ΠΟΛΛΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΥΠΟΦΕΡΟΥΝ από άγχος έλκονται από την ανατολική πρακτική διαλογισμού, πιστεύοντας ότι θα τους ανακουφίσει. Συχνά όμως θεωρούν ότι η πνευματική συγκέντρωση που απαιτείται είναι κάτι εξαιρετικά δύσκολο. Ερωτώμενος γιατί οι Δυτικοί δυσκολεύονται τόσο πολύ με αυτή την πρακτική, ένας βουδιστής δάσκαλος είχε δώσει την εξής απάντηση: «Δεν θα αποκομίσετε τα οφέλη του διαλογισμού αν διαλογίζεστε για να αποκομίσετε τα οφέλη του». Αυτή η ρήση περιέχει μια βαθιά αλήθεια για πολλές από τις ανταμοιβές της ζωής: μπορείτε να τις αποκτήσετε πραγματικά μόνο όταν δεν τις αναζητάτε.
Σκεφτείτε τη σχέση μεταξύ χρημάτων και ευτυχίας, για την οποία σίγουρα λαμβάνετε αντικρουόμενα μηνύματα όλη σας τη ζωή. Από τη μια πλευρά, η γιαγιά σας πιθανότατα σας έμαθε ότι τα λεφτά δεν μπορούν να αγοράσουν την ευτυχία. Από την άλλη, η κυρίαρχη σημερινή κουλτούρα επιμένει ότι μπορούν. Ποια από τις δύο αντιλήψεις, λοιπόν, είναι σωστή; Το παράδοξο του διαλογισμού δίνει την απάντηση: και οι δύο. Τα χρήματα μπορούν να αγοράσουν την ευτυχία, αρκεί να μην προσπαθείτε να την αγοράσετε.
Η σχέση χρημάτων-ευτυχίας εξαρτάται περισσότερο από το είδος της σχέσης που έχετε με τα χρήματα παρά από το πραγματικό ποσό των χρημάτων που διαθέτετε.
Οι κοινωνικοί επιστήμονες ερευνούν εδώ και πολλά χρόνια καιρό το θέμα αν τα χρήματα αυξάνουν την ευημερία. Η συμβατική απάντηση των οικονομολόγων είναι ναι, τουλάχιστον μέχρι ενός σημείου. Η πιο διάσημη μελέτη που υποστηρίζει αυτό το συμπέρασμα δημοσιεύτηκε το 2010 από δύο νομπελίστες (τον Ντάνιελ Κέινμαν και τον Άνγκους Ντίτον), οι οποίοι υπολόγισαν ότι διάφοροι δείκτες ικανοποίησης σε επίπεδο ποιότητας ζωής αυξάνονται μέχρι το ατομικό εισόδημα να φτάσει περίπου τα 110.000 δολάρια (σε σημερινές τιμές), συνεπώς τα επιπλέον χρήματα απομίζουν ελάχιστα οφέλη. Έκτοτε, αυτό το εύρημα έχει αμφισβητηθεί εν μέρει από ερευνητές όπως ο Μάθιου Κίλινγκσγουορθ, ο οποίος, χρησιμοποιώντας ένα πολύ μεγαλύτερο σύνολο δεδομένων, έδειξε ότι η «σταθεροποίηση» της ευτυχίας τοποθετείται γενικά συμβαίνει σε υψηλότερα εισοδήματα.
Οι ψυχολόγοι απαντούν λίγο διαφορετικάστο ερώτημα σχετικά με το ερώτημα για τα χρήματα και την ευημερία: η σχέση χρημάτων-ευτυχίας εξαρτάται περισσότερο από το είδος της σχέσης που έχετε με τα χρήματα παρά από το πραγματικό ποσό των χρημάτων που διαθέτετε. Ερευνητές που έγραψαν σχετικά στο «Journal of personality and social psychology» το 2014 απέδειξαν αυτόν τον μηχανισμό εξετάζοντας τον υλισμό, ο οποίος ορίζεται ως «αξίες, στόχοι και συναφείς πεποιθήσεις οι οποίες επικεντρώνονται στη σημασία της απόκτησης χρημάτων και περιουσιακών στοιχείων που μεταδίδουν κοινωνικό κύρος». Αναλύοντας 259 σύνολα δεδομένων σχετικά με το θέμα, διαπίστωσαν ότι οι υλιστικές αξίες συσχετίζονται αρνητικά με τη συνολική ικανοποίηση από τη ζωή, τη διάθεση, την αυτοεκτίμηση και τη σωματική υγεία. Αντίθετα, αυτές οι αξίες συσχετίζονταν θετικά με την κατάθλιψη, το άγχος, τις καταναγκαστικές αγορές και τις επικίνδυνες συμπεριφορές.
Μπορούμε να γίνουμε ακόμα πιο ακριβείς όταν εξετάζουμε συγκεκριμένα τους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι κερδίζουν χρήματα. Σύμφωνα με ένα άρθρο του 2001 στο ίδιο περιοδικό, οι ψυχολόγοι δεν βρήκαν καμία αρνητική συσχέτιση μεταξύ της ευημερίας και της απόκτησης χρημάτων για τους θεμελιώδεις σκοπούς της ασφάλειας ή της υποστήριξης της οικογένειας. Το πρόβλημα προκύπτει όταν κάποιος επιθυμεί να κερδίσει χρήματα για λόγους κοινωνικής σύγκρισης, απόκτησης εξουσίας, επίδειξης της επιτυχίας και ενίσχυσής της αυτοπεποίθησής του. Με απλά λόγια, αν προσπαθείτε να γίνετε πλούσιοι για να νιώθετε ανώτεροι από τους άλλους ή για να ενισχύσετε την αυτοεκτίμησή σας, η διαδικασία θα μειώσει τον δείκτη της ευτυχίας σας.
Αυτά τα ευρήματα ενισχύουν την αντίληψη ότι η ευημερία σας εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο ξοδεύετε τα χρήματά σας. Η αγορά περιουσιακών στοιχείων γενικά δεν αυξάνει την ευτυχία, ενώ η δαπάνη χρημάτων είτε για εμπειρίες που απολαμβάνετε με τους αγαπημένους σας είτε για να αποκτήσετε περισσότερο ελεύθερο χρόνο την ενισχύει. Αυτό είναι λογικό αν σκεφτούμε τον τύπο του ατόμου που θα αγοράσει ένα φανταχτερό ρολόι ή ένα ακριβό αυτοκίνητο για να κάνει επίδειξη την αξία του, αντί να νοικιάσει ένα ωραίο μέρος για να περάσει μια ήσυχη εβδομάδα με τον/τη σύντροφό του. Η έρευνα υποδηλώνει ότι τα χρήματα ακολουθούν μια εκδοχή του παραδόξου του διαλογισμού: βοηθούν την ευημερία σας, αρκεί να μην τα επιδιώκετε επειδή πιστεύετε ότι ο πλούτος θα βελτιώσει την ευημερία σας.
Με στοιχεία από «Atlantic»
