Κροτίδες στα σεντόνια

Κροτίδες στα σεντόνια Facebook Twitter
Η Μαρία Ναυπλιώτο προσπαθεί να παραμείνει ψύχραιμη μέσα στον πανικό, και τα καταφέρνει. Αποφεύγει τις υπερβολές και επιδεικνύει εγκράτεια. Οι φιλότιμες προσπάθειές της, όμως, δεν αρκούν για να αποδώσουν έναν τόσο πολύπλοκο και απαιτητικό ρόλο. Φωτο: Σταύρος Χαμπάκης
4
Κροτίδες στα σεντόνια Facebook Twitter
Αλλά και οι φτασμένοι ηθοποιοί που συμμετέχουν, καλοί ηθοποιοί, όπως η Θεοδώρα Τζήμου, καταλήγουν εδώ να φωνασκούν και να οδύρονται, να παρασύρονται σε μια υπερτονισμένη εικονογράφηση της ταραχής, σε μια υστερικού τύπου φωνητική και κινησιολογική εκτόνωση. Φωτο: Σταύρος Χαμπάκης

Το σύμπαν δεν αντιδρά. Οι θεοί σιωπηλοί, οι νομοθέτες ανήμποροι. Είναι ασύλληπτα προκλητική η έξοδος της Μήδειας. Η αλλόκοτη αυτή γυναίκα έσπειρε την καταστροφή στην Κόρινθο: ξεγέλασε τους πάντες, ξέκανε τη βασιλική οικογένεια, σκότωσε τα ίδια της τα παιδιάּ και τώρα ανυψώνεται στους ουρανούς, ανεμπόδιστη, επιβλητική, ελεύθερη να αναζητήσει νέα ζωή σε μια άλλη πόλη – τα εγκλήματά της ατιμώρητα.


Πράγματι, υπήρξε θύμα εξωφρενικής προδοσίας. Για χάρη του Ιάσονα εγκατέλειψε την πατρίδα της και σκότωσε τον αδελφό της. Ήρθε να ζήσει σε μια χώρα όπου ήξερε πως θα την αντιμετώπιζαν ως «ξένη», ως βάρβαρη. Και βρέθηκε παραγκωνισμένη, εξευτελισμένη, καταδικασμένη να παρακολουθεί την αντικατάστασή της από ένα νεαρότερο «μοντέλο», πολύ πιο προικισμένο κοινωνικά και οικονομικά, τη Γλαύκη, κόρη του βασιλιά της Κορίνθου.


Πότε η ανθρώπινη επιθυμία για εκδίκηση μετατρέπεται σε απάνθρωπη λύσσα; Πόσο αίμα δικαιούται να χύσει η πληγωμένη Μήδεια στον βωμό του έρωτα; Κι εμείς πώς τοποθετούμαστε απέναντί της; Ο Ευριπίδης προκαλεί τα όριά μας – για την ακρίβεια, όλα τα όρια.

Η παράσταση του Θεάτρου Τέχνης προσέγγισε τα υψηλά διακυβεύματα της «Μήδειας» μέσα από ένα φίλτρο κοινοτοπίας και ανούσιου, τυποποιημένου συναισθήματος. Ερωτική οδύνη, σύμφωνα με αυτή την μπανάλ εκδοχή, σημαίνει «χτυπιέμαι στα πατώματα», «υποφέρω», «βογκώ», «πιάνω την κοιλιά μου», «τραβάω τα μαλλιά μου» και όλα τα συναφή.

Προφανώς η ηρωίδα αυτή δεν είναι μια τυπική περίπτωση, κι ας απευθύνεται στις γυναίκες της Κορίνθου προσπαθώντας να τις πείσει ότι όλες τους τα ίδια δεινά υφίστανται, καταδικασμένες να υποκύπτουν μονίμως στη βούληση του άνδρα-τυράννου. Παρουσιάζεται συντετριμμένη, με αυτοκτονικές τάσεις, θύμα του αλαζόνα συζύγου της, μόνη, χωρίς συγγενείς, χωρίς κανένα καταφύγιο στη συμφορά της. «Κακό αναπάντεχο σκότωσε την ψυχή μου. Αυτό που ήμουν δεν υπάρχει. Θέλω να πεθάνω» εξομολογείται στον Χορό που σπεύδει, ανυποψίαστος για τα μελλούμενα, να της χαρίσει τη στήριξή του.


Στην πορεία η Μήδεια, εγγονή του Ήλιου και ανιψιά της Κίρκης, θα αποδείξει τη διαφορετικότητά της: μια γυναίκα στο μεταίχμιο, από κάθε άποψη. Θνητή αλλά με θεϊκή καταγωγή, αποδεκτή αλλά και παράταιρη, ερωτευμένη αλλά καθόλου υποταγμένη, αρνείται πεισματικά να αποδεχτεί τον ζυγό που βαραίνει το φύλο της. Δεν θα σκύψει το κεφάλι, δεν θα ανεχτεί τις προσβολές των εχθρών της. Θα δράσει, θα αντιδράσει, θα αποκαταστήσει τη φήμη της. «Τώρα τιμή στων γυναικών το γένος» θα πει μαζί της ο Χορός, που θα ελπίσει σε μια δίκαιη τιμωρία του «παραβάτη» Ιάσονα.


Ο θυμός κατευθύνει τα σχέδιά της, ομολογεί. «Τη σάρκα που του χάρισα, την παίρνω πίσω. [...] Τα τέκνα του δεν θα τα ξαναδεί». Αυτή που έδωσε ζωή, τώρα την καταστρέφει. Κόβει ένα κομμάτι από το σώμα της, το πολυτιμότερο της ψυχής της.


Στο πρόσωπό της επιτελούνται οι πιο ακραίες μεταμορφώσεις: η αγάπη γίνεται μίσος, η αδυναμία δύναμη, το μητρικό φίλτρο φονικό ένστικτο, η γονιμότητα θάνατος. Μια σύζυγος και μητέρα σαρώνει τον άνδρα και τους γιους της, διαρρηγνύει τον θεσμό του γάμου, γκρεμίζει όλα όσα η κοινωνία θεωρεί ως αποστολή του ασθενούς φύλου. Εκθέτει το πιο αδύναμο σημείο του πατριαρχικού συστήματος, την αχίλλειο πτέρνα του: αν οι γυναίκες γίνουν Μήδειες, αν αρχίσουν να υπονομεύουν τον ίδιο τον οίκο τους και να στερούν τους άνδρες από τους απογόνους τους, τότε ο χειρότερος εφιάλτης, ο βαθύτερος φόβος, θα γίνει πραγματικότητα. Πόσο ασφαλής μπορεί να αισθάνεται εφεξής η πόλις αν δεν ελέγχει τη γυναίκα;


Αν εγκαινιαστεί ένας κύκλος φρικτής αταξίας, όπου οι μητέρες ορμούν ενάντια στα ίδια τα παιδιά τους, τότε σπάει κάθε αίσθηση συνοχής που χρειαζόμαστε για να επιβιώσουμε σε αυτόν τον κόσμο. «Είναι μια επίθεση στη ζωή και στην κοινωνία από την οποία, ως έναν βαθμό, δεν μπορούμε ποτέ να αναρρώσουμε» σημειώνει ο Charles Segal. Μένουμε, σαν τον Ιάσονα στο τέλος, απεγνωσμένοι, μόνοι, βυθισμένοι σε έναν κόσμο εφιαλτικό, όπου όλα όσα γνωρίζαμε ως σταθερά σημεία αναφοράς έχουν καταλυθεί. Η τραγωδία του Ευριπίδη επιχειρεί να «αποκρυσταλλώσει σε συμβολική μορφή μια εμπειρία που αψηφά κάθε λογική εξήγηση και να αναλογιστεί το πιθανό χάος και την απουσία νοήματος στην ανθρώπινη ζωή μέσα από τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης αισθητικής δομής – ίσως ό,τι περισσότερο μπορεί η τέχνη να προσφέρει».

Κροτίδες στα σεντόνια Facebook Twitter
Η τελευταία εμφάνιση του Χάρη Φραγκούλη - Ιάσονα σπαράζει την καρδιά για όλους τους λάθος λόγους: είναι οδυνηρό να τον βλέπουμε να υποκύπτει σε τόσες άγαρμπες υπερβολές –χέρια-κουπιά, «μεθυσμένο» περπάτημα, ξεχειλωμένη φωνή–, χωρίς καμία σκηνοθετική προστασία. Φωτο: Σταύρος Χαμπάκης


Η παράσταση του Θεάτρου Τέχνης προσέγγισε τα υψηλά διακυβεύματα της «Μήδειας» μέσα από ένα φίλτρο κοινοτοπίας και ανούσιου, τυποποιημένου συναισθήματος. Ερωτική οδύνη, σύμφωνα με αυτή την μπανάλ εκδοχή, σημαίνει «χτυπιέμαι στα πατώματα», «υποφέρω», «βογκώ», «πιάνω την κοιλιά μου», «τραβάω τα μαλλιά μου» και όλα τα συναφή στα οποία επιδίδονται με περισσό οίστρο τα νεαρά μέλη του Χορού. Αλλά και οι φτασμένοι ηθοποιοί που συμμετέχουν, καλοί ηθοποιοί, όπως η Θεοδώρα Τζήμου, καταλήγουν εδώ να φωνασκούν και να οδύρονται, να παρασύρονται σε μια υπερτονισμένη εικονογράφηση της ταραχής, σε μια υστερικού τύπου φωνητική και κινησιολογική εκτόνωση. Αυτή η σαχλή σπατάλη ενέργειας, όμως, δεν συνεπάγεται πάθοςּ μονάχα εκνευρισμό και «πόζα» χάριν του θεαθήναι επιτυγχάνει.


Μα και όταν ηρεμούν τα πράγματα και πέφτουν οι τόνοι, όταν υποτίθεται πως εισερχόμαστε σε ένα πιο ρεαλιστικό πλαίσιο, πάλι δεν αποφεύγουμε την μπαναλιτέ μιας κακώς εννοούμενης οικειότητας. Η συνομιλία Αιγέα-Μήδειας (Γεννατάς-Ναυπλιώτου) διεξάγεται σε στυλ «δυο φίλοι που τα λένε» («χλωμή σε βλέπω, τι άλλα νέα;»), ενώ το ύφος των σχολίων που καταθέτουν τα πιο έμπειρα μέλη του Χορού θυμίζουν κι αυτά γειτόνισσες στη ρούγα να δίνουν συμβουλές στην άτυχη Μήδεια πώς να λύσει τα προβλήματά της.


Δεν υπάρχει διαφυγή. Η τάση απλούστευσης, σμίκρυνσης και κυριολεξίας δεν έχει τέλος. «Δαίμονας είν' ο έρωτας» λέει ο Χορός και, διά του λόγου το αληθές, αρχίζει να συμπεριφέρεται σαν «δαιμονισμένος», σαν να τον κατέλαβε αίφνης το πνεύμα του Κακού από το «Πόλτεργκαϊστ». Ο διχασμός της Μήδειας εικονογραφείται και αυτός με τον πιο απλοϊκό τρόπο: μια νέα ηθοποιός με πρωτόλεια επιθετικότητα (Αλεξάνδρα Καζάζου) καλείται να ενσαρκώσει τη «Βάρβαρη» (έτσι αποκαλείται στο πρόγραμμα), προκειμένου να βεβαιωθούμε ιδίοις όμμασι ότι η κεντρική ηρωίδα διαθέτει και μια σκοτεινή, «άγρια» πλευρά.

Κροτίδες στα σεντόνια Facebook Twitter
Το ύφος των σχολίων που καταθέτουν τα πιο έμπειρα μέλη του Χορού θυμίζουν κι αυτά γειτόνισσες στη ρούγα να δίνουν συμβουλές στην άτυχη Μήδεια πώς να λύσει τα προβλήματά της. Φωτο: Σταύρος Χαμπάκης


Η Μαρία Ναυπλιώτου, ως «κανονική» Μήδεια (τη Βάρβαρη την υποδύεται, όπως είδαμε, άλλη), προσπαθεί να παραμείνει ψύχραιμη μέσα στον πανικό, και τα καταφέρνει. Αποφεύγει τις υπερβολές και επιδεικνύει εγκράτεια. Οι φιλότιμες προσπάθειές της, όμως, δεν αρκούν για να αποδώσουν έναν τόσο πολύπλοκο και απαιτητικό ρόλο. Η ερμηνεία της διαγράφεται μονότονη, χωρίς σθένος, χωρίς ιδιαίτερο χαρακτήρα. O λόγος της δεν μας μεταδίδει τις ψυχικές διακυμάνσεις και το εσωτερικό έρεβος της ηρωίδας, τον θυμό, την οδύνη ή το μένος της – πράγματι, το μόνο επίθετο που μας έρχεται στο μυαλό, όταν προσπαθούμε να την περιγράψουμε, είναι «ισχνή».


Ο Άγγελος της Κωνσταντίνας Τάκαλου υποκύπτει κι αυτός στο γενικότερο πρόσταγμα νευρωτικής παραφοράς: ρίχνει καρέκλες, στροβιλίζεται, τρέχει, μα και όταν λαμβάνει τέλος η κινησιολογική φλυαρία, τότε αναδύεται ακόμη πιο καθαρά ο άρυθμος τονισμός των λέξεων που μας πετάει «εκτός».


Η τελευταία εμφάνιση του Χάρη Φραγκούλη - Ιάσονα σπαράζει την καρδιά για όλους τους λάθος λόγους: είναι οδυνηρό να τον βλέπουμε να υποκύπτει σε τόσες άγαρμπες υπερβολές –χέρια-κουπιά, «μεθυσμένο» περπάτημα, ξεχειλωμένη φωνή–, χωρίς καμία σκηνοθετική προστασία.


Λίγος Πλάτωνας (ακούγονται αποσπάσματα από το «Συμπόσιο»), λίγη τζαζ, πολλές κροτίδες στα σεντόνια: ως γνωστόν, η τραγωδία πεθαίνει κάθε φορά που τα κλισέ ξεθαρρεύουν και κυριεύουν την ορχήστρα.

ΑΓΟΡΑ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ

Ιnfo:

Μήδεια του Ευριπίδη

Μετάφραση: Γιώργος Χειμωνάς

Σκηνοθεσία: Μαριάννα Κάλμπαρη

Σκηνικό –κοστούμια: Κωνσταντίνος Ζαμάνης

Μουσική σύνθεση: Παναγιώτης Καλαντζόπουλος

Πρωταγωνιστούν: Μαρία Ναυπλιώτου, Χάρης Φραγκούλης και αλφαβητικά οι Γεράσιμος Γεννατάς, Αλεξάνδρα Καζάζου, Σύρμω Κεκέ, Ιωάννα Μαυρέα, Αλέξανδρος Μυλωνάς, Φωτεινή Μπαξεβάνη, Κωνσταντίνα Τάκαλου, Θεοδώρα Τζήμου.

Συμμετέχουν: Λήδα Κουτσοδασκάλου, Βασιλίνα Κατερίνη, Μάριος Κρητικόπουλος, Ευθύμης Χαλκίδης, Αλέξανδρος Σκουρλέτης.

Θέατρο
4

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η Μήδεια ξανά στην Επίδαυρο, να δείξει ότι έτσι ερωτεύονται, τσακίζονται και ξανασηκώνονται οι άνθρωποι, αιώνες τώρα

Θέατρο / Η Μήδεια ξανά στην Επίδαυρο, να δείξει ότι έτσι ερωτεύονται, τσακίζονται και ξανασηκώνονται οι άνθρωποι, αιώνες τώρα

Η Μαριάννα Κάλμπαρη μιλά στη LiFO για τη δική της ματιά πάνω στο αριστούργημα του Ευριπίδη το οποίο σκηνοθετεί στο θέατρο Τέχνης για το φεστιβάλ Επιδαύρου
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Χάρης Φραγκούλης: «Ο Δον Ζουάν δεν παραχώρησε τίποτα, γι' αυτό έγινε σκόνη»

Θέατρο / Χάρης Φραγκούλης: «Ο Δον Ζουάν δεν παραχώρησε τίποτα, γι' αυτό έγινε σκόνη»

O ταλαντούχος ηθοποιός, που δίνει μια αξιοσημείωτη ερμηνεία στον «Δον Ζουαν» του Μιχαήλ Μαρμαρινού, μιλά στη LIFO γι' αυτό τον ατίθασο χαρακτήρα, τον έρωτα, την υποκρισία και τη σημασία του να έχεις δικό σου ρυθμό στη ζωή
ΜΑΤΟΥΛΑ ΚΟΥΣΤΕΝΗ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ηλίας Λογοθέτης: Ένας κάτοικος εντός της γλώσσας του Βιζυηνού

Θέατρο / Ηλίας Λογοθέτης (1939 - 2024): Ένας εργάτης του θεάτρου και του σινεμά που δεν υπήρξε σνομπ

Από τους Πέρσες του Κουν μέχρι το τηλεοπτικό Έτερος Εγώ Νέμεσις, ο Ηλίας Λογοθέτης διέσχισε όλα τα είδη με μπρίο, αξιοπρέπεια και ακατάβλητο ποιητικό οίστρο.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΥΡΙΤΣΑΚΗΣ

Θέατρο / Γιάννης Μαυριτσάκης: «Για δύο χρόνια απομονώθηκα και έγραφα, μόνος, σαν τα θηρία»

Λίγο πριν την πρεμιέρα του νέου του έργου «Rayman ούρλιαξε» σε σκηνοθεσία Περικλή Μουστάκη, ο συγγραφέας της ποιητικής ενατένισης και του σκληρού ρεαλισμού μιλάει για τα παιδικά του χρόνια, την πορεία του στο θέατρο, τη «συνάντησή» του με τον Μπερνάρ-Μαρί Κολτές και την αφοσίωσή του στη συγγραφή.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Στην ανανεωμένη σκηνή του Θεάτρου της Οδού Κυκλάδων του Λευτέρη Βογιατζή όλα είναι δρόμος

Θέατρο / Το Θέατρο της Οδού Κυκλάδων αλλάζει για τη νέα παράσταση του Στάθη Λιβαθινού

Το έργο του Τομ Στόπαρντ «Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί» ανεβάζει η ομάδα του Στάθη Λιβαθινού, ένα από τα λίγα θεατρικά ανσάμπλ στην Αθήνα που τον ακολουθεί εδώ και χρόνια.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
«Αίθουσα Αναμονής. Humanity»: Ο Ένκε Φεζολλάρι μιλάει για μια παράσταση που αναδεικνύει την ομορφιά και τον εφιάλτη του ανθρώπινου είδους. 

Θέατρο / «Αίθουσα Αναμονής. Humanity»: Μια παράσταση για την ομορφιά και το σκοτάδι του ανθρώπινου είδους

Ο Ένκε Φεζολλάρι μιλά για την παράσταση που κινείται μεταξύ του mockumentary και του documentary, αφηγείται ιστορίες που συγκινούν και σοκάρουν, στιγμές επιτευγμάτων ή σκοτεινών σελίδων της ανθρωπότητας που ξετυλίγονται σε αίθουσες αναμονής.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ο Τζων Φούλτζεϊμς επιστρέφει με Βάγκνερ

Όπερα / «Η Βαλκυρία σχετίζεται με τους κόσμους του Τόλκιν και της Ρόουλινγκ»: Ο Τζων Φούλτζεϊμς επιστρέφει στη Λυρική

Μετά τον τολμηρό «Ντον Τζιοβάνι», ο διακεκριμένος Βρετανός σκηνοθέτης περνάει στην απαιτητική «Βαλκυρία», το δεύτερο μέρος της επικής τετραλογίας «Το δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν» του Ρίχαρντ Βάγκνερ που ανεβαίνει για πρώτη φορά από την Εθνική Λυρική Σκηνή.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ποια «σκέψη» οδηγεί στην τρέλα;

Κριτική Θεάτρου / «Η Σκέψη»: Στον λαβύρινθο της τρέλας

Ο Χάρης Φραγκούλης σκηνοθετεί και ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης δίνει μια υποδειγματική ερμηνεία επάνω στο δύσκολο είδος του μονολόγου με αφορμή τη «Σκέψη» του Λεονίντ Αντρέγιεφ, στο θέατρο Σφενδόνη.
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
Η Στέγη Ιδρύματος Ωνάση στο Άμστερνταμ

Θέατρο / Οι παραστάσεις της Στέγης εντυπωσιάζουν κοινό και κριτικούς στο Άμστερνταμ

Οι γεμάτες αίθουσες του θεάτρου Huis van het Nederlandse στο Άμστερνταμ ήταν η απόδειξη ότι το Διεθνές Φεστιβάλ Brandhaarden κέρδισε φέτος το στοίχημα, επιλέγοντας για ένα δεκαήμερο τις παραστάσεις της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση. Η LiFO έζησε την εμπειρία από κοντά.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Αναζητώντας τη προσβασιμότητα στις θεατρικές παραστάσεις

Ζούμε, ρε! / Αναζητώντας προσβασιμότητα στις θεατρικές παραστάσεις

Μπορεί να υπάρξει καθολική προσβασιμότητα σε μια πολιτιστική εκδήλωση; Ποια είναι τα εμπόδια σε αυτή; Η Χρυσέλλα Λαγαρία και ο Θοδωρής Tσάτσος συζητούν για το θέμα της προσβασιμότητας των ΑμεΑ στο θέατρο με τον ιδρυτή και εκπαιδευτή του πολιτιστικού οργανισμού Liminal, Χρίστο Παπαμιχαήλ.
THE LIFO TEAM
«Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα», από την ταινία

Αφιέρωμα Σαλό / «Αν η βία σοκάρει στη σκηνή είναι γιατί υπάρχει ακόμα γύρω μας»

Η Έλενα Τριανταφυλλοπούλου, θεατρολόγος-δραματουργός, που συνυπογράφει τη μετάφραση, τη δραματουργία και η θεατρική διασκευή του «Σαλό», γράφει για τη δική της επαφή με το έργο του Παζολίνι και την εμπειρία της από τη δημιουργία της παράστασης.
ΕΛΕΝΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΠΟΥΛΟΥ
Ο Παζολίνι και το Σαλό στην ΕΛΣ

Αφιέρωμα Σαλό / Ο Παζολίνι και το «Σαλό» στην ΕΛΣ

«Αν και δεν πρόκειτα για μια κλασική παράσταση μουσικού θεάτρου, που αποτελεί το βασικό δημιουργικό πεδίο της Εναλλακτικής Σκηνής, το κατά Μπινιάρη Σαλό φιλοδοξούμε να εγγραφεί στην ανήσυχη αναζήτηση της ΕΛΣ για επικοινωνία με ομάδες κοινού που δεν σχετίζονται παραδοσιακά με το έργο της».
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΜΕΝΤΑΚΗΣ