Μερικά ρεμπέτικα τραγούδια είναι αληθινά ρεπορτάζ της εποχής. Πολιτικά, ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα, ιστορίες που απασχόλησαν τα πρωτοσέλιδα της εποχής.
Βασίλης Τσιτσάνης
Τον περασμένο Απρίλιο στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, το Μορφωτικό Ιδρυμα της Ενώσεως Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ), έκανε μια εξαιρετική μουσική εκδήλωση. Θέμα της: Ρεμπέτες «ρεπόρτερ".
Θα την επαναλάβει με ελεύθερη για το κοινό είσοδο την Τρίτη 17 Σεπτεμβρίου 2013, στις 8.00 στο Polis Art Café (Πεσμαζόγλου 5, Αίθριο Στοάς Βιβλίου).
Θα παρουσιαστούν τραγούδια σημαντικών ρεμπετών – «ρεπόρτερ» (Μ. Βαμβακάρη, Π. Τούντα, Β. Τσιτσάνη, Δ. Γκόγκου - Μπαγιαντέρα κ.α), που αναφέρονται σε πραγματικά γεγονότα (Καημένε Αθανασόπουλε, Ο Σαρκαφλιάς, Η Βαρβάρα, Εγώ θέλω πριγκιπέσα, Ο Μάρκος υπουργός, ο Βορονόφ κ.α.).
Μάρκος Βαμβακάρης
Ερμηνεύουν: Αγάθων Ιακωβίδης (τραγούδι, μπουζούκι, μπαγλαμά), Κατερίνα Τσιρίδου (τραγούδι), Μάκης Σταμούλης (μπουζούκι, τραγούδι), Κυριάκος Γκουβέντας (βιολί), Νίκος Πρωτόπαπας (κιθάρα). Έκτακτη συμμετοχή: Μαρίνος Γαλατσινός
Το πρόγραμμα θα συνοδευτεί από εικόνες εποχής. Η περιγραφικότητα των ρεμπέτικων τραγουδιών είναι γεγονός πέραν πάσης αμφισβητήσεως, αφού τα κύρια χαρακτηριστικά των τραγουδιών αυτών, έξω από την «ηδονική» ομορφιά και την προκλητική μακροζωία τους, είναι η αμεσότητα και η περιγραφικότητα.
Δεν είναι καθόλου περίεργο ότι άνθρωποι «αγράμματοι» ακαδημαϊκώς, αλλά με πλήρη γνώση του ελληνικού θησαυρού της παραδοσιακής μουσικής και στιχουργικής, όσο και του κοινωνικού γίγνεσθαι, (περι)έγραφαν – εκφράζονταν δηλαδή στα τραγούδια τους με σαφήνεια, λιτότητα, συνοπτικότητα, ομορφιά και ενάργεια, κάτι άλλωστε που διακρίνει και τα δημοτικά μας τραγούδια.
Απόστολος Καλδάρας
Κάποιες φορές στα ρεμπέτικα ο δημιουργός γίνεται καταγραφέας ενός γεγονότος. Γίνεται δηλαδή ένας κανονικός «ρεπόρτερ», επί το... νεοελληνικότερον. Ολοι λοιπόν οι ρεμπέτες δημιουργοί έχουν, λίγο ή πολύ, λειτουργήσει ως «ρεπόρτερ». Σε καιρούς σαν αυτούς που διανύουμε, εκτιμούμε ότι αξίζει να σταθούμε σ' αυτά τα τραγούδια, καθώς συνδυάζουν το καλλιτεχνικό ταλέντο με την ανθρώπινη ευαισθησία. Και ακόμα, επειδή οι κακές ημέρες, τα κακά συμβάντα δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο σ' αυτό τον τόπο. Με το τραγούδι πάντα ένα ευπρόσδεκτο καταφύγιο.
Τα τραγούδια ερμηνεύουν: Αγάθων Ιακωβίδης (τραγούδι, μπουζούκι, μπαγλαμά), Κατερίνα Τσιρίδου (τραγούδι), Μάκης Σταμούλης (μπουζούκι, τραγούδι), Κυριάκος Γκουβέντας (βιολί), Νίκος Πρωτόπαπας (κιθάρα). Έκτακτη συμμετοχή: Μαρίνος Γαλατσινός. Το πρόγραμμα θα συνοδευτεί από εικόνες εποχής.
Παναγιώτης Τούντας
Ζητήσαμε από τον Πάνο Σαββόπουλο που επιμελείται και παρουσιάζει το πρόγραμμα να διαλέξει πέντε ρεμπέτικα τραγούδια και να μας πει δυο λόγια για την ιστορία τους.
Πέντε τραγούδια -ρεπορτάζ
1. Κακούργα πεθερά (Ιάκωβου Μοντανάρη), 1931
Στις 7 – 1 – 1931 ο εργολάβος Δημήτρης Αθανασόπουλος δολοφονήθηκε (και ..τεμαχίστηκε) με σχέδιο της πεθεράς του, από τη σύζυγο, τον ανιψιό της πεθεράς και την υπηρέτρια. Εκδόθηκε σε 5 ηχογραφήσεις, τότε, με διαφορετικούς τραγουδιστές και πουλήθηκαν 90.000 δίσκοι, ρεκόρ ως το 1960. Παραμένει ως σήμερα η φράση: «Καημένε Αθανασόπουλε».
Κακούργα πεθερά
2. Πλημμύρα (Μάρκου Βαμβακάρη), 1934.
Εκπληκτικό «ρεπορτάζ» του Μάρκου για μια καταστροφική πλημμύρα του 1934, με εικόνες που δεν ...πιάνουν οι σημερινές κάμερες... και ονοματίζοντας τα μέρη που επλήγησαν ιδιαίτερα, τα οποία πλημμυρίζουν και σήμερα...
Η πλημμύρα
3. Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι (Απόστολου Καλδάρα), 1947.
Κρυπτοεμφυλιοπολεμικό άσμα με αλλαγμένα, λόγω σκληρής και βλακώδους λογοκρισίας, στιχάκια για να φαίνεται ...ερωτικό, ενώ είναι της φυλακής! Το, προ λογοκρισίας, αυθεντικό στιχάκι έλεγε: Πόρτα κλείνει πορτ' ανοίγει και βαρύ 'ναι το κλειδί· τι έχει κάνει και το κλείσαν το παιδί στη φυλακή;
Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι
4. Γίνομαι άντρας (Παναγιώτη Τούντα), 1933.
Σε έναν τεκέ, χώρο ανδροκρατούμενο, πήγε ένα βράδυ κάποια λεσβία (και με «...γκόμενα μια δούλα που τής τα 'χε φάει ούλα...», όπως αποκαλύπτει ο «ρεπόρτερ» Π. Τούντας) ντυμένη άντρας, για να φουμάρει. Τη μυρίστηκαν οι μάγκες στο τέλος, αλλά τής τη χάρισαν. Μάλιστα τής έλεγαν με ...σορόπια (πάντα σύμφωνα με τον αξιόπιστο «ρεπόρτερ») «γειά σου αγοροκοριτσάρα...».
Γίνομαι άντρας
5. Ο Σαρκαφλιάς (Βασίλη Τσιτσάνη), 1939.
Πραγματική ιστορία, μάλλον τέλη του 1920, ωραιοποιημένη, ως συνήθως, απ' τον Τσιτσάνη. Ο σκληρός μάγκας και δολοφόνος Σαρκαφλιάς ή Σακαβλιάς, δολοφονήθηκε στις φυλακές Τρικάλων από τον γεροντόμαγκα Αντωνίτση, επειδή τον είχε προσβάλει... θανάσιμα. Το όργανο του φόνου ήταν μια λαβή τηγανιού, τροχισμένη σα φαλτσέτα.
Ο Σακαφλιάς
*****
