ΦΩΤΙΑ ΤΩΡΑ

Synthesized Sudan: η αστρική αφρικανική μουσική του Jantra

Synthesized Sudan - η αστρική μουσική του Jantra Facebook Twitter
Jaglara ονομάζεται το είδος μουσικής που παίζει, αμιγώς χορευτικό και τόσο ξεχωριστό και κατάδικό του που, αν και ηλεκτρονικής φύσης στην ουσία, μιας και χρησιμοποιεί ένα φτηνό synthesizer, δεν μοιάζει με τίποτα από ό,τι έχεις ακούσει στη δυτική μουσική.
0


ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ καλύτερα άλμπουμ της χρονιάς είναι το «Synthesized Sudan: Astro​-​Nubian Electronic Jaglara Dance Sounds from the Fashaga Underground» του Jantra. Στην εποχή που τα πάντα στην μουσική ανακυκλώνονται, σπάνια πλέον πετυχαίνει κανείς τόσο πρωτότυπους ήχους.

Ο δίσκος έχει έναν τίτλο-σιδηρόδρομο, αλλά δεν γίνεται διαφορετικά να εξηγήσει κανείς το απίθανο ηχόχρωμα του. 

Ο δημιουργός του, ο Jantra, ζει στη Fashaga, κοντά στα σύνορα Σουδάν, Αιθιοπίας και Ερυθραίας, σε μια αγροτική περιοχή απομονωμένη και αποκομμένη από δυτικές επιρροές και τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα. Η λέξη «jantra», που χρησιμοποιεί για καλλιτεχνικό του ψευδώνυμο, σημαίνει «παλαβομάρα». Jaglara, από την άλλη, ονομάζεται το είδος της μουσικής που παίζει, ένα είδος αμιγώς χορευτικό και τόσο ιδιαίτερο, που ακόμα και αν το κατατάξει κανείς στην ηλεκτρονική μουσική, καθώς παράγεται μέσω ενός φτηνού synthesizer, δεν μοιάζει με τίποτα που έχεις ακούσει στη δυτική μουσική. Είναι ένας όρος που έχει επινοήσει ο ίδιος για τη μουσική του.

Όποιος ακούσει για πρώτη φορά το άλμπουμ δεν μπορεί να μην πάθει σοκ: η μουσική είναι τόσο απόκοσμη που σε αφήνει άφωνο. Παραμένοντας μια αινιγματική φιγούρα, ο Jantra δεν αποκαλύπτει από πού έχει εμπνευστεί τις συγκεκριμένες μελωδίες, παρά μόνο ότι έχει επισκεφτεί την αρχαία Νουβία, δίνοντας έναν αφροφουτουριστικό χαρακτήρα στο πρότζεκτ του.

Για τον Ahmed Mohamed Yaqoup Eltom, όπως είναι το πραγματικό του όνομα, η μουσική ήταν ένας τρόπος για να επιβιώσει και να συντηρήσει οικονομικά την οικογένειά του. Ξεκινώντας από μικρά πάρτι στους δρόμους της Gederif, της πόλης όπου μεγάλωσε, στην αρχή με ελάχιστο αλλά φανατικό κοινό, ο Jantra εξελίχθηκε στο καλύτερα κρυμμένο καλλιτεχνικό μυστικό της περιοχής του, παίζοντας για ώρες σε διάφορα τοπικά γλέντια. Το σήμα κατατεθέν του είναι ένα μπλε Yamaha synthesizer το οποίο έχει μεταποιήσει με τη βοήθεια μηχανολόγων που επισκευάζουν πλήκτρα –αυτή η τεχνογνωσία αναπτύχθηκε στα τέλη των '80s– στην αγορά της Omdurman κοντά στο Χαρτούμ.

Makhafi

Εξακολουθεί να το πειράζει και ο ίδιος, κάθε φορά που ετοιμάζεται να παίξει live μουσική, γιατί έτσι πιστεύει πως «διαχειρίζεται καλύτερα τις σουδανικές μελωδίες και ρυθμούς». Στις εμφανίσεις του χρησιμοποιεί επίσης ένα στικάκι USB με προηχογραφημένους ήχους που συνοδεύουν όσα παίζει στο συνθεσάιζερ. Μιλάμε, δηλαδή, για ένα εντελώς πειραματικό και μοναδικό στυλ παιξίματος. 

Τι κάνει, όμως, τον ήχο του τόσο ξεχωριστό; Δεν υπάρχει πιο κατάλληλος άνθρωπος για να απαντήσει το ερώτημα από τον Αδαμάντιο Καφετζή, ιδρυτή της Teranga Beat και λάτρη της αφρικανική μουσικής, που έχει ταξιδέψει και έχει ζήσει από κοντά την μουσική σκηνή της ηπείρου ενώ έχει κυκλοφορήσει και διάφορα διαμάντια στη δισκογραφική εταιρεία του.

«Ο ιδιαίτερος υπνωτικός ρυθμός –που προέρχεται από την τοπική παραδοσιακή μουσική σε συνδυασμό με την αντικατάσταση των παραδοσιακών οργάνων από ένα synthesizer– είναι που κάνει τον ήχο του Jantra τόσο ξεχωριστό. Το Νότιο Σουδάν είναι η νεότερη χώρα που δημιουργήθηκε στον πλανήτη, με αποτέλεσμα οι κάτοικοί της να έχουν ανάγκη να αποκτήσουν μια ξεχωριστή πολιτισμική ταυτότητα. Είναι από τις φτωχότερες περιοχές του πλανήτη, οπότε η δημιουργία και η διατήρηση μουσικών συγκροτημάτων είναι σχεδόν αδύνατη. Οπότε, ένας μουσικός μόνος του αναλαμβάνει να αντικαταστήσει μια ολόκληρη μπάντα με ένα synthesizer, και να παίζει σε γάμους ή λαϊκές γιορτές, αντίστοιχες με τα δικά μας πανηγύρια, κάνοντας τον κόσμο να χορεύει κυριολεκτικά όλο το βράδυ. Πατάει λοιπόν πάνω στους παραδοσιακούς ρυθμούς της περιοχής και τους εμπλουτίζει με δικούς του αυτοσχεδιασμούς, πάνω σε ένα Yamaha synthesizer, σήμα κατατεθέν της περιοχής».

Όποιος ακούσει για πρώτη φορά το άλμπουμ δεν μπορεί να μην πάθει σοκ: η μουσική είναι τόσο απόκοσμη που σε αφήνει άφωνο. Παραμένοντας μια αινιγματική φιγούρα, ο Jantra δεν αποκαλύπτει από πού έχει εμπνευστεί τις συγκεκριμένες μελωδίες, παρά μόνο ότι έχει επισκεφτεί την αρχαία Νουβία, δίνοντας έναν αφροφουτουριστικό χαρακτήρα στο πρότζεκτ του. Η ιδιαίτερη χρήση του synthesizer είναι, λοιπόν, ουσιαστικής σημασίας για το μοναδικό ηχόχρωμα που βγάζει.

Αν, ντε και καλά, πρέπει να το συγκρίνουμε με κάτι, είναι με τα διαστημικά ηλεκτρονικά άλμπουμ που έβγαζαν οι Γερμανοί στη δεκαετία του ’70, αλλά το αδικεί λίγο ο χαρακτηρισμός, επειδή πρόκειται για ένα πολυρυθμικό έπος – και για το μόνο που δεν φημιζόταν το krautrock ήταν η πολυρυθμικότητα.

Homoom

Αντιθέτως, ο ήχος του ανήκει σε μια παράδοση που χρονολογείται από τη δεκαετία του ’70 στην Αφρική, όπως γράφει ο Megan Iacobini de Fazio στην παρουσίαση του άλμπουμ στο Bandcamp: «Διάφορες γωνιές της Αφρικής έχουν αποδειχθεί γόνιμα πεδία για μερικούς πραγματικά πρωτοποριακούς ηλεκτρονικούς ήχους. Σήμερα, η ήπειρος φιλοξενεί αμέτρητες εγχώριες ηλεκτρονικές σκηνές, με την έλλειψη υποδομών σε ορισμένες περιπτώσεις να δίνει το έναυσμα για την άνθηση ιδιοσυγκρασιακών τοπικών στυλ».

Πιο συγκεκριμένα, στο Σουδάν η synth κουλτούρα ξεκίνησε στις αρχές των '00s. «Τα synthesizers είναι αρκετά διαδεδομένα στην Αφρική και τον αραβικό κόσμο. Βγαίνουν συνεχώς τέτοιοι δίσκοι οι οποίοι δεν φτάνουν ποτέ στον δυτικό κόσμο, παρά μόνο αν κάνει την παραγωγή μια δυτική δισκογραφική εταιρεία», αναφέρει ο Αδαμάντιος.

Στην περίπτωση του «Synthesized Sudan», ο Vic Sohonie, ιδρυτής του νεοϋορκέζικου label Ostinato Records, και ο παραγωγός του, Janto Koité, ήταν τα καθοριστικά πρόσωπα για την κυκλοφορία του δίσκου και το ταξίδι του στον υπόλοιπο πλανήτη. Η ιστορία της δημιουργίας του εξίσου συναρπαστική με το άλμπουμ. Όλα ξεκίνησαν όταν ο Sohonie πήγε ακάλεστος σε ένα γαμήλιο γλέντι όπου έπαιζε ο Jantra. H πρώτη επαφή με τη μουσική του τού έμεινε αξέχαστη. Σχεδόν δεν πίστευε τη χορευτική παράνοια που κατόρθωσε να δημιουργήσει ο καλλιτέχνης, και σύμφωνα με τα λεγόμενά του ήταν το καλύτερο πάρτι που είχε πάει ποτέ στη ζωή του.

Ο Sohonie γεννήθηκε στην Ινδία και έχει νοτιοασιατικές ρίζες, ενώ εργαζόταν ως δημοσιογράφος προτού φτιάξει τη δισκογραφική του εταιρεία, το 2016. Μέσα στην πανδημία, αποφάσισε να κάνει σκοπό της ζωής του την ανακάλυψη ήχων από διάφορες χώρες του πλανήτη, τη μουσική των οποίων δεν ενδιαφέρεται κανένας να ψάξει.

Feej

Είναι υπεύθυνος για το πρώτο άλμπουμ μουσικής από το Τζιμπουτί, έναν ιστορικό δίσκο με ορίτζιναλ σύγχρονη μουσική που παράγεται στην μικρή αφρικανική χώρα. Μπορεί κανείς να ακούσει τη φιλοσοφία του σε μια εκπληκτική συνέντευξη, χωρισμένη σε δυο μέρη, που έδωσε τον Αδαμάντιο για το Movement Radio. Όσον αφορά τη μουσική του Σουδάν, την παρομοιάζει με την κουζίνα της Ταϊλάνδης – τα τελευταία χρόνια, άλλωστε, μένει εκεί. «Μπορεί να έχεις γεννηθεί εκεί και μην μπορέσεις ποτέ να δοκιμάσεις όλα τα πιάτα της χώρας. Το ίδιο συμβαίνει με τη μουσική του Σουδάν», λέει χαρακτηριστικά.

Ο Jantra, που δεν έχει ούτε τηλέφωνο, δεν παίζει καν κομμάτια ή τυπικές συνθέσεις. Η μουσική του αποτελείται από ατελείωτους αυτοσχεδιασμούς, που μέχρι πρότινος δεν είχαν ηχογραφηθεί ποτέ, ενώ είναι πολύ δύσκολο να τους απομονώσεις. Επιπλέον, έχει μετρημένες κυκλοφορίες, ελάχιστες παλιές κασέτες και ψηφιακά αρχεία που μετριούνται στα δάχτυλα. Η διαδικασία της ηχογράφησης και της κυκλοφορίας ενός ολοκληρωμένου άλμπουμ έγινε από τον Koité, και κατέληξε σε μια συλλογή από κομμάτια που έχτισε με την βοήθεια του Jantra, μια «υβριδική σύγχρονη επανέκδοση», όπως χαρακτηρίζουν το «Synthesised Sudan – Astro-Nubian Electronic Jaglara Sounds From The Fashaga Underground».

Το άλμπουμ κυκλοφόρησε σε μια περίοδο που η χώρα μαστίζεται από ταραχές, οι οποίες μονοπωλούν τις ειδήσεις και δημιουργούν ένα αφήγημα που αποκλείει κάθε άλλη λεπτομέρεια για το Σουδάν. H μουσική του Jantra, αντίθετα, μιλάει με τον πιο αυθεντικό και ειλικρινή τρόπο για την ιστορία  και την πλούσια παράδοση της ταλαιπωρημένης αυτής χώρας της Αφρικής.

Μια μίνι λίστα με κορυφαία ηλεκτρονικά άλμπουμ από την Αφρική

Επιμέλεια: Αδαμάντιος Καφετζής

ΕΕΚ, Islam Chipsy

ΕΕΚ - Kahraba

Ο Islam Chipsy είναι ένας αστέρας του mahraganat, ο οποίος έχει κατορθώσει να κάνει διεθνή καριέρα. Βιρτουόζος του synthesizer, συνοδεύεται επίσης από δύο ντράμερ.

Hama

O Hama από τον Νίγηρα είναι ένας αντίστοιχος μουσικός με τον Jantra που τον ανακάλυψε η εταιρεία Sahel Sounds.

Mamane Sani

Mammane Sani et son Orgue - La Musique Electronique du Niger (1979)

O Mamane Sani, επίσης από τον Νίγηρα, αρκετά παλιότερος μουσικός, είχε εντάξει το synthesizer στην παραδοσιακή μουσική από τη δεκαετία του '80.

Hailu Mergia

Hailu Mergia — Shemonmuanaye [Ethiopia]

Η κλασική πλέον κασέτα του Hailu Mergia που πυροδότησε εκ νέου την καριέρα του.

Yishak Banjaw

Ένα απίστευτο άλμπουμ που κυκλοφόρησε στην Teranga Beat το 2016 απευθείας από την καρδιά της Αιθιοπίας (Μ.Π.)

Εδώ και ένας νέος από την Κένυα και φυσικά ο δικός μας Μάριος Τσιτσόπουλος.

Μουσική
0

ΦΩΤΙΑ ΤΩΡΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Μελιτζάzz

Μουσική / Μελιτζάzz: Ένα πολύπλευρο φεστιβάλ για την τσακώνικη παράδοση που χάνεται

Στο φεστιβάλ του Λεωνιδίου συνομιλούν εδώ και δώδεκα χρόνια το παλιό με το νέο: η ιστορία, η αρχιτεκτονική, η τσακώνικη διάλεκτος και οι χοροί του τόπου, η υφαντική και η γεύση με τις σύγχρονες δράσεις.
ΚΟΡΙΝΑ ΦΑΡΜΑΚΟΡΗ
Larry Gus με στίχους Ευθύμη Φιλίππου: Το βίντεο της meta-λαϊκής «Κουτσουπιάς» γυρίστηκε στο Σκακιστικό Καφενείο Πανελλήνιον

Nothing Days / Larry Gus με στίχους Ευθύμη Φιλίππου: Το βίντεο της «Κουτσουπιάς» γυρίστηκε στο Σκακιστικό Καφενείο Πανελλήνιον

O σκηνοθέτης του βίντεο Ματβέι Φικς ζει στη Νέα Υόρκη και μια μέρα θα γίνει μεγάλος και τρανός, οπότε με την ευκαιρία κάναμε μια συνέντευξη γιατί ποτέ δεν ξέρεις, ίσως σε λίγο να μην μπορείς να τον προσεγγίσεις.
M. HULOT
Μπέλα Μπάρτοκ: Το κονσέρτο της ζωής του

Συμφωνική Μουσική - Ιστορίες / Μπέλα Μπάρτοκ: Το κονσέρτο της ζωής του

Η Ματούλα Κουστένη εξερευνά το πιο εντυπωσιακό και αγαπημένο συμφωνικό έργο του Ούγγρου πρωτοπόρου, το Κοντσέρτο για Ορχήστρα, που σφύζει από ζωντάνια και χορευτική διάθεση, αγγίζοντας τα όρια του παροξυσμού.
ΜΑΤΟΥΛΑ ΚΟΥΣΤΕΝΗ
Γιατί 'ναι μαύρα τα βουνά - Κόνιτσα

Μουσική / «Γιατί 'ναι μαύρα τα βουνά» στην Κόνιτσα: Ένα ταξίδι στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της παραδοσιακής μουσικής

Η μετεξέλιξη της παραδοσιακής μουσικής και ο ρόλος των Ρομά στη μουσική των νότιων Βαλκανίων είναι οι δυο θεματικές που απασχόλησαν το φετινό φεστιβάλ που διοργάνωσε για δεύτερη χρονιά η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση στην Κόνιτσα.
ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΠΑ
Eli & Fur

Μουσική / Οι Eli & Fur φέρνουν τη μουσική τους χημεία στην Αθήνα

Το δίδυμο που αγαπάει την ενέργεια του σούρουπου και μόλις κυκλοφόρησε ένα άλμπουμ εμπνευσμένο από τις νύχτες του μιλά για το αποτύπωμα της ηλεκτρονικής μουσικής στη ζωή και την πολυετή φιλία του πριν εμφανιστεί στο Bolivar.
ΦΩΦΗ ΤΣΕΣΜΕΛΗ