Ικανοποίηση και ευγνωμοσύνη για το παρατεταμένο χειροκρότημα, διάθεση για πρωτότυπες, αναλυτικές απαντήσεις (ακόμα και δια της πλάγιας οδού, σε κάποιες περιπτώσεις) στο Q&A του κοινού που ακολούθησε τη sold-out προβολή της ταινίας της στο Ιντεάλ και ένα ισχυρό μήνυμα για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου που ψηφίζεται αυτές τις μέρες στο ελληνικό κοινοβούλιο - και συμπίπτει μάλιστα χρονικά με την αντίστοιχη συζήτηση που γίνεται στην πατρίδα της, τη Χιλή. Αυτά μου έχουν μείνει από μια φανταστική γυναίκα που συνεπήρε και τους Αθηναίους με την παρουσία της, τις υποκριτικές αλλά και τις φωνητικές της ικανότητες. Η 28χρονη Ντανιέλα Βέγκα είναι η αποκάλυψη της χρονιάς και φαίνεται πως απολαμβάνει την κάθε στιγμή από την επιτυχία του «Μια Φανταστική Γυναίκα», της νέας ταινίας του Σεμπάστιαν Λέλιο στην οποία πρωταγωνιστεί – όπως είχε συμβεί και με τη δική μας Μίνα Ορφανού και την αξέχαστη «Στρέλλα» του Πάνου Χ. Κούτρα, πριν από μερικά χρόνια.
Η ηρωίδα της ταινίας, η Μαρίνα, είναι μια νεαρή trans που χάνει τη γη κάτω από τα πόδια της όταν ο Ορλάντο, ο άντρας που αγαπά, πεθαίνει ξαφνικά ένα βράδυ. Η Μαρίνα θα μπορούσε να έχει ξεπηδήσει από το σινεμά του Πέδρο Αλμοδόβαρ που τόσο αγαπάμε στην Ελλάδα, αν και η ερμηνευτική προσέγγιση της Βέγκα είναι μάλλον πιο γήινη και ρεαλιστική. Η «Φανταστική Γυναίκα» άρχισε την πορεία της στο περασμένο Φεστιβάλ Βερολίνου, όπου και απέσπασε την Αργυρή Άρκτο Σεναρίου, για να κατακτήσει στη συνέχεια όλο τον κόσμο, μέσω της φεστιβαλικής της διαδρομής, να λάβει διανομή σε πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων και η δική μας, ενώ φαίνεται να τραβά την προσοχή και της «δύσκολης» Αμερικής. Είναι η επίσημη πρόταση της Χιλής για το ξενόγλωσσο Όσκαρ και διαθέτει δύο παραγωγούς που έχουν την ικανότητα να την πουσάρουν μέχρι το Dolby Theatre: τον Πάμπλο Λαραΐν, σκηνοθέτη των περσινών «Jackie» και «Νερούδα» και τη δημιουργό του «Τόνι Έρντμαν», Μάρεν Άντε. Μέσα όπως το Mashable και το W αναρωτιούνται πλέον αν η Βέγκα θα μπορούσε να γίνει η πρώτη trans ηθοποιός που θα φτάσει στις υποψηφιότητες ερμηνειών και κάποιοι «δικοί μας» βιάζονται να την αναγορεύσουν μεγάλο φαβορί, προφανώς χαμένοι στη μετάφραση. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν ισχύει (όχι ότι έχει καμία απολύτως σημασία), καθώς ο δρόμος μέχρι εκεί είναι μακρύς και δύσκολος, ειδικά για μια ξενόγλωσση ερμηνεία, καθώς στα 90 του χρόνια, ο θεσμός μετρά μόλις 40 υποψηφιότητες για μη αγγλόφωνους ρόλους και μόνο 7 βραβεύσεις.
Κοιτάξτε, εγώ είμαι Λατινοαμερικάνα, άρα από τη φύση μου πολύ παθιασμένη! Στο ζήτημα του πένθους νομίζω ότι μοιάζουμε αρκετά με τους Ισπανούς, τους Πορτογάλους, ακόμα και με τους Έλληνες, που έχουν αυτή τη διάσταση της τραγωδίας μέσα τους.
Πάντως η αναγνώριση της trans κοινότητας, μιας από τις ελάχιστες μειονότητες που είναι σταθερά απούσα από τα Όσκαρ και γενικότερα από το Χόλιγουντ, θα μπορούσε όντως να συμβεί φέτος, στην ενενηκοστή επέτειο του θεσμού, με τη Βέγκα να φαντάζει ιδανική για να τη «σηκώσει» στους ώμους της. Μετά το περσινό σκάνδαλο της λάθος ανακοίνωσης του Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας και το προπέρσινο του #OscarsSoWhite, κι ενώ τον Φεβρουάριο θα βρισκόμαστε ήδη στον δεύτερο χρόνο προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ, η Ακαδημία ψάχνει ήδη το επόμενο μεγάλο θέμα της για να ασχοληθούμε. Υπάρχει καλύτερο από μια ισπανόφωνη trans ηθοποιό στις υποψηφιότητες; Αλλά ως τότε έχουμε καιρό.
Η Ντανιέλα Βέγκα εκτός από το ερμηνευτικό της ταλέντο, αποκαλύπτει στην ταινία και ένα μέρος από τις φωνητικές της ικανότητες, καθώς έχει εκπαιδευτεί στο λυρικό τραγούδι. Τη συνάντησα λίγες ώρες πριν από την προβολή της ταινίας στις Νύχτες Πρεμιέρας και, παρά το ξεκάθαρα λατινοαμερικάνικο ταμπεραμέντο της, ήταν απλή, μετρημένη και ευδιάθετη. Ενώ ήθελε να πάρει μεσημεριανό, δεν έφαγε ούτε μπουκιά από τη χωριάτικη σαλάτα της, όση ώρα μιλούσαμε, και παρέμεινε απόλυτα αφοσιωμένη στη συζήτησή μας.
— Η ηρωίδα της ταινίας φαίνεται πως αντιμετωπίζει τα προβλήματά της ως πρόκληση και ως ευκαιρία για δράση. Πότε και πώς αποφασίσατε εσείς η ίδια να χρησιμοποιήσετε τις όποιες δυσκολίες στη ζωή σας ως μια ευκαιρία για δράση;
Η δική μου μετάβαση ξεκίνησε πριν από πολλά χρόνια, σε μικρή ηλικία. Ήμουν 14 ετών και μεγάλωνα σε μία τόσο συντηρητική χώρα, που στην αρχή νόμιζα ότι ένα τέτοιο εγχείρημα θα ήταν αδύνατο για μένα. Σταδιακά όμως, άρχισα να συνειδητοποιώ πως αν δεν τολμήσω να κάνω το βήμα παραπέρα, δεν πρόκειται να μεγαλώσω ποτέ, θα έμενα για πάντα παιδί. Έτσι, καταβυθίστηκα στον εαυτό μου, κλείστηκα εκεί, για να ανακαλύψω εκ νέου την πραγματική μου φύση. Η μετάβαση διήρκεσε μέχρι τα 17 μου.
Τα προβλήματα μπορούν να μετατρέπονται σε δράση επειδή η ζωή είναι μια δυναμική διαδικασία. Συγκεκριμένα, μέσα από τη μετάβαση φύλου καταλαβαίνεις ότι τα όρια της ανθρώπινης φύσης μπορούν να επεκταθούν σε κόσμους πέρα από τους παγιωμένους και να διαλυθούν όλα τα εμπόδια που εμείς οι ίδιοι θέτουμε στους εαυτούς μας.
— Στις φετινές Νύχτες Πρεμιέρας, είδα δύο εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους ταινίες που άπτονται κατά κάποιο τρόπο του ίδιου θέματος, του πένθους και της απώλειας. Στο «Foxtrot» από το Ισραήλ οι υπερβολικές αντιδράσεις μοιάζουν πολύ με αυτές που συναντάμε στην Ελλάδα, ενώ στο «120 Χτύποι το Λεπτό» από τη Γαλλία, βλέπουμε μια πιο συγκρατημένη, ψυχρή, βορειοευρωπαϊκή αντιμετώπιση. Στη Χιλή πώς αντιμετωπίζεται το θέμα;
Κοιτάξτε, εγώ είμαι Λατινοαμερικάνα, άρα από τη φύση μου πολύ παθιασμένη! Σε αυτό το ζήτημα νομίζω ότι μοιάζουμε αρκετά με τους Ισπανούς, τους Πορτογάλους, ακόμα και με τους Έλληνες, που έχουν αυτή τη διάσταση της τραγωδίας μέσα τους. Η διαχείριση του πένθους στη Χιλή εξαρτάται πολύ από την κοινωνική διαστρωμάτωση, από το σε ποια τάξη ανήκει εκείνος που βιώνει την απώλεια. Οι άνθρωποι με μεγάλη οικονομική επιφάνεια βιώνουν το πένθος με μεγαλύτερη διακριτικότητα και σιωπή, ενώ τα πιο λαϊκά στρώματα μπορεί να έχουν διαφορετική προσέγγιση. Το ίδιο ισχύει και για τους διάσημους, που πάντα τους τιμούν στον θάνατό τους. Υπάρχει ένα έθιμο που περνούν τον νεκρό από τον δρόμο όπου είναι συγκεντρωμένα όλα τα ανθοπωλεία και ο κόσμος τον ραίνει με λουλούδια – έχουμε μία «μαζική κουλτούρα» της κηδείας, σε αυτές τις περιπτώσεις. Πάντα βέβαια εξαρτάται από τον άνθρωπο, αλλά σε γενικές γραμμές, η πλειονότητα των Χιλιανών δυσκολεύεται να κατανοήσει το πένθος και δίνει μια διάσταση κάθαρσης στην απώλεια.
— Ποιες ήταν οι «φανταστικές γυναίκες» της ζωής σας που σας διαμόρφωσαν ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνιδα, αρχικά από την οικογένεια και το κοινωνικό σας περιβάλλον;
Οι γυναικείες φιγούρες που με σημάδεψαν από την παιδική μου ηλικία ήταν φυσικά η μητέρα μου και οι δύο γιαγιάδες μου, εκ των οποίων η μία ήταν τυφλή. Δίπλα σε αυτή τη γιαγιά, έμαθα να ακούω όχι μόνο τους ήχους αλλά και τη σιωπή. Για μένα αυτό είναι η μουσική, ένας συγκερασμός του ήχου και της σιωπής. Θα έλεγα ότι η μουσική μου καλλιέργεια προήλθε λοιπόν από τη γιαγιά μου, από την πλευρά του πατέρα μου. Τόσο η δική μου θηλυκή πλευρά, όσο και της Μαρίνα στην ταινία, δεν περιστρέφεται γύρω από συγκεκριμένα μοντέλα, παρόλο που όλοι έχουμε είδωλα, αλλά κυρίως από τη συνειδητοποίηση ότι έπρεπε να αγκαλιάσω περισσότερο τη θηλυκή μου υπόσταση και να καταδυθώ σε αυτή.
— Ωστόσο, ποιες γυναίκες λειτούργησαν για εσάς ως είδωλα, από την τέχνη, το σινεμά…
Υπήρξαν πολλές γυναίκες που λειτούργησαν ως σημεία αναφοράς στη ζωή μου: η Rocío Jurado, μια Ισπανίδα τραγουδίστρια, η Stella Díaz Varín, μια Χιλιανή ποιήτρια, όχι ιδιαίτερα γνωστή - γι’ αυτό κι εγώ, όπου βρεθώ, προσπαθώ να επικοινωνήσω την ύπαρξή της σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Επίσης οι μούσες του Αλμοδόβαρ, η Κάρμεν Μάουρα, η Μαρίσα Παρέδες, αλλά και ηθοποιοί του Χόλιγουντ, η Μέριλ Στριπ, η Όντρεϊ Χέπμπορν, ακόμα και η Γκρέις Κέλι!
— Διαχρονικά στο σινεμά, οι trans ρόλοι του Χόλιγουντ ερμηνεύονται (και συχνά βραβεύονται) από cis ηθοποιούς, όπως η Χίλαρι Σουάνκ στο «Boys Don’t Cry», ο Έντι Ρεντμέιν στο «The Danish Girl», ο Τζάρεντ Λέτο στο «Dallas Buyers Club». Ως trans γυναίκα, πώς βλέπετε αυτές τις υποκριτικές προσεγγίσεις; Θεωρείτε ότι μπορεί ένας cis ηθοποιός να αποδώσει ρεαλιστικά έναν trans ρόλο ή το αποτέλεσμα θυμίζει καρικατούρα;
Έχω δύο διαφορετικές απόψεις σχετικά με αυτό και τις διαχωρίζω κάπως στο μυαλό μου. Από τη μία έχουμε τις υποκριτικές ασκήσεις, το πώς ένας ηθοποιός προσπαθεί να μπει στο πετσί και να ερμηνεύσει έναν τέτοιο ρόλο. Αυτή η διαδικασία είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Κι εγώ έχω κάνει τέτοιες ασκήσεις στην υποκριτική μου τέχνη, έχω παίξει θηλυκούς ρόλους, cis και trans, ενώ στην πρώτη μου ταινία υποδυόμουν αρσενικό χαρακτήρα.
Από την άλλη το ζήτημα έχει και πολιτική διάσταση. Ξέρουμε ότι στο παρελθόν, τόσο ο κινηματογράφος όσο και οι υπόλοιπες τέχνες ήταν αρκετά κλειστές και τα trans άτομα ήταν περιθωριοποιημένα – αυτό συμβαίνει γενικά στη ζωή, βέβαια, όχι μόνο στις τέχνες. Θα ήθελα να δω περισσότερους trans δικαστές, αστυνομικούς, τους χρειαζόμαστε σε όλες τις βαθμίδες. Σταδιακά, η κουλτούρα, ο πολιτισμός και το σινεμά ανοίγουν προς την ποικιλότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και μάλιστα ζητήματα που πολύ αργότερα θα αποτελέσουν αντικείμενο πολιτικής, το σινεμά και οι τέχνες τα πραγματεύονται νωρίτερα και τα βάζουν στην ατζέντα. Η τέχνη ήταν πάντα ένα μέρος συμφιλίωσης για τους ανθρώπους. Το σινεμά λειτουργεί ως ένα λουλούδι που έρχεται σε επαφή με τον ήλιο. Το λουλούδι ανοίγει, οι ακτίνες εισέρχονται μέσα και φτάνουν μέχρι τη ρίζα του. Όπου ρίζα, βάλτε άνθρωπος.
— Η ταινία σας είναι η επίσημη πρόταση της Χιλής για το Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας και ήδη σχολιάζεται πως είναι πιθανό να είστε η πρώτη trans ηθοποιός που θα φτάσει μέχρι τις υποψηφιότητες, πράγμα που σας το εύχομαι ολόψυχα. Κλείνοντας, θα ήθελα να μάθω αν είστε προετοιμασμένη για κάτι τόσο μεγάλο και για να εκπροσωπήσετε την trans ορατότητα στο σινεμά.
Με ρωτάτε αν είμαι προετοιμασμένη γι’ αυτό. Αυτό που ξέρω σίγουρα είναι ότι είμαι έτοιμη να ζήσω. Είμαι 28 χρονών κι έχω ζήσει πολλές διαδοχικές εκπλήξεις. Κάθε μέρα είναι και μία έκπληξη για μένα και έτσι θέλω να πορεύομαι στη ζωή, με πράγματα που γίνονται κλιμακωτά και ανοίγουν τις προοπτικές μου.
Ως προς την ταινία, τόσο καλλιτεχνικά, όσο πολιτικά και κοινωνικά, δεν περίμενα την επιτυχία της, υπό την έννοια ότι όταν ξεκινάμε να κάνουμε κάτι, βάζουμε στόχους και θέλουμε να φτάσουμε κάπου. Εγώ δεν είχα βάλει συγκεκριμένους στόχους γι’ αυτό χαίρομαι τόσο μέσα από το ταξίδι της, και το φυσικό αλλά και το συναισθηματικό, από χώρα σε χώρα, από καρδιά σε καρδιά. Με φοβίζει να αντιμετωπίσω τη ζωή ως κάτι που κινείται με ταχύτητα και πρέπει να το θέσω υπό έλεγχο γιατί έτσι χάνεται το πιο ουσιώδες, οι στιγμές. Αυτή τη στιγμή είμαι εδώ, στην Ελλάδα, μιλώ μαζί σας και θα μπορούσα να μιλώ για ώρες αν είχαμε τον χρόνο. Πιστεύω πως με ό,τι κάνουμε εξελίσσουμε την ανθρώπινη υπόσταση και δημιουργούμε ουσία για αυτούς που θα έρθουν αργότερα. Χαίρομαι πολύ που μέσα από τη δουλειά μου μπορώ να κατακτώ καρδιές και συνειδητοποιώ ότι η δουλειά μου ανοίγει πόρτες για τις επόμενες γενιές, trans, cis, ό,τι κι αν είναι, για να έχουν την ευκαιρία να ζήσουν καλύτερα από εμάς.
Η ταινία «Μια Φανταστική Γυναίκα» (Una Mujer Fantastica) θα κυκλοφορήσει στους κινηματογράφους στις 5 Οκτωβρίου από τη StraDa Films.
