Συνέντευξη στην Αλεξία Σβώλου
— Ποιοι είναι οι παράγοντες που πρέπει να μας απασχολούν περισσότερο ως δυνητικά καρκινογόνοι, ώστε να τους αποφεύγουμε;
Γνωρίζουμε πλέον με επιστημονική εγκυρότητα ποιοι είναι οι βασικοί παράγοντες που ευνοούν την καρκινογένεση, πέρα από τις περιπτώσεις τυχαίων βλαβών ή ιδιομορφιών του γενετικού κώδικα των κυττάρων του οργανισμού. Πρόκειται για εξωτερικούς παράγοντες, που επηρεάζονται από την ανθρώπινη συμπεριφορά και με την κατάλληλη ατομική συμμόρφωση και τις κοινωνικές πολιτικές μπορεί να οδηγήσουν στη μείωση της συχνότητας εμφάνισης του καρκίνου. Σημαντικός παράγοντας είναι το κάπνισμα, που μπορεί να διακοπεί με τη βοήθεια των νέων μορφών χορήγησης της εξαρτησιογόνου νικοτίνης. Για την εμφάνιση καρκίνου ευθύνεται επίσης συχνά η διατροφή, γι’ αυτό συστήνεται η αποφυγή των λιπαρών, των επεξεργασμένων τροφών, των τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα, καθώς και η αποφυγή της συχνής κρεατοφαγίας και της κατανάλωσης αλκοόλ. Επίσης η παχυσαρκία, σε συνδυασμό με την καθιστική ζωή και την έλλειψη σωματικής άσκησης. Τον κίνδυνο καρκίνου αυξάνει και η έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία για πολλές ώρες ή το solarium, καθώς και η έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την επαγγελματική δραστηριότητα (π.χ. σκόνες τριβής πετρωμάτων, φυτοφάρμακα, χρώματα, συγκεκριμένες βιομηχανικές επεξεργασίες). Ακόμα, παράγοντας κινδύνου είναι και η έλλειψη καθαρού περιβάλλοντος, τόσο εσωτερικού –εντός των οικιών–, όσο και εξωτερικού, π.χ. ρύπανση αέρα, υδάτων κ.λπ.). Τέλος, κάποιες μορφές καρκίνου θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί με τον εμβολιασμό για καρκινογόνους ιούς, όπως είναι τα στελέχη του ιού HPV και της ηπατίτιδας Β.
— Ποιες μορφές καρκίνου γνωρίζουν αύξηση ειδικότερα σε νεαρές ηλικίες, προκαλώντας προβληματισμό;
Η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου αυξάνεται παγκοσμίως και αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη γήρανση του πληθυσμού. Συνήθως ο καρκίνος είναι ασθένεια που απαντά συχνότερα σε μεγαλύτερης ηλικίας άτομα. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία αύξηση των καρκίνων και σε νεαρότερες ηλικίες, παρατηρούνται όμως αυξημένα ποσοστά νόσησης και σε μεγαλύτερες ηλικίες για κάποιες μορφές της ασθένειας, όπως ο καρκίνος του μαστού. Όμως η εμφάνιση αυξημένων ποσοστών καρκίνου του παχέος εντέρου ή του προστάτη ή της μήτρας ή του θυρεοειδούς είναι γεγονός που έλκει την προσοχή της επιστημονικής κοινότητας, η οποία αναζητεί την αιτιολογία του φαινομένου. Η παχυσαρκία, το μικροβίωμα του εντέρου, τα μικροπλαστικά ή τα PFAS είναι από τους παράγοντες που ενοχοποιούνται γι’ αυτήν την εξέλιξη.
Από την άλλη, είναι ενθαρρυντικό το γεγονός πως η πρόγνωση αυτών των καρκίνων δεν είναι χειρότερη από την αντίστοιχη όταν αυτοί εμφανίζονται σε μεγαλύτερη ηλικία.
— Στον βαθμό που γνωρίζουμε, ποιος είναι ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής στην εμφάνιση του καρκίνου;
Η κλιματική αλλαγή αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό σε ανθρωπογενείς δραστηριότητες, όπως η μόλυνση της ατμόσφαιρας, των υδάτων, η αστικοποίηση, ο υπερπληθυσμός, η εντατική εκτροφή μεγάλων ζώων κ.ά. Επομένως οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής σε μεγάλο βαθμό αποτελούν τους ίδιους παράγοντες που επιδρούν στην εμφάνιση του καρκίνου. Αλλά και η αλλαγή προς το δυσμενέστερο στις συνθήκες διαβίωσης περιοχών του πλανήτη οδηγεί στη φτώχια και στην έλλειψη αγωγής υγείας και υγειονομικής φροντίδας.
—Η επιστημονική πρόοδος έχει οδηγήσει να γίνουν ιάσιμοι πολλοί καρκίνοι. Πόσο όμως αυτονόητο είναι το ότι οι ασθενείς θα έχουν ισότιμη πρόσβαση στα επιστημονικά επιτεύγματα;
Από στοιχεία των ΗΠΑ και άλλων προηγμένων χωρών, τα τελευταία 30 χρόνια σημειώθηκε εξαιρετικά σημαντική πρόοδος στη θεραπεία της νόσου. Σήμερα 7 στους 10 ασθενείς συνεχίζουν να ζουν για μία πενταετία έπειτα από τη διάγνωση (χρονικός περιορισμός που καθιστά πιο εύκολη την παρακολούθηση των ασθενών). Πολλοί καρκίνοι μπορούν να ιαθούν πλήρως, όπως π.χ. του θυρεοειδούς, το μελάνωμα, ενώ άλλοι έχουν μακροχρόνια επιβίωση. Επιπρόσθετα, οι θεραπευτικές παρεμβάσεις έχουν πάψει πλέον να είναι επώδυνες ή δύσκολες για τους ασθενείς, με αποτέλεσμα η ποιότητα ζωής, ακόμα και στην οξεία φάση της νόσου, να είναι πολύ καλύτερη.
Το πρόβλημα της ισότιμης πρόσβασης στα σύγχρονα διαγνωστικά και θεραπευτικά επιτεύγματα είναι ένα δύσκολο θέμα, γιατί άπτεται οικονομικών και πολιτικών δυνατοτήτων και προτεραιοτήτων. Η Ελλάδα δεν είναι από τις χώρες με πολύ δύσκολη πρόσβαση στο υγειονομικό σύστημα, αλλά σταδιακά τείνει να διευρυνθεί το χάσμα ανάμεσα σε τμήματα του πληθυσμού που είτε δεν έχουν εύκολη πρόσβαση λόγω γεωγραφικών εμποδίων, είτε γιατί κοινωνικο-οικονομικά υστερούν. Υποχρέωση της Πολιτείας είναι να παρέχει σε όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες ισότιμη έγκυρη και έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία. Χωρίς ένα ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας, κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό για τη χώρα μας και δεν πρέπει να γίνει ανεκτό από κανέναν μας. Μέσα στις δύσκολες οικονομικές συνθήκες της εποχής, μόνο οι έξυπνες λύσεις που θα μπορέσουν να εξοικονομήσουν πόρους από τη σπατάλη στον τομέα της Υγείας μπορεί να εξασφαλίσουν οικονομικά μέσα για κάλυψη των ακριβών σύγχρονων διαγνωστικών και θεραπευτικών μέσων. Απλές ευχές και συζητήσεις σε πάνελ δεν πρόκειται να οδηγήσουν στα προσδοκώμενα αποτελέσματα.
—Στην Ελλάδα ποια είναι τα κύρια προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σ’ αυτόν τον τομέα;
Ανάφερα προηγουμένως τόσο τις γεωγραφικές ανισότητες όσο και τις διαρκώς αυξανόμενες οικονομικές δυσκολίες πολλών συμπολιτών μας. Και ενώ υπάρχει μια τάση να συζητάμε για κτιριακές ανακαινίσεις (καλή πρακτική) ή τεχνολογική ανανέωση (επίσης καλή πρακτική), από την άλλη το Δημόσιο αδυνατεί να διατηρήσει επαρκές υγειονομικό προσωπικό και να το ανανεώσει. Η συνεργασία κράτους και κοινωνίας των πολιτών που θα μπορούσε να βοηθήσει σε ορισμένες πτυχές της φροντίδας του καρκίνου αυτοπαγιδεύεται από την εκλεκτική συνεργασία με συγκεκριμένους μόνο φορείς στο πλαίσιο της πολιτικής αλληλοεξυπηρέτησης.
Τέλος, να τονιστεί ότι η φροντίδα του καρκίνου δεν είναι μόνο οι καινοτόμες θεραπείες αλλά και η αξιοπρεπής και ανώδυνη πορεία προς το τέλος. Η φροντίδα τελικού σταδίου είναι στη χώρα μας ο πλέον παραμελημένος τομέας υπηρεσιών προς τον πάσχοντα συνάνθρωπο.
—Αν φτιάχναμε ένα εγχειρίδιο προστασίας από τον καρκίνο, τι θα περιελάμβανε ως πιο σημαντικά σημεία;
Μην καπνίζετε, γυμναστείτε, τρώτε υγιεινά, προσέξτε το βάρος σας, αποφύγετε τις βλαβερές ουσίες που αναφέρθηκαν προηγουμένως, προσοχή στον ήλιο και στο οινόπνευμα. Εμβολιάστε τα παιδιά για τον HPV και την ηπατίτιδα Β. Ακολουθήστε ένα σταθερό πρόγραμμα προληπτικών ελέγχων για την έγκαιρη διάγνωση της νόσου. Μην ακούτε παραδοξότητες ή συμβουλές για μαγικά τρόφιμα, ποτά ή βότανα που προλαμβάνουν ή θεραπεύουν τον καρκίνο. Ζητήστε δεύτερη γνώμη σε περίπτωση που σας συστηθεί θεραπεία για καρκίνο.
—Έχετε μεγάλη εμπειρία στον καρκίνο. Ποιοι θα λέγατε ότι είναι οι πιο διαδεδομένοι μύθοι που ακόμα αντέχουν και οδηγούν σε καθυστερημένη διάγνωση και κατά συνέπεια σε δυσκολότερη πρόσβαση στη θεραπεία;
Η πεποίθηση ότι είμαστε άτρωτοι. Η εκτίμηση πως σε εμάς δεν πρόκειται να συμβεί κάτι τέτοιο. Η ψυχολογική διαδικασία απώθησης ενός τέτοιου ενδεχόμενου. Ιδίως στους άνδρες είναι πιο έντονες αυτές οι προσεγγίσεις, ενώ αντίθετα στις γυναίκες οι τακτικές προληπτικές εξετάσεις είναι πιο αποδεκτές.
Τέλος, ακόμα και όταν υπάρχουν συμπτώματα, αρκετοί άνθρωποι προσπαθούν να απωθήσουν την πιθανότητα να πρόκειται περί καρκίνου. Μία γνωστή ψυχολογική αντίδραση. Όταν ο γιατρός βρεθεί ενώπιον μιας τέτοιας κατάστασης, είναι απαράδεκτο να επιτιμήσει τον ή την ασθενή. Ούτε τη θεραπεία βοηθά, ούτε κανείς τον όρισε δικαστή που κρίνει τον κάθε άνθρωπο.
