ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ καλύτερα άλμπουμ της χρονιάς είναι το «Synthesized Sudan: Astro-Nubian Electronic Jaglara Dance Sounds from the Fashaga Underground» του Jantra. Στην εποχή που τα πάντα στην μουσική ανακυκλώνονται, σπάνια πλέον πετυχαίνει κανείς τόσο πρωτότυπους ήχους.
Ο δίσκος έχει έναν τίτλο-σιδηρόδρομο, αλλά δεν γίνεται διαφορετικά να εξηγήσει κανείς το απίθανο ηχόχρωμα του.
Ο δημιουργός του, ο Jantra, ζει στη Fashaga, κοντά στα σύνορα Σουδάν, Αιθιοπίας και Ερυθραίας, σε μια αγροτική περιοχή απομονωμένη και αποκομμένη από δυτικές επιρροές και τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα. Η λέξη «jantra», που χρησιμοποιεί για καλλιτεχνικό του ψευδώνυμο, σημαίνει «παλαβομάρα». Jaglara, από την άλλη, ονομάζεται το είδος της μουσικής που παίζει, ένα είδος αμιγώς χορευτικό και τόσο ιδιαίτερο, που ακόμα και αν το κατατάξει κανείς στην ηλεκτρονική μουσική, καθώς παράγεται μέσω ενός φτηνού synthesizer, δεν μοιάζει με τίποτα που έχεις ακούσει στη δυτική μουσική. Είναι ένας όρος που έχει επινοήσει ο ίδιος για τη μουσική του.
Όποιος ακούσει για πρώτη φορά το άλμπουμ δεν μπορεί να μην πάθει σοκ: η μουσική είναι τόσο απόκοσμη που σε αφήνει άφωνο. Παραμένοντας μια αινιγματική φιγούρα, ο Jantra δεν αποκαλύπτει από πού έχει εμπνευστεί τις συγκεκριμένες μελωδίες, παρά μόνο ότι έχει επισκεφτεί την αρχαία Νουβία, δίνοντας έναν αφροφουτουριστικό χαρακτήρα στο πρότζεκτ του.
Για τον Ahmed Mohamed Yaqoup Eltom, όπως είναι το πραγματικό του όνομα, η μουσική ήταν ένας τρόπος για να επιβιώσει και να συντηρήσει οικονομικά την οικογένειά του. Ξεκινώντας από μικρά πάρτι στους δρόμους της Gederif, της πόλης όπου μεγάλωσε, στην αρχή με ελάχιστο αλλά φανατικό κοινό, ο Jantra εξελίχθηκε στο καλύτερα κρυμμένο καλλιτεχνικό μυστικό της περιοχής του, παίζοντας για ώρες σε διάφορα τοπικά γλέντια. Το σήμα κατατεθέν του είναι ένα μπλε Yamaha synthesizer το οποίο έχει μεταποιήσει με τη βοήθεια μηχανολόγων που επισκευάζουν πλήκτρα –αυτή η τεχνογνωσία αναπτύχθηκε στα τέλη των '80s– στην αγορά της Omdurman κοντά στο Χαρτούμ.
Makhafi
Εξακολουθεί να το πειράζει και ο ίδιος, κάθε φορά που ετοιμάζεται να παίξει live μουσική, γιατί έτσι πιστεύει πως «διαχειρίζεται καλύτερα τις σουδανικές μελωδίες και ρυθμούς». Στις εμφανίσεις του χρησιμοποιεί επίσης ένα στικάκι USB με προηχογραφημένους ήχους που συνοδεύουν όσα παίζει στο συνθεσάιζερ. Μιλάμε, δηλαδή, για ένα εντελώς πειραματικό και μοναδικό στυλ παιξίματος.
Τι κάνει, όμως, τον ήχο του τόσο ξεχωριστό; Δεν υπάρχει πιο κατάλληλος άνθρωπος για να απαντήσει το ερώτημα από τον Αδαμάντιο Καφετζή, ιδρυτή της Teranga Beat και λάτρη της αφρικανική μουσικής, που έχει ταξιδέψει και έχει ζήσει από κοντά την μουσική σκηνή της ηπείρου ενώ έχει κυκλοφορήσει και διάφορα διαμάντια στη δισκογραφική εταιρεία του.
«Ο ιδιαίτερος υπνωτικός ρυθμός –που προέρχεται από την τοπική παραδοσιακή μουσική σε συνδυασμό με την αντικατάσταση των παραδοσιακών οργάνων από ένα synthesizer– είναι που κάνει τον ήχο του Jantra τόσο ξεχωριστό. Το Νότιο Σουδάν είναι η νεότερη χώρα που δημιουργήθηκε στον πλανήτη, με αποτέλεσμα οι κάτοικοί της να έχουν ανάγκη να αποκτήσουν μια ξεχωριστή πολιτισμική ταυτότητα. Είναι από τις φτωχότερες περιοχές του πλανήτη, οπότε η δημιουργία και η διατήρηση μουσικών συγκροτημάτων είναι σχεδόν αδύνατη. Οπότε, ένας μουσικός μόνος του αναλαμβάνει να αντικαταστήσει μια ολόκληρη μπάντα με ένα synthesizer, και να παίζει σε γάμους ή λαϊκές γιορτές, αντίστοιχες με τα δικά μας πανηγύρια, κάνοντας τον κόσμο να χορεύει κυριολεκτικά όλο το βράδυ. Πατάει λοιπόν πάνω στους παραδοσιακούς ρυθμούς της περιοχής και τους εμπλουτίζει με δικούς του αυτοσχεδιασμούς, πάνω σε ένα Yamaha synthesizer, σήμα κατατεθέν της περιοχής».
Όποιος ακούσει για πρώτη φορά το άλμπουμ δεν μπορεί να μην πάθει σοκ: η μουσική είναι τόσο απόκοσμη που σε αφήνει άφωνο. Παραμένοντας μια αινιγματική φιγούρα, ο Jantra δεν αποκαλύπτει από πού έχει εμπνευστεί τις συγκεκριμένες μελωδίες, παρά μόνο ότι έχει επισκεφτεί την αρχαία Νουβία, δίνοντας έναν αφροφουτουριστικό χαρακτήρα στο πρότζεκτ του. Η ιδιαίτερη χρήση του synthesizer είναι, λοιπόν, ουσιαστικής σημασίας για το μοναδικό ηχόχρωμα που βγάζει.
Αν, ντε και καλά, πρέπει να το συγκρίνουμε με κάτι, είναι με τα διαστημικά ηλεκτρονικά άλμπουμ που έβγαζαν οι Γερμανοί στη δεκαετία του ’70, αλλά το αδικεί λίγο ο χαρακτηρισμός, επειδή πρόκειται για ένα πολυρυθμικό έπος – και για το μόνο που δεν φημιζόταν το krautrock ήταν η πολυρυθμικότητα.
Homoom
Αντιθέτως, ο ήχος του ανήκει σε μια παράδοση που χρονολογείται από τη δεκαετία του ’70 στην Αφρική, όπως γράφει ο Megan Iacobini de Fazio στην παρουσίαση του άλμπουμ στο Bandcamp: «Διάφορες γωνιές της Αφρικής έχουν αποδειχθεί γόνιμα πεδία για μερικούς πραγματικά πρωτοποριακούς ηλεκτρονικούς ήχους. Σήμερα, η ήπειρος φιλοξενεί αμέτρητες εγχώριες ηλεκτρονικές σκηνές, με την έλλειψη υποδομών σε ορισμένες περιπτώσεις να δίνει το έναυσμα για την άνθηση ιδιοσυγκρασιακών τοπικών στυλ».
Πιο συγκεκριμένα, στο Σουδάν η synth κουλτούρα ξεκίνησε στις αρχές των '00s. «Τα synthesizers είναι αρκετά διαδεδομένα στην Αφρική και τον αραβικό κόσμο. Βγαίνουν συνεχώς τέτοιοι δίσκοι οι οποίοι δεν φτάνουν ποτέ στον δυτικό κόσμο, παρά μόνο αν κάνει την παραγωγή μια δυτική δισκογραφική εταιρεία», αναφέρει ο Αδαμάντιος.
Στην περίπτωση του «Synthesized Sudan», ο Vic Sohonie, ιδρυτής του νεοϋορκέζικου label Ostinato Records, και ο παραγωγός του, Janto Koité, ήταν τα καθοριστικά πρόσωπα για την κυκλοφορία του δίσκου και το ταξίδι του στον υπόλοιπο πλανήτη. Η ιστορία της δημιουργίας του εξίσου συναρπαστική με το άλμπουμ. Όλα ξεκίνησαν όταν ο Sohonie πήγε ακάλεστος σε ένα γαμήλιο γλέντι όπου έπαιζε ο Jantra. H πρώτη επαφή με τη μουσική του τού έμεινε αξέχαστη. Σχεδόν δεν πίστευε τη χορευτική παράνοια που κατόρθωσε να δημιουργήσει ο καλλιτέχνης, και σύμφωνα με τα λεγόμενά του ήταν το καλύτερο πάρτι που είχε πάει ποτέ στη ζωή του.
Ο Sohonie γεννήθηκε στην Ινδία και έχει νοτιοασιατικές ρίζες, ενώ εργαζόταν ως δημοσιογράφος προτού φτιάξει τη δισκογραφική του εταιρεία, το 2016. Μέσα στην πανδημία, αποφάσισε να κάνει σκοπό της ζωής του την ανακάλυψη ήχων από διάφορες χώρες του πλανήτη, τη μουσική των οποίων δεν ενδιαφέρεται κανένας να ψάξει.
Feej
Είναι υπεύθυνος για το πρώτο άλμπουμ μουσικής από το Τζιμπουτί, έναν ιστορικό δίσκο με ορίτζιναλ σύγχρονη μουσική που παράγεται στην μικρή αφρικανική χώρα. Μπορεί κανείς να ακούσει τη φιλοσοφία του σε μια εκπληκτική συνέντευξη, χωρισμένη σε δυο μέρη, που έδωσε τον Αδαμάντιο για το Movement Radio. Όσον αφορά τη μουσική του Σουδάν, την παρομοιάζει με την κουζίνα της Ταϊλάνδης – τα τελευταία χρόνια, άλλωστε, μένει εκεί. «Μπορεί να έχεις γεννηθεί εκεί και μην μπορέσεις ποτέ να δοκιμάσεις όλα τα πιάτα της χώρας. Το ίδιο συμβαίνει με τη μουσική του Σουδάν», λέει χαρακτηριστικά.
Ο Jantra, που δεν έχει ούτε τηλέφωνο, δεν παίζει καν κομμάτια ή τυπικές συνθέσεις. Η μουσική του αποτελείται από ατελείωτους αυτοσχεδιασμούς, που μέχρι πρότινος δεν είχαν ηχογραφηθεί ποτέ, ενώ είναι πολύ δύσκολο να τους απομονώσεις. Επιπλέον, έχει μετρημένες κυκλοφορίες, ελάχιστες παλιές κασέτες και ψηφιακά αρχεία που μετριούνται στα δάχτυλα. Η διαδικασία της ηχογράφησης και της κυκλοφορίας ενός ολοκληρωμένου άλμπουμ έγινε από τον Koité, και κατέληξε σε μια συλλογή από κομμάτια που έχτισε με την βοήθεια του Jantra, μια «υβριδική σύγχρονη επανέκδοση», όπως χαρακτηρίζουν το «Synthesised Sudan – Astro-Nubian Electronic Jaglara Sounds From The Fashaga Underground».
Το άλμπουμ κυκλοφόρησε σε μια περίοδο που η χώρα μαστίζεται από ταραχές, οι οποίες μονοπωλούν τις ειδήσεις και δημιουργούν ένα αφήγημα που αποκλείει κάθε άλλη λεπτομέρεια για το Σουδάν. H μουσική του Jantra, αντίθετα, μιλάει με τον πιο αυθεντικό και ειλικρινή τρόπο για την ιστορία και την πλούσια παράδοση της ταλαιπωρημένης αυτής χώρας της Αφρικής.
Μια μίνι λίστα με κορυφαία ηλεκτρονικά άλμπουμ από την Αφρική
Επιμέλεια: Αδαμάντιος Καφετζής
ΕΕΚ, Islam Chipsy
ΕΕΚ - Kahraba
Ο Islam Chipsy είναι ένας αστέρας του mahraganat, ο οποίος έχει κατορθώσει να κάνει διεθνή καριέρα. Βιρτουόζος του synthesizer, συνοδεύεται επίσης από δύο ντράμερ.
Hama
O Hama από τον Νίγηρα είναι ένας αντίστοιχος μουσικός με τον Jantra που τον ανακάλυψε η εταιρεία Sahel Sounds.
Mamane Sani
Mammane Sani et son Orgue - La Musique Electronique du Niger (1979)
O Mamane Sani, επίσης από τον Νίγηρα, αρκετά παλιότερος μουσικός, είχε εντάξει το synthesizer στην παραδοσιακή μουσική από τη δεκαετία του '80.
Hailu Mergia
Hailu Mergia — Shemonmuanaye [Ethiopia]
Η κλασική πλέον κασέτα του Hailu Mergia που πυροδότησε εκ νέου την καριέρα του.
Yishak Banjaw
Ένα απίστευτο άλμπουμ που κυκλοφόρησε στην Teranga Beat το 2016 απευθείας από την καρδιά της Αιθιοπίας (Μ.Π.)
Εδώ και ένας νέος από την Κένυα και φυσικά ο δικός μας Μάριος Τσιτσόπουλος.
