Στα χνάρια των αρχαίων θεών του Ολύμπου θα βρεθούν όσοι Νεοϋορκέζοι επισκεφθούν την έκθεση «Θεοί και Θνητοί στον Όλυμπο: Αρχαίο Δίον, η πόλη του Δία», που εγκαινιάστηκε στις 24 Μαρτίου, στο πλήρως ανακαινισμένο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο στην καρδιά του Μανχάταν. Το Ίδρυμα «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης» διανύει μία νέα περίοδο της ζωής του, έχοντας πλέον διευθύντρια την Αμαλία Κοσμετάτου, που διαδέχεται τον πρέσβη Λουκά Τσίλα, και όντας έτοιμο να προσφέρει μουσειακού επιπέδου ποιότητα στις εκθέσεις. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, Αντώνης Παπαδημητρίου, κατά τη διάρκεια των εγκαινίων της έκθεσης, πρόθεση του Κέντρου είναι να εισάγει στην ελληνική κουλτούρα και τον πολιτισμό τον μέσο άνθρωπο που βαδίζει στην 5η Λεωφόρο.
Το Δίον δέσποζε στους βόρειους πρόποδες του Ολύμπου, ελέγχοντας το στενό πέρασμα από τη Μακεδονία στη Θεσσαλία. Υπήρξε η ιερή πόλη των Μακεδόνων και ήταν ο ιερός χώρος του Δία, με τον Ναό του να αποτελεί το κέντρο της θρησκευτικής ζωής και το χώρο προβολής των Μακεδόνων βασιλέων. Στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. ο βασιλιάς Αρχέλαος καθιέρωσε τα «εν Δίω Ολύμπια», πολυήμερους αθλητικούς και θεατρικούς αγώνες προς τιμήν του Δία και των Μουσών, συμβάλλοντας στο να αποκτήσει πανελλήνια αναγνώριση το ιερό της Πιερίας. Είναι μάλιστα πιθανόν να παίχτηκαν κατά τη διάρκεια των αγώνων οι τραγωδίες του Ευριπίδη «Αρχέλαος» και «Βάκχες», τις οποίες ο τραγικός ποιητής συνέθεσε στα τελευταία χρόνια της ζωής του στη μακεδονική αυλή. Ο Κάσσανδρος, θεωρώντας ότι η πόλη βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο, οχυρώνει το Δίον στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με τον Δίωνα τον Χρυσόστομο, ο Φίλιππος Β΄ και ο Μέγας Αλέξανδρος οργάνωναν στο Δίον επινίκιες πανηγύρεις και προσέφεραν μεγαλοπρεπείς θυσίες και πλούσια αφιερώματα προς τιμήν του Ολυμπίου Διός και των Μουσών. Εκεί ο Φίλιππος γιόρτασε την άλωση και καταστροφή της Ολύνθου, ενώ ο Αλέξανδρος ζήτησε τη βοήθεια του υψίστου των θεών κατά τη διάρκεια της πανηγυρικής ετοιμασίας της εκστρατείας του στην Ασία. Μετά τη νίκη του στο Άκτιο το 32/31 π.Χ., ο Οκταβιανός Αύγουστος ιδρύει στο Δίον ρωμαϊκή αποικία και η πόλη γνωρίζει μεγάλη άνθιση. Όταν επικράτησε ο Χριστιανισμός, το Δίον έγινε έδρα επισκόπου και αποτέλεσε σημαντικό αστικό κέντρο της Πιερίας. Η πόλη εγκαταλείφθηκε τον 5ο αιώνα μ.Χ., έχοντας καταστραφεί επανειλημμένως από εισβολείς, με αποτέλεσμα οι κάτοικοί της να μετακινηθούν σε πιο ασφαλείς περιοχές στους πρόποδες του Ολύμπου. Το Δίον θα παραδοθεί στη λήθη, με τους σεισμούς και τις πλημμύρες του ποταμού Βαφύρα να εξαφανίζουν με το πέρασμα του χρόνου τα ίχνη του.
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ωστόσο, φαίνεται ότι θα το έχουν οι περίπατοι με τον φιλόσοφο Simon Critchley.
Η ανασκαφή του Δίου αποτελεί την παλαιότερη πανεπιστημιακή ανασκαφή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. Ο πρώτος Πρύτανης του Πανεπιστημίου και Καθηγητής Αρχαιολογίας, Γεώργιος Σωτηριάδης, ξεκίνησε το 1928 να αναζητά την ιερή πόλη των Μακεδόνων, ερευνώντας την περιοχή για τέσσερα καλοκαίρια κάτω από αντίξοες συνθήκες. Η ανασκαφή συνεχίστηκε το 1960 με πρωτοβουλία του Καθηγητή Αρχαιολογίας Γεωργίου Μπακαλάκη και συνεχίστηκε εντατικά από το 1970 ως σήμερα, χάρη στις προσπάθειες του Ομότιμου Καθηγητή του ΑΠΘ, κ. Δημήτριου Παντερμαλή - πρόεδρο του Μουσείου της Ακρόπολης και επιμελητή της έκθεσης- και των συνεργατών του.
Την ιστορία του βουνού των θεών και της πόλης του Δία στους πρόποδές του θα τη διηγηθούν περίπου 90 εκθέματα, που για πρώτη φορά ταξιδεύουν έξω από την Ελλάδα –μερικά από αυτά μάλιστα παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Η καθημερινή ζωή των κατοίκων της αρχαίας πόλης θα ξεδιπλωθεί μέσα από αγάλματα, ψηφιδωτά, κοσμήματα, κεραμεικά, γυάλινα σκεύη και νομίσματα που χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα π.Χ. έως τον 4ο αιώνα μ.Χ. Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζουν τα ελληνιστικά και ρωμαϊκά αγάλματα του Δία, της Δήμητρας και της Αφροδίτης, καθώς και εξαιρετικά ψηφιδωτά από την «Οικία του Διονύσου», τα οποία αποκαταστάθηκαν πρόσφατα με την υποστήριξη του Ιδρύματος Ωνάση.
«Τα 45 χρόνια ερευνών στο Δίον, μας έδωσαν την ευκαιρία όχι μόνο να εντοπίσουμε αρχαία κτήρια και κινητά ευρήματα, αλλά να χαρτογραφήσουμε τις ζωές των ανθρώπων ανά τους αιώνες. Το βασικό χαρακτηριστικό που θέλουμε να αναδείξουμε είναι πώς οι θεοί των Ελλήνων βγήκαν από την καταπληκτική φύση της χώρας και πώς οι λατρείες σχετίζονται άμεσα με την τοπική φύση. Έχουμε τον Όλυμπο, ένα ψηλό βουνό, έχουμε χαράδρες, νερά που αναβλύζουν και δέντρα, κεραυνούς που πέφτουν. Όλα αυτά τροφοδότησαν την μυθολογία. Ακόμα και σήμερα, η φύση είναι σχεδόν ανέγγιχτη», αναφέρει ο κ. Παντερμαλής. Οι κάτοικοι της πόλης είναι άλλο ένα στοιχείο στο οποίο η έκθεση εστιάζει. «Θα ανασυγκροτήσουμε την εικόνα τους και θα δείξουμε ποιος ήταν ο πολιτισμός τους» λέει ο κ. Παντερμαλής, τονίζοντας, επίσης, ότι επειδή όλα τα εκθέματα προέρχονται από τις ανασκαφές στο Δίον «μπορούμε να ξέρουμε την ιστορία κάθε ευρήματος και πώς τα κινητά σχετίζονται με συγκεκριμένα κτήρια ή ταφικά μνημεία».
Η έκθεση των σπάνιων αρχαιοτήτων πλαισιώνεται από μια σειρά ενδιαφέρουσες δράσεις: ο επισκέπτης μπορεί να δει εικαστικές εγκαταστάσεις σύγχρονων καλλιτεχνών με αναφορές στην ιερό πόλη και το βουνό των θεών, να μάθει για τη ζωή των ανθρώπων που κατοίκησαν και κατοικούν στις πλαγιές του, να «περιδιαβεί» τα τοπία του Ολύμπου, ακόμα και να παίξει το ρόλο του αρχαιολόγου στο βιντεοπαιχνίδι Secrets of the Past – Excavating the City of Zeus (Μυστικά του παρελθόντος – Ανασκαφή στην πόλη του Δία), που δημιουργήθηκε ειδικά για τη συγκεκριμένη έκθεση. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ωστόσο, φαίνεται ότι θα το έχουν οι περίπατοι με τον φιλόσοφο Simon Critchley. Η ιδέα του «περιπάτου» είναι να παρακολουθεί ο επισκέπτης περιπατητικές συζητήσεις που θα κάνει ο φιλόσοφος και πανεπιστημιακός καθηγητής με άλλο καλεσμένο κάθε φορά και στις οποίες θα διερευνώνται θέματα που άπτονται της έκθεσης και της σύνδεσής της με το σήμερα.
info:
Η έκθεση «Θεοί και Θνητοί στον Όλυμπο: Αρχαίο Δίον, η πόλη του Δία» διοργανώνεται από το Θυγατρικό Ίδρυμα Ωνάση στις ΗΠΑ και την Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Δίου, σε συνεργασία με το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας και θα διαρκέσει έως τις 18 Ιουνίου.
Info:
24/3- 18/6
Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο Νέας Υόρκης
