ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕ τον περασμένο Απρίλη μια διαφήμιση σε ένα επαρχιακό αεροδρόμιο στην Αγγλία, που απεικονίζει μια γυναίκα με το μήνυμα: «Δουλεύει πιο σκληρά από όλους και δεν θα ζητήσει ποτέ αύξηση. Γνωρίστε τη νέα σας εργαζόμενη AI. Πάντα διαθέσιμη, ποτέ άρρωστη και δεν χρειάζεται HR».
Έπειτα από κατακραυγή, καταγγελίες στην Advertising Standards Authority και προσπάθειες από την οργάνωση για τα εργασιακά δικαιώματα Pregnant Then Screwed, σύμφωνα με την οποία η διαφήμιση «προωθεί την τοξική ιδέα ότι ο ιδανικός εργαζόμενος είναι μια γυναίκα που είναι συνεχώς διαθέσιμη, ευκολόπιστη, χωρίς ανάγκες και χωρίς να απαιτεί πληρωμή», η εταιρεία απάντησε με κάτι σαν απολογία και η αφίσα κατέβηκε από το αεροδρόμιο.
Την προηγούμενη βδομάδα, ωστόσο, ένας φίλος από το Λονδίνο μού έστειλε μια αντίστοιχη διαφήμιση, αυτήν τη φορά τοποθετημένη μπροστά από ένα σούπερ μάρκετ. Προερχόμενη από μια άλλη εταιρεία, η αφίσα δείχνει ξανά μια γυναίκα, κάτι καθόλου τυχαίο, μαζί με το μήνυμα: «STOP HIRING HUMANS – Προσλάβετε την AVA, το AI BDR». Ψάχνοντας στο διαδίκτυο, ανακάλυψα ότι και αυτή η διαφήμιση προκάλεσε αντιδράσεις, οδηγώντας πάλι σε μία «απολογία» από τον CEO, ο οποίος εξήγησε ότι δεν προτείνει όντως τη μη πρόσληψη ανθρώπων αλλά τη χρήση του ΑΙ εργαλείου του σε συνδυασμό με την ανθρώπινη εργασία.
Οι διαφημίσεις που υπόσχονται την αντικατάσταση των ανθρώπων από την ΤΝ λειτουργούν και ως σημάδια της κυρίαρχης τεχνοκαπιταλιστικής νοοτροπίας.
Προφανώς, υπάρχει μια διάσταση προβοκατόρικου PR σε αυτές τις καμπάνιες, μια λογική «no bad publicity» που προσπαθεί να προκαλέσει. Εντούτοις, η τελευταία διετία έχει δείξει ξεκάθαρα ότι οι θεωρίες για την αντικατάσταση μεγάλων αριθμών εργαζομένων από την τεχνητή νοημοσύνη είναι αβάσιμες, στον βαθμό που οι ίδιοι οι υποστηρικτές τους παραδέχονται πως έκαναν λάθος. Το 2024, το 66% των CEO που συμμετείχαν στην έρευνα του Boston Consulting Group δήλωναν «αμφίθυμοι ή ξεκάθαρα δυσαρεστημένοι με τη χρήση ΑΙ στις εταιρείες τους», ενώ το 2025 η Orgvue κατέληξε ότι πάνω από τις μισές βρετανικές εταιρείες που αντικατέστησαν εργαζόμενους με ΑΙ το είχαν μετανιώσει.¹
Πολλές επιχειρήσεις, μάλιστα, αναγκάστηκαν να παγώσουν τη χρήση προγραμμάτων ΑΙ και να ξαναπροσλάβουν τους εργαζομένους που έδιωξαν στο πλαίσιο της αυτοματοποίησης. Τα παραδείγματα είναι δεκάδες, όμως ξεχωρίζουν οι περιπτώσεις της Commonwealth Bank of Australia και της Klarna, που είχαν αντικαταστήσει εργαζομένους στην εξυπηρέτηση πελατών, των McDonalds και των Starbucks που προσπάθησαν να αυτοματοποιήσουν το drive-through και την καταμέτρηση των αποθεμάτων, και της Microsoft που ακύρωσε τις άδειες Claude Coding για τους προγραμματιστές της, εφόσον η χρήση του προγράμματος κατέληξε να είναι οικονομικά επιβλαβής για την εταιρεία.
Ξανά και ξανά, οι επιχειρήσεις ανακαλύπτουν ότι η αυτοματοποίηση μπορεί να μειώνει τα έξοδα αλλά ταυτόχρονα μειώνει την ποιότητα του προϊόντος ή της υπηρεσίας και, εν τέλει, το κέρδος. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Gartner, πάνω απ’ το 40% των επιχειρηματικών πρότζεκτ που περιλαμβάνουν agentic AI (τεχνητή νοημοσύνη με αυτόνομες ενέργειες) θα ακυρωθούν μέχρι το 2027.²
Υπό αυτήν τη σκοπιά, ο δημόσιος λόγος περί «αντικατάστασης» που ακούγεται σήμερα παίζει κυρίως έναν ρόλο μάρκετινγκ, ενισχύοντας τις επενδύσεις σε ΑΙ και ανεβάζοντας τις σχετικές μετοχές, εντός μιας φούσκας η οποία, σύμφωνα με τους αναλυτές, θυμίζει τη φούσκα Dot Com του 2000.
Την ίδια όμως στιγμή, οι διαφημίσεις που υπόσχονται την αντικατάσταση των ανθρώπων από την ΤΝ λειτουργούν και ως σημάδια της κυρίαρχης τεχνοκαπιταλιστικής νοοτροπίας, αφήνοντάς μας να διεισδύσουμε στο φαντασιακό το οποίο καλλιεργείται και προωθείται από τους δισεκατομμυριούχους της Tech σε χώρους που κατευθύνουν την οικονομική και πολιτική ανάπτυξη της Δύσης.
Για επιχειρηματίες όπως ο Jeff Bezos, ο Sam Altman κι ο Peter Thiel, ο λεγόμενος «ανθρώπινος παράγοντας» στην εργασία και την εκτέλεση εντολών είναι, στην καλύτερη, μια ενόχληση, ένα εμπόδιο, μια «ατέλεια» που πρέπει να υπερβούμε. Αυτό που πουλάνε, με άλλα λόγια, είναι ένας κόσμος «χωρίς τριβή» (μπορούμε επίσης να πούμε «χωρίς αντίσταση»), όπου οι επιχειρηματικοί και πολιτικοί στόχοι θα πραγματώνονται αυτόματα, δίχως επιπλοκές και δίχως αμφιβολίες.
Στο πεδίο της εργασίας, για παράδειγμα, η τριβή που παράγεται απ’ την «ανθρωπινότητα» των εργαζομένων, απ’ το γεγονός ότι οι άνθρωποι έχουν προσωπική ζωή, παίρνουν άδειες, παθαίνουν burnout ή παραιτούνται, απαντάται με την υπόσχεση ενός εργαλείου που δεν κουράζεται ποτέ, δεν κοιμάται ποτέ, δεν μένει ποτέ έγκυος (εξού και η απολύτως σωστή κριτική σύμφωνα με την οποία οι σχετικές διαφημίσεις προωθούν τον μισογυνισμό, πλασάροντας έναν εργασιακό κόσμο όπου η μητρότητα δεν επιτρέπεται).
Αντίστοιχα, η τριβή που προκύπτει από την πολιτική συνείδηση των εργαζομένων, οι οποίοι συνδικαλίζονται ή συμμετέχουν σε απεργίες, εξαλείφεται φαντασιακά από την υπόσχεση ενός κόσμου όπου οι μηχανές στελεχώνουν τις επιχειρήσεις, συντάσσουν τα σενάρια των ταινιών και τις σελίδες των εφημερίδων.
Ακόμα και το κατεξοχήν στρατιωτικό πρόβλημα της ανθρώπινης αμφισβήτησης και ανυπακοής, όπως αυτό εκφράζεται στο κλασικό «Γερμανικό εγχειρίδιο πολέμου» του Μπρεχτ («Στρατηγέ το τανκς σου / Είναι δυνατό μηχάνημα / Θερίζει δάση ολόκληρα / Κι εκατοντάδες άνδρες αφανίζει / Μόνο που έχει ένα ελάττωμα – χρειάζεται οδηγό»),³ εξορίζεται στο παρελθόν, καθώς περνάμε στην εποχή των αυτόνομων όπλων, όπως τα συστήματα επιλογής στόχων προς βομβαρδισμό που χρησιμοποιούνται ήδη στη Γάζα, στον Λίβανο και στο Ιράν και τα αυτόνομα drones της Ουκρανίας που, για πρώτη φορά στην ιστορία, σκότωσαν στρατιώτες τον Ιούνιο.⁴
Σε όλα τα παραπάνω παραδείγματα, βλέπουμε το ίδιο τεχνοκαπιταλιστικό όνειρο ενός κόσμου χωρίς ανθρώπους, μιας ζωής «εκκαθαρισμένης» από τα ανθρώπινα πάθη και τις ανθρώπινες αδυναμίες, όπου οι λειτουργίες ολοκληρώνονται μόνες τους, οι στόχοι επιτυγχάνονται χωρίς δεύτερες σκέψεις, η δουλειά του πολέμου και ο πόλεμος της δουλειάς συντελούνται ανενόχλητα.
Απέναντι σε αυτή την οπτική στέκονται εκατομμύρια, συχνά απομονωμένες και ενίοτε παράφωνες φωνές, οι οποίες επιμένουν πως ό,τι έχει αξία είναι φευγαλέο, πως ό,τι έχει ζωή δεν μπορεί ούτε να εξοριστεί ούτε να ψηφιοποιηθεί, πως τα σώματά μας είναι εδώ για να μείνουν με όλες τις αντιφάσεις και τις αδυναμίες τους, ατελή, προβληματικά, ευάλωτα, πάντα εύθραυστα, καθώς –όπως έγραψαν άγνωστοι στα Προπύλαια κατά την πορεία για τα Τέμπη το ’25, πατώντας σ’ έναν ξένο στίχο– «τα σώματά μας δεν είναι ακόμα πλήρως ρυθμισμένα στον νόμο του εμπορεύματος / Κολλάνε, πονάνε, φθείρονται, σφάλλουν, εγκαταλείπουν / Πολύ ζεστά, πολύ κρύα, πολύ μακριά, πολύ γρήγορα, πολύ αργά».
[1] https://futurism.com/klarna-openai-humans-ai-back
[2] https://www.gartner.com/en/newsroom/press-releases/2025-06-25-gartner-predicts-over-40-percent-of-agentic-ai-projects-will-be-canceled-by-end-of-2027
[3] Μπέρτολτ Μπρεχτ. (2008). Μπρεχτ: Ποιήματα (μτφρ. Μάριος Πλωρίτης). Θεμέλιο.
[4]https://www.newscientist.com/article/2529849-fully-autonomous-drones-have-killed-human-soldiers-for-the-first-time/
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
