Οι λέξεις “γερμανική” και “κωμωδία” στην ίδια πρόταση συνιστούν οξύμωρο, αλλά στα χέρια της σκηνοθέτιδος Μάρεν Άντε, νικήτριας της Αργυρής Άρκτου για το Alles Anderen, το γλυκόπικρο σχόλιο για την αντιδιαμετρικά αντίθετη στάση ζωής ενός πλακατζή πατέρα και της στρεσαρισμένης κόρης του, μετατρέπεται σε ένα αληθινό διαμάντι κοινωνικής ιλαρότητας και γλυκόπικρης αγάπης. Τόνι Έρντμαν είναι το ψευδώνυμο του πατέρα σε μια από τις αιφνιδιαστικές παρεμβάσεις του στην πορεία προς την επαγγελματική της καταξίωση: Η Ινές είναι στέλεχος σε μια εταιρεία στο Βουκουρέστι και ο Γουίνφριντ, συνταξιούχος που δεν έχει πλέον τι άλλο να κάνει, απο τη στιγμή που πέθανε το κατοικίδιο του και τον εγκατέλειψε και ο τελευταίος μαθητής του στο πιάνο, εμφανίζεται με ψεύτικο μασελάκι και εξωφρενική περούκα, εκνευρίζοντας αφόρητα τη μονίμως αγχωμένη κόρη, λίγο πριν μια κρίσιμη συνέλευση, ή ακόμη και μπροστά στον προϊστάμενο και τους συναδέλφους της. Ο Γουίνφριντ/Τόνι, ένας baby boomer με την καρδιά ενός αιώνιου έφηβου, κοντράρει την εκπρόσωπο της νεότερης γενιάς, μια κόρη που προβιβάστηκε απότομα στο άχαρο σύμπαν της επιτυχίας και της σοβαροφάνειας, με αποτέλεσμα οι ρόλοι να αντιστραφούν και ο πατέρας, που είναι ούτως ή άλλως επιρρεπής στην ελαφράδα, να εφαρμόζει τα τρυφερά του καραγκιοζιλίκια στις πιο ακατάλληλες στιγμές, ελπίζοντας να θυμίσει στο παιδί του το νόημα μιας αυθεντικής, ελεύθερης στιγμής. Αυτό επιδιώκει και καταφέρνει απόλυτα η Άντε. Με μια σειρά από απροσδόκητες σεκάνς, παρατηρητική σαν τους αδελφούς Νταρντέν και γεμάτη αυτοπεποίθηση σα να ήταν βετεράνος του σινεμά, παρέδωσε στο κοινό των Καννών ένα πλήρες, απολαυστικό έργο, που προκάλεσε συγκίνηση και έβγαλε πολύ γέλιο, αποσπώντας πανηγυρικό χειροκρότημα και το μεγαλύτερο σκορ κριτικών που έχει μετρηθεί στο έγκυρο δείγμα του περιοδικού Screen International- 3,8 στα 4!
Με μια σειρά από απροσδόκητες σεκάνς, παρατηρητική σαν τους αδελφούς Νταρντέν και γεμάτη αυτοπεποίθηση σα να ήταν βετεράνος του σινεμά, παρέδωσε στο κοινό των Καννών ένα πλήρες, απολαυστικό έργο, που προκάλεσε συγκίνηση και έβγαλε πολύ γέλιο, αποσπώντας πανηγυρικό χειροκρότημα και το μεγαλύτερο σκορ κριτικών που έχει μετρηθεί στο έγκυρο δείγμα του περιοδικού Screen International- 3,8 στα 4!
Και για να μη νομίζετε πως οι ειδικοί είχαν μόνο κέφια, φέτος σημειώθηκε και αρνητικό ρεκόρ στο ίδιο έντυπο, όταν το Last Face του Σον Πεν, με τη Σαρλίζ Θερόν και τον Χαβιέρ Μπαρδέμ άγγιξε το απόλυτο ναδίρ, με 0,2, έχοντας 8 μηδενικά και δύο άσσους. Δίκαιο; Περίπου. Μετά την καλύτερη του ταινία, το Pledge, που είχαμε δει και πάλι στις Κάννες, και τη μεγαλύτερη επιτυχία, το Into the Wild, ο Αμερικανός ηθοποιός και σκηνοθέτης μίξαρε τον πόλεμο στη Λιβερία κσι το Νότιο Σουδάν με τον έρωτα δύο ανθρωπιστών γιατρών και κατά διαβολική σύμπτωση, φωτογενέστατων ηθοποιών. Τις όποιες καλές στιγμές του εξουθενωτικά μεγάλου φιλμ, τις κονιορτοποίησε περιθωριοποιώντας δραματικά το “δράμα” και καλλωπίζοντας το ρομάντσο, φετιχοποιώντας απροκάλυπτα την αγαπημένη του, κατά την περίοδο του γυρίσματος, Θερόν. Ο Τζορτζ Κλούνι είχε πρόσφατα δηλώσει πως υπάρχει μόνο μιά ευκαιρία, ένα σενάριο, μια ταινία για να φωτίσει ένα δύσβατο, περίπλοκο θέμα, όπως αυτό, και δυστυχώς, είχε δίκιο: Ο Σον Πεν το πέταξε στα σκουπίδια.
Ξαναγυρίζοντας στις δυνατές στιγμές του Φεστιβάλ, το Aquarius ήταν μιά απο τις ταινίες που διαισθητικά τοποθέτησα στις αναμενόμενες, και χάρηκα που δεν διαψεύστηκα. Ο Βραζιλιάνος σκηνοθέτης Φίλιο κινήθηκε γύρω από την εκπληκτική Σόνια Μπράγκα, την πάλαι ποτέ γυναίκα-αράχνη, για να φτιάξει ένα πορτρέτο αντίστασης, υπερηφάνειας και ερωτισμού, μια 70άρας που δεν εννοεί να πουλήσει το παραλιακό, γερασμένο διάμερισμα της, να παραχωρήσει τις αναμνήσεις και να προδώσει την κληρονομιά της. Σε ένα φεστιβάλ, το έχουμε ξαναπεί άλλωστε, όλοι ψάχνουν την έκπληξη, το μπαμ, μια πρόταση πρωτότυπη, που καλό είναι να συνοδεύεται από έναν Φοίνικα, όπως το 1984, το Σεξ Ψέματα και Βιντεοταινίες του Σόντερμπεργκ. Φέτος δεν είχαμε ενδεχομένως έναν Γιό του Σαούλ, την ταινία που μπορεί να συζητηθεί και μετά από 50 χρόνια, αλλά μια κωμωδία με βάθος όπως το Τόνι Έρντμαν κι ένα αισθαντικό, moody κινηματογραφικό αποτύπωμα, όπως το Aquarius, θεωρώ πως δεν απαντώνται συχνά σε μια θάλασσα από βαριά δράματα και στιλιστικές ακροβασίες- που είναι συνήθως το μενού των Καννών.
Κανένα πρόβλημα, ωστόσο, με το δράμα, όπως το αντιλαμβάνεται ένας από τους μεγαλύτερους σεναριογράφους του καιρού μας, ο Ασγκάρ Φαραντί. Με το Salesman, ο Ιρανός δημιουργός επιχειρεί μια αναλογία που του βγαίνει απόλυτα, διακριτικά και ευαίσθητα: Δυό ηθοποιοί που πρωταγωνιστούν σε θεατρική παράσταση του σπουδαιότερου ίσως έργου του αμερικανικού ρεπερτορίου, τον Θάνατο του Εμποράκου του Άρθουρ Μίλλερ, δοκιμάζονται στο γάμο τους όταν ένας άγνωστος παραβιάζει το διαμέρισμα τους και, απόντος του συζύγου, χτυπάει την γυναίκα στο μπάνιο- μην ξεχνάμε το Ιράν, τις μαντήλες και τα λοιπά. Ο Φαραντί θίγει τα πάντα μόνο με συνεχή παρατήρηση και καίριες σκηνοθετικές τοποθετήσεις και, όπως σε όλες τις ταινίες του, εκτός από την ελαφρά προσποίηση στο “Παρελθόν”, αποφεύγει την υπερβολή και την έμφαση, ως άλλος Νέστωρ με άποψη για την κοινωνία του, και την προβληματική δυναμική στις σχέσεις που επισείει η ανδρο-Θεοκρατούμενη δομή της. Ο δικός του Εμποράκος μας θυμίζει το οικουμενικό μέγεθος του Γούίλι Λόμαν, τη δοσοληψία του ήθους, καθώς και την ηθική της εκδίκησης.
Από τους σταθερούς πελάτες των Καννών, παλιούς ή επίδοξους νικητές, ο Τζιμ Τζάρμους στάθηκε στο ύψος της σχεδόν ιαπωνικής απλότητας στο στιλ του, και των θεματικών προβληματισμών του, με το Πάτερσον, (με πρωταγωνιστή τον Πάτερσον που μένει στο… Πάτερσον, με την φαντεζί γυναίκα του και τον πονηρό σκύλο τους), την μπαλάντα ενός αθόρυβου, ευγενικού οδηγού λεωφορείου, που γράφει ποιήματα στο ύφος του ειδώλου του, Γουίλιαμ Κάρλος Γουίλιαμς. Ένα κινηματογραφικό χαϊκού που υμνεί την ιδιαιτερότητα της μπαναλιτέ, το εξαιρετικό, ουσιαστικών απαιτήσεων Πάτερσον επιβεβαιώνει το απαρασάλευτο στιλ του Τζάρμους, αν και ένας Φοίνικας για αυτή την ταινία φαντάζει συμβιβασμός σε σχέση με τις καλύτερες ταινίες της φιλμογραφίας του.
Από τους εκλεκτούς και μη αμελητέους συναγωνιστές του, ο Πέδρο Αλμοδόβαρ κάνει και πάλι ένα μελόδραμα γυναικών, την Julieta που, παραδόξως για αλμοδοβαρική ηρωίδα, παρακολουθεί περισσότερο τη ζωή αντί να την ορίζει, στριμωγμένη ανάμεσα σε μυστικά, πάθη, και την ασυνθηκολόγητη αγάπη για την κόρη της. Η ταινία είναι ανθολογία Αλμοδόβαρ, ένα καλοδουλεμένο best of χρωμάτων, θεμάτων, μουσικής (φοβερό σκορ από τον Ιγλέσιας) αλλά αυτό που στενοχωρεί είναι πως όταν ο Αλμοδόβαρ επαναλαμβάνει τον δραματικό του εαυτό, για τους περισσότερους είναι μια χαρά, ενώ όταν επιστρέφει στις εξωφρενικές του κωμικές ρίζες, όπως έγινε προπερσι με το Amants Passagers, φαίνεται πρόχειρος και λίγος.
Νωρίς στο διαγωνιστικό πρόγραμμα, άρεσε ιδιαίτερα ο Κεν Λόουτς με το I, Daniel Blake, ένα ακόμη προλεταριακό μελόδραμα, ευτυχώς όχι τόσο εμφατικό στη συγκίνηση, αλλά σταθερό στην αντικαθεστωτική ρητορική του Λόουτς. Για μένα, ένα φιλμ εκ του περισσού. Και εκ του Περισσού.
Ομοίως, οι αδελφοί Νταρντέν πασουσίασαν ακριβώς το σινεμά που γνωρίζουν να κάνουν καλά, αλλά το Fille Inconnue, δυστυχώς γι’ αυτούς, είναι μακράν το πιο αδύναμο σενάριο, ειδικά στο καθόλου πειστικό τελευταίο ημίωρο, παρά τη δυναμική συνεισφορά της συγκεντρωμένης Αντέλ Ενέλ. Το χειρότερο σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι η συνταγογραφημένη προϋπόθεση των ταινιών που ξέρεις από πριν τι θα γίνει, δεδομένης τη θεματικής κια υφολογικής ρετσέτας των σκηνοθετών που υπογράφουν ταινίες κομμάτια ενός δικού τους παζλ- αν δεν πιάσει η δοσολογία εννοώ, όπως με τους Νταρντέν ή κάπως τον Αλμοδόβαρ, ή ακόμη με τον Παρκ Τσαν Γουκ φέτος. Και στα στενά, αγχωτικά πλαίσια ενός σαρωτικού φεστιβάλ, όπως είναι αυτό των Καννών, το να σε εκνευρίσει ένας σκηνοθέτης που τολμάει να παρεκκλίνει, μπορεί και να είναι προτιμότερο.
Δεν περίμενα ποτέ πως ο Μπρουνό Ντυμόν θα έκανε προχωρημένο σλάπστικ, ένα οπερετικών διαστάσεων τουρλουμπούκι για τους φαύλους αριστοκράτες και μια εργατική τάξη κανίβαλων! Το Ma Loute όμως με ιντρίγκαρε, αν και δεν είμαι καθόλου φαν του σκηνοθέτη του Humanite, και με κράτησε- έπιασα τον εαυτό μου να κάνει γκριμάτσες αμηχανίας με τον προσποιητό παραλογισμό και να χαχανίζει γοερά με τις εκτροχιασμένες μούτες του Λουκινί και της Μπινός.
Αντίθετα, το Neon Demon του Νίκολας Γουίντινγκ Ρεφν, μνημείο εγωκεντρισμού, και πάλι με τον κανιβαλισμό στην εξίσωση, είναι μια υπερστιλάτη μετωπική σύγκρουση ανάμεσα στον Μπρετ Ίστον Έλις του American Psycho και τον κενό αισθητισμό του Άντι Γούρχολ, που με έκανε τόσο πολύ να νοσταλγήσω τον Ντέϊβιντ Λιντς. Μοντέλα στο Λος Άντζελες σε μια saturated σεξουαλικότητα που παραπέμπει σε περιοδικά μόδας και εγκαλεί το ζώο που κρύβει ο άνθρωπος- λέμε τώρα… Καθόλου άδικα, ένας δημοσιογράφος έκραξε ως “αυνανιστή” τον Ρεφν, αμέσως μετά το τέλος της δημοσιογραφικής προβολής.
Ο Ολιβιέ Ασαγιάς απηχεί Πολάνσκι και Ζουλάφσκι στο Personal Shopper, όπου όπως και στο Σιλς Μαρία, η Κρίστεν Στιούαρτ είναι προσωπική βοηθός μιας δύστροπης ντίβας, ένα φάντασμα που βλέπει κανονικά φαντάσματα, εκτοπλάσματα, ποτήρια να περπατάνε μόνα τους, πόρτες που ανοιγοκλείνουν και μυστηριώδεις γδούποι. Ενώ ο Ασαγιάς έχει εξαιρετικές ιδέες γύρω από το στοίχειωμα και την υποψία της απειλής, σε φυσικό και μεταφυσικό επίπεδο, η διάσταση του ρεαλιστικού από τον υποκειμενικό τρόμο δεν βγάζει νόημα.
Από τις ταινίες του υπόλοιπου προγράμματος, το Νερούδα του Πάμπλο Λαραϊν παρουσιάστηκε στο Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών (απώλεια για το Διαγωνιστικό πρόγραμμα, αλλά κάτι πρέπει να πιστωθούν και τα παράλληλα τμήματα) και επιβεβαιώνει το πόσο πρωτότυπος και εφευρετικός είναι ο Χιλιανός σκηνοθέτης, Αντί να τιμήσει απλά τον γνωστότερο συμπατριώτη του με μια αξιοπρεπή βιογραφία, τον τιμά ακόμη βαθύτερα κάνοντας μια τρόπον τινά Νερουδική ταινία, με τον Γκαέλ Γκαρσία Μπερνάλ στο ρόλο ενός Ιαβέρη που κυνηγάει τον ποιητή στο δρόμο της εξορίας του και σχολιάζει, άλλοτε χαζά και άλλοτε αναπάντεχα, ακόμη και τους διαλόγους της ταινίας. Υπέροχα φωτογραφημένο, το Νερούδα είναι από το πιο συναρπαστικά πορτρέτα που έχω δει, όχι πάντοτε εύπεπτα απολαυστικό, αλλά με μια συνεχή αίσθηση ανατροπής της ισορροπίας.
