Το Undead Athens είναι ένα νέο, θεματικό κινηματογραφικό φεστιβάλ που κάνει την πρώτη του εμφάνιση στην Αθήνα. Για δύο ημέρες, ο πρώτος όροφος του Bios γεμίζει με ταινίες ζωντανών νεκρών, σε ένα πρόγραμμα που καλύπτει ακόμα και τα πιο απαιτητικά γούστα των φαν του είδους: από κλασικά αριστουργήματα έως πιο πρόσφατα, υποτιμημένα διαμάντια που πέρασαν απαρατήρητα. Παράλληλα, θα προβληθεί το πρώτο ελληνικό μεγάλου μήκους φιλμ του είδους, το «Κακό», παρουσία του σκηνοθέτη του, Γιώργου Νούσια.
Την ατμόσφαιρα θα συμπληρώσει ένα διαφορετικό Bloody Mary «με twist», ειδικά φτιαγμένο για την περίσταση, για τους πιο τολμηρούς.
Την επιμέλεια του προγράμματος έχει ο Γιώργος Δρόσος, ο οποίος έχει πραγματοποιήσει και σχετική διατριβή. Του ζητήσαμε να μας λύσει την απορία γιατί τα ζόμπι παραμένουν τόσο επίκαιρα και γοητευτικά μέχρι σήμερα.
— Μίλησε μου για το φεστιβάλ και τι ακριβώς θα περιλαμβάνει.
Το Undead Athens είναι μια ιδέα που δουλεύουμε εδώ και αρκετό καιρό με τον Βασίλη και τον Αδαμάντιο από το Bios. Τους είχε αρέσει πολύ το θέμα του διδακτορικού μου («Η επέλαση των ζόμπι: Όψεις του τερατώδους στην οπτικοακουστική μυθοπλασία του 21ου αιώνα») και με αφορμή αυτό, αλλά και τη συμπλήρωση είκοσι χρόνων από την κυκλοφορία της ταινίας «Το Κακό», είπαμε να αφιερώσουμε ένα ολόκληρο φεστιβάλ σε αυτό το τόσο δημοφιλές τέρας, το ζόμπι. Η σκέψη μας ήταν να συνδυάσουμε κλασικά πράγματα με κάποια λιγότερο γνωστά.
«Η εποχή μας έχει κάτι το νεκροζώντανο. Οι κοινωνίες μας οργανώνονται όλο και περισσότερο με τρόπο που προσομοιάζει στις μετα-αποκαλυπτικές κοινωνίες των ζόμπι, δηλαδή σε κοινωνίες της εκτόπισης και της εξάντλησης».
Έτσι, η πρώτη μέρα είναι αφιερωμένη σε πρόσφατες, όχι ιδιαίτερα προβεβλημένες αλλά αξιόλογες ταινίες του υποείδους. Η δεύτερη περιλαμβάνει τρεις ταινίες οι οποίες αντιπροσωπεύουν τις ισάριθμες περιόδους εξέλιξης των κινηματογραφικών ζόμπι, τα λεγόμενα Αϊτινά, εκείνα που συστήνει ο Ρομέρο, και, τέλος, τα πιο γρήγορα, πιο αιμοβόρα αλλά και ενίοτε πιο fun ζόμπι που τείνουν να επικρατήσουν από τις αρχές του 2000 και μετά. Το «Κακό» είναι η πρώτη ελληνική ταινία μεγάλου μήκους που ασχολείται αποκλειστικά με τα ζόμπι, και επιπλέον ανήκει στο καινούργιο ρεύμα ταινιών που άρχισαν να γυρίζονται από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 και μετά.
— Γιατί ο κόσμος συνεχίζει να έχει μανία με τα ζόμπι;
Κάθε εποχή έχει το τέρας που της ταιριάζει, για να δανειστώ (στο περίπου) μια φράση του Φουκό. Η εποχή μας έχει το ζόμπι. Δεν είναι μόνο οι αλλεπάλληλες επιδημίες και πανδημίες που βιώνουμε τα τελευταία είκοσι και κάτι χρόνια. Τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου, οι περιβαλλοντικές καταστροφές, η οικονομική κρίση, οι εκτοπίσεις πληθυσμών (ακόμη και εντός των συνόρων μιας χώρας ή μιας πόλης), οι πόλεμοι, όλα αυτά έχουν προκαλέσει μια κατάρρευση των βεβαιοτήτων και μια αίσθηση επικείμενου –ή ήδη αφιχθέντος– τέλους, δηλαδή μια αίσθηση πως ζούμε σε μια μετα-αποκαλυπτική συνθήκη. Η εποχή μας έχει κάτι το νεκροζώντανο. Επιπλέον, οι κοινωνίες μας οργανώνονται όλο και περισσότερο με τρόπο που προσομοιάζει στις μετα-αποκαλυπτικές κοινωνίες των ζόμπι, δηλαδή σε κοινωνίες της εκτόπισης και της εξάντλησης: οι ελίτ διατηρούν τα προνόμιά τους –είτε αυτά αφορούν τον χώρο και το χρήμα είτε οτιδήποτε άλλο–, ενώ οι υπόλοιπες ομάδες στερούνται όλο και περισσότερα δικαιώματα ή τα χάνουν εντελώς (βλ. πρόσφυγες κ.ά.) και εξωθούνται σε μια κατάσταση μόνιμης επιτήρησης και με-το-ζόρι-επιβίωσης. Γι’ αυτό και πολυάριθμες ταινίες και σειρές των τελευταίων 25 ετών σε καλούν να ταυτιστείς με τα ζόμπι ή/και με τους λιγότερο προνομιούχους ζωντανούς.
Από την άλλη, ως ένα πλάσμα που δεν είναι από τη φύση του κακό (όπως είναι, π.χ., ένα βαμπίρ), το ζόμπι μπορεί, μέσα στην αδεξιότητα και την αθωότητά του, να προκαλέσει πιο εύκολα τη συμπάθεια. Η αποκρουστική όψη του δεν μας τρομάζει τόσο πολύ, διότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται όλο και περισσότερο μια στροφή, μια έλξη προς το τερατώδες, προς το αηδιαστικό, προς το ανοίκειο, όχι ως έννοιες αντιθετικές προς την ομορφιά αλλά ως παραλλαγές της. Και, φυσικά, η διαρκής έκθεσή μας στα ζόμπι τα κάνει ακόμη πιο αξιαγάπητα, πράγμα που ανατροφοδοτεί συνεχώς αυτό το ενδιαφέρον και αυτήν τη μανία. Θα περίμενε κανείς πως το φαινόμενο θα «ξεφούσκωνε» κάποια στιγμή, αλλά συνεχίζει δυνατά.
— Τι κάνει τις ταινίες με ζόμπι ξεχωριστές;
Εκτός από τα παραπάνω, όπως αναφέρει και η σχετική βιβλιογραφία, με τις ταινίες ζόμπι μπορείς να πεις τα πάντα, μπορείς να μιλήσεις για τα πάντα, από πολλές διαφορετικές σκοπιές. Από μια απλή ερωτική ιστορία ή ένα οικογενειακό δράμα έως ένα σχόλιο πάνω στην τελευταία μόδα έως μια σπουδή πάνω στον απολυταρχισμό ή την πανδημία ή τις περιβαλλοντικές καταστροφές.
— Ποια ήταν η πρώτη ταινία ζόμπι που είδες;
Η πρώτη σχετική ταινία ήταν το «Shaun of the dead». Βγήκε σε μια εποχή που δεν ασχολιόμουν πολύ με το horror, αλλά το συγκεκριμένο φιλμ «ακουγόταν» πολύ ως κάτι ποπ, διασκεδαστικό, κάτι που υπερέβαινε το υποείδος των ζόμπι. Οπότε το νοίκιασα από το τότε βίντεο κλαμπ μου και είδα πως όντως επρόκειτο για κάτι τέτοιο.
— Πώς άρχισες να βλέπεις; Και τι σε τράβηξε σε αυτές;
Προτού αρχίσω το διδακτορικό μου στο Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ιονίου Πανεπιστημίου, δεν είχα εντρυφήσει ιδιαίτερα στο είδος του τρόμου, πέρα από κάποια στοιχειώδη, κλασικά πράγματα. Δεν είχα δει πολλές ταινίες με ζόμπι έως τότε. Με ενδιέφερε, όμως, να ερευνήσω την έννοια του τερατώδους. Σε συνεννόηση, λοιπόν, με την επιβλέπουσά μου, επικεντρωθήκαμε, από όλα τα τέρατα, μεταφορικά και κυριολεκτικά, επινοημένα και μη, στο ζόμπι. Παρακολουθώντας το σχετικό υλικό είδα πολλή «σαβούρα», αλλά είδα και πολλά καταπληκτικά πράγματα. Ασχέτως, όμως, της ύπαρξης ποιότητας ή όχι, αυτό που με εντυπωσίασε, που με τράβηξε, ήταν ότι αυτές οι ταινίες και οι σειρές και τα video games μιλάνε στην ουσία για την εποχή μας. Η ιστορία των ζόμπι κατά τον 21ο αιώνα είναι η ιστορία του ίδιου του 21ου αιώνα.
— Ποια είναι η αγαπημένη σου και γιατί;
Αλλάζει κατά καιρούς. Θα έλεγα πως δύο που αγαπάω ιδιαίτερα είναι το «Land of the Dead» του Τζορτζ Α. Ρομέρο και το «Fido» του Άντριου Κάρι. Φαίνεται λίγο και-καλά-ψαγμενιά να επιλέγεις μια από τις ταινίες που γύρισε ο Ρομέρο στον 21ο αιώνα, όταν κατά τον 20ό ο ίδιος κυκλοφόρησε δύο αριστουργήματα, το «Night of the living dead» και το «Dawn of the dead» (αριστουργήματα όχι μόνο στο πλαίσιο του συγκεκριμένου υποείδους αλλά και γενικότερα). Ωστόσο, το «Land…», όπως και το «Fido», μιλούν πολύ καίρια για την εποχή μας, έστω κι αν εκτυλίσσονται σε μετα-αποκαλυπτικούς κόσμους. Και εκτός αυτού, βέβαια, είναι πολύ καλογυρισμένες. Τώρα που το σκέφτομαι, άλλες πιθανές υποψήφιες είναι το «Dellamorte Dellamore» του Μισέλ Σοάβι, το «Otto; Or, Up with dead people» του Μπρους ΛαΜπρούς, το προαναφερθέν «Shaun of the dead», το «Girl with all the gifts». Και, βέβαια, σειρές όπως το «Walking Dead» (τουλάχιστον οι πρώτες 7 ή 8 σεζόν) και το «Santa Clarita Diet» (αν και το τελευταίο κόπηκε άδοξα από το Netflix).
— Πώς προσέγγισες τον Γιώργο Νούσια; Και πόσο σημαντικό είναι το «Κακό» στην ελληνική φιλμογραφία;
Τον Γιώργο Νούσια τον προσέγγισα αρχικά πριν από μερικά χρόνια, για τη διδακτορική μου έρευνα, στο πλαίσιο της οποίας πήρα και συνεντεύξεις από επαγγελματίες οι οποίοι δραστηριοποιούνται στον χώρο του τρόμου στην Ελλάδα. Όταν όμως σχεδιάζαμε το Undead Athens με τα παιδιά του Bios συνειδητοποιήσαμε πως το 2025 συμπληρώνονταν 20 χρόνια από την πρώτη φορά που το «Κακό» παίχτηκε σε φεστιβάλ (συγκεκριμένα, στις Νύχτες Πρεμιέρας) και πως φέτος συμπληρώνονται επίσης είκοσι χρόνια από τότε που κυκλοφόρησε στις αίθουσες. Επομένως, ήταν μια επέτειος που θέλαμε να τιμήσουμε.
Η ταινία είναι ιστορικής σημασίας κατά τη γνώμη μου, εφόσον είναι η πρώτη ελληνική μεγάλου μήκους που ασχολείται αποκλειστικά με τα ζόμπι (ο «Δράκουλας των Εξαρχείων» περιλαμβάνει και άλλα «τέρατα»). Εμπίπτει στο πνεύμα των αρχών-προς-μέσων της δεκαετίας του 2000, που πρόκρινε μια πιο γρήγορη (τα γνωστά ως fast ή rage zombies) αλλά και πιο ποπ, πιο διασκεδαστική εκδοχή των ζόμπι (βλ. «Shaun of the dead», όπου τα ζόμπι είναι μεν αργά, αλλά η σεναριακή-σκηνοθετική προσέγγιση δίνει μεγάλο βάρος στο fun του όλου θέματος). Πέρα από αυτά το «Κακό» είναι αξιοθαύμαστο ως μια εν πολλοίς DIY προσπάθεια από πλευράς κάποιων κινηματογραφιστών οι οποίοι αποφάσισαν να γυρίσουν με δική τους πρωτοβουλία μια ταινία μεγάλου μήκους και έφεραν αυτή την «αποστολή» σε πέρας.
— Πώς βλέπεις το μέλλον του είδους;
Δεν βλέπω να κοπάζει πολύ σύντομα η αγάπη για τα ζόμπι. Συνεχίζουν να βγαίνουν ενδιαφέροντα πράγματα, τα οποία, αν δεν προχωράνε το είδος, πάντως το εμπλουτίζουν και το διατηρούν ελκυστικό και επίκαιρο. Το «Outside», το «Lisa Frankenstein» (παραπλανητικός τίτλος), το «We bury the dead» είναι κάποια μόνο παραδείγματα. Ήδη, για το 2026 και το 2027 έχουν ανακοινωθεί διάφορες ταινίες και σειρές με ζόμπι, οι περισσότερες από αυτές με μεγάλο production value και στόχευση προς πιο mainstream κοινά. Γενικά, νομίζω πως όσο ο πραγματικός κόσμος συνεχίζει να βρίσκεται σε αυτά τα χάλια, το ενδιαφέρον για τις μετα-αποκαλυπτικές αλληγορίες των ζόμπι θα παραμένει έντονο.
Λίγα λόγια για τις ταινίες
Το «Juan of the dead» προέρχεται από μια χώρα που δεν έχει μεγάλη παράδοση στα ζόμπι. Ταυτόχρονα, όμως, είναι και μια πολύ διασκεδαστική, ευρηματική ταινία. Το «Dead» είναι ίσως η λιγότερο γνωστή από όλες τις ταινίες του διημέρου, αλλά ξεχωρίζει για τα εντυπωσιακά τοπία και την αλά γουέστερν προσέγγιση του μύθου των ζόμπι. Το «Sadness» εισάγει μια νέα παραλλαγή του ζόμπι, στην οποία η θλίψη και η οργή λειτουργούν ως ιός. Αποτελεί επίσης μια από τις πρώτες ταινίες που σχολιάζουν έμμεσα ή άμεσα την πρόσφατη πανδημία. Το «PussyCake» συνδυάζει με καθηλωτικό τρόπο το στοιχείο του gore με εκείνο της κωμωδίας. Το «White Zombie» είναι η πρώτη ταινία με ζόμπι που γυρίστηκε ποτέ και αυτό από μόνο του το καθιστά σημαντικό. Το «Night of the living dead» επαναπροσδιόρισε τα ζόμπι αλλά και το είδος του τρόμου γενικά. Ό,τι και να πούμε γι’ αυτήν την ταινία θα είναι λίγο.
Αναλυτικά, το πρόγραμμα του Undead Athens 2026
Σάββατο, 31 Ιανουαρίου
18:00: Juan de los muertos (σκην. Alejandro Brugués, Κούβα, 2011)
20:00: The Sadness (σκην. Rob Jabbaz, Ταϊβάν, 2021)
22:00: The Dead (σκην. Jonathan and Howard J. Ford, ΗΠΑ-Η.Β., 2010)
00:00: PussyCake (σκην. Pablo Parés, Αργεντινή, 2021)
Κυριακή, 1 Φεβρουαρίου
17:00: White Zombie (σκην. Victor Halperin, ΗΠΑ, 1932)
18:30: Night of the Living Dead (σκην. George A. Romero, ΗΠΑ, 1968)
20:00: Το Κακό (σκην. Γιώργος Νούσιας, Ελλάδα, 2005) + Q&A
(θα ακολουθήσει DJ set)
Bios Athens, Πειραιώς 84, Αθήνα
Είσοδος: 8 ευρώ ανά ημέρα (το ποσό αφορά όλες τις προβολές της κάθε ημέρας)
