τυχαία θεραπευτική. Πραγματικά μπορεί να αποτελέσει μια σχέση-πρότυπο υγιούς σύνδεσης. Κάθε φορά που ο θεραπευτής αντιδρά με διαφορετικό τρόπο από αυτόν που ο θεραπευόμενος έχει συνηθίσει από το περιβάλλον του, συμβάλλει στη δημιουργία ενός πιο ασφαλούς δεσμού. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της ενσυναίσθησης, του αυθεντικού νοιαξίματος, του σεβασμού, της κατανόησης και της αποδοχής εκ μέρους του θεραπευτή. Έτσι, ο θεραπευόμενος θα νιώσει άνετα να είναι ο εαυτός του, να δουλέψει δύσκολα βιώματα και να δοκιμάσει νέους τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς, ώστε να πετύχει τους θεραπευτικούς του στόχους».
