Ο Άρης Δημοκίδης στο σημερινό ηχητικό ντοκιμαντέρ παρουσιάζει ένα αρχαιολογικό θρίλερ, αυτό για τον τάφο του Μεγάλου Αλέξανδρου. Οι πολλές ανασκαφές, οι προσμονές, οι μύθοι, τα παραμύθια, η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για το θέμα τις τελευταίες δεκαετίες και οι διάφορες εκδοχές για την τοποθεσία του.

 

Διαχρονικός θρύλος λαϊκής μυθοπλασίας η γοργόνα, που ρωτάει τους ναυτικούς αν ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος και περιμένει να ακούσει «ζει και βασιλεύει», γιατί αν της πουν ότι πέθανε, τότε βυθίζει το καράβι. Θρύλος πραγματικός όμως και η συζήτηση σχετικά με τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και η αναζήτησή του.

 

Σύμφωνα με τον Κόιντο Κούρτιο Ρούφο και τον Ιουστίνο, ο Αλέξανδρος ζήτησε πριν από τον θάνατό του να ταφεί στην Όαση της Σίβας. Ο Πτολεμαίος όμως, στρατηγός και σωματοφύλακας του Αλεξάνδρου, μετέφερε το νεκρό σώμα στην Αίγυπτο, την οποία πλέον διοικούσε. Ο Αλέξανδρος αρχικά τάφηκε στη Μέμφιδα και αργότερα, στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ., μεταφέρθηκε και ενταφιάστηκε στην Αλεξάνδρεια από τον γιo και διάδοχο του Πτολεμαίου, τον Πτολεμαίο Β΄. Στα μέσα του 3ου αιώνα π.Χ., ο Πτολεμαίος Δ΄ το μετέφερε στο κοινοτικό μαυσωλείο της Αλεξάνδρειας, το οποίο ονομαζόταν Σώμα ή Σήμα, όπου μουμιοποιήθηκε και παρέμεινε για αρκετούς αιώνες. Ώσπου το 199 μ.Χ. ο τάφος του σφραγίστηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Σεπτίμιο Σεβήρο κατά την επίσκεψή του στην Αλεξάνδρεια. Η ακριβής τοποθεσία του χάνεται στην ύστερη αρχαιότητα. Σύμφωνα με κάποιες πηγές, ενδεχομένως το σημείο στο οποίο ήταν θαμμένος ο Μέγας Αλέξανδρος να ήταν ένα από τα παγανιστικά μνημεία που καταστράφηκαν με την επικράτηση του χριστιανισμού.

 

Έκτοτε, η αναζήτηση και ο εντοπισμός της ακριβούς τοποθεσίας του αποτελεί ένα διαρκές αρχαιολογικό και ιστορικό ζητούμενο, με τις έρευνες να είναι συνεχείς και τις εικασίες να αποκτούν μυθιστορηματικές διαστάσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου έχει επίσημα αναγνωρίσει πάνω από 140 αρχαιολογικές ανασκαφές για την αναζήτηση του τάφου.

 

Πολλές διαφορετικές εκδοχές έχουν καταγραφεί για την τοποθεσία του τάφου. Ο Μαχμούτ ελ-Φαλάκι πίστευε πως βρισκόταν στο κέντρο της Αλεξάνδρειας, άποψη που βρήκε κι άλλους υποστηρικτές, όπως ο Τάσος Νερούτσος, ο Χάινριχ Κίεπερτ και ο Ερνστ βον Σίγκλιν. Το 1850, ένας Έλληνας της Αλεξάνδρειας, ο Αμβρόσιος Σκυλίτσης, ισχυρίστηκε πως είδε τη μούμια του Αλέξανδρου μέσα σε γυάλινο φέρετρο και ότι βρισκόταν μέσα στο τζαμί του Προφήτη Δανιήλ στην Αλεξάνδρεια. Το 1879, ένας εργολάβος που πραγματοποιούσε επισκευές στο τζαμί, κατά λάθος έριξε ένα τοίχωμα δημιουργώντας ένα άνοιγμα προς το υπόγειό του, όπου, όπως ανέφερε, είδε κάποια μνημεία που έμοιαζαν να είναι κατασκευασμένα από γρανίτη και να διαθέτουν μια γωνιώδη κορυφή. Η τρύπα όμως επιδιορθώθηκε άμεσα και οι υπεύθυνοι του τζαμιού ζήτησαν από τον εργολάβο να μην αναφέρει το συμβάν. Το 1888, ο Σλίμαν θέλησε να κάνει έρευνες στο ίδιο τζαμί, αλλά δεν του δόθηκε άδεια ανασκαφής.

 

Πιο πρόσφατα, τη δεκαετία του 1990, υποστηρίχθηκε από ιστορικούς και αρχαιολόγους –κυρίως Έλληνες– ότι ο τάφος δεν βρίσκεται στην Αλεξάνδρεια, με διάφορες εκδοχές να επικρατούν για την τοποθεσία του – μεταξύ αυτών η Όαση της Σίβας και η Μακεδονία.

 

Το 2014 ανασκάφηκε μεγάλο και πολυτελές ταφικό μνημείο στον Τύμβο Καστά της Νέας Μεσολακκιάς Σερρών, τοποθεσία που αντιστοιχεί στην αρχαία Αμφίπολη. Τα εντυπωσιακά ευρήματα και το μέγεθος του μνημείου, μαζί με την τακτική ενημέρωση για την πορεία των ανασκαφών έκαναν τους κατοίκους της περιοχής και ομάδες ερασιτεχνών ερευνητών που παρακολουθούσαν τις εξελίξεις της ανασκαφής να θεωρούν ότι πιθανά ο τάφος να χτίστηκε για τον Αλέξανδρο. Τον Σεπτέμβριο του 2015 όμως τα αποτελέσματα της ανασκαφής έδειξαν ότι το μνημείο κατασκευάστηκε κατά παραγγελία του Μεγάλου Αλεξάνδρου για τον Ηφαιστίωνα.

 

Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή που υποστηρίχθηκε από τον Βρετανό ιστορικό Άντριου Τσαγκ το 2002, το σώμα εκλάπη τον Μεσαίωνα από Βενετούς έμπορους στην Αλεξάνδρεια, που λανθασμένα πίστεψαν πως ήταν του αγίου Μάρκου –προστάτη της Βενετίας–, και σήμερα βρίσκεται στον Καθεδρικό ναό του Αγίου Μάρκου στη Βενετία.

 

Σε ποιο σημείο ακριβώς βρίσκεται ο τάφος και αν σώζεται δεν το ξέρουμε. Αυτό που ξέρουμε σίγουρα όμως είναι ότι η φήμη του Μεγάλου Αλεξάνδρου ζει και βασιλεύει.

 

Μιλούν:

Θόδωρος Παπακώστας, Αρχαιολόγος / archaeostoryteller

Δημήτρης Πλάντζος, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΕΚΠΑ

 

Συνεργάτις περιεχομένου: Ελένη Καλέση

Μουσική επένδυση: Nalyssa Green / Pan Pan / New*Deal / Teo x3 / Petros Satrazanis / Epidemic Sound / Βασίλης Κωστάκης / Armagos / METAMAN

*Τα αποσπάσματα από την ΕΡΤ προέρχονται από το Αρχείο της ΕΡΤ, το οποίο ευχαριστούμε θερμά για την άδεια χρήσης