Στο κέντρο του Νέου Δελχί υπάρχει μια τεράστια κυκλική κατασκευή με κενά ανάμεσα στους μεγάλους τοίχους της. Το κόκκινο χρώμα την κάνει να ξεχωρίζει από όλα τα άλλα κτίρια.
Θα μπορούσε να είναι η περιγραφή μιας παιδικής χαράς ή ενός πάρκου για σκέιτ αλλά πρόκειται για ένα από τα πέντε αστεροσκοπεία που χτίστηκαν στην Ινδία μεταξύ 1724 και 1738.
Αυτοί οι δαιδαλώδεις όγκοι, οι οποίοι μοιάζουν περισσότερο με υλοποίηση των σχεδίων του Escher, σχεδιάστηκαν από τον Ινδό πρίγκιπα Jai Singh στο πλαίσιο ενός φιλόδοξου σχεδίου που επεδίωκε να θέσει την αρχιτεκτονική στην υπηρεσία της επιστήμης. Τα σχήματά τους καθιστούν δυνατή την πολύπλοκη αστρονομική ανάλυση, όπως η πρόβλεψη εκλείψεων, ο εντοπισμός της θέσης των άστρων και ο ακριβής προσδιορισμός της τροχιάς της Γης γύρω από τον Ήλιο.
Η μεγαλοπρέπεια του έργου γοητεύει τους επισκέπτες εδώ και αιώνες, τονίζοντας την ακρίβεια στις αστρονομικές μετρήσεις, η οποία κατέστη δυνατή χάρη στην ίδια την αρχιτεκτονική, σε μια εποχή που το τηλεσκόπιο χρησιμοποιούνταν ήδη στην Ευρώπη.
Τα πρώτα αστεροσκοπεία, που χτίστηκαν από τους Έλληνες και τους Πέρσες, περιείχαν στοιχεία που ενσωματώθηκαν σε αυτό το έργο, ωστόσο, κανένα δεν είναι τόσο πολύπλοκο και σε τόσο μεγάλη κλίμακα όσο εκείνα του Jai Singh.
Τα πέντε αστεροσκοπεία του χτίστηκαν σε διαφορετικές πόλεις της Ινδίας, αρκετά μακριά το ένα από το άλλο, γεγονός που υποδηλώνει την αναζήτηση της ακρίβειας, την οποία τόσο εκτιμούσε ο δημιουργός τους, καθώς, με αυτόν τον τρόπο θα ήταν δυνατή η σύγκριση μετρήσεων από διαφορετικές συντεταγμένες. Ωστόσο, ορισμένοι λένε ότι η προσπάθεια αυτή χρησίμευσε επίσης για να ενισχύσει την πολιτική θέση του Jai Singh, αυξάνοντας τη φήμη του. Οι πέντε κατασκευές έγιναν γνωστές ως «Jantar Mantar».
Η μεγαλοπρέπεια του έργου γοητεύει τους επισκέπτες εδώ και αιώνες, τονίζοντας την ακρίβεια στις αστρονομικές μετρήσεις, η οποία κατέστη δυνατή χάρη στην ίδια την αρχιτεκτονική, σε μια εποχή που το τηλεσκόπιο χρησιμοποιούνταν ήδη στην Ευρώπη.
Πρόκειται για μία από τις μεγάλες διαμάχες της ιστορίας των αστεροσκοπείων: γιατί ο Ινδός πρίγκιπας κατασκεύασε ένα τόσο μεγαλοπρεπές έργο και ταυτόχρονα τόσο ξεπερασμένο από πλευράς τεχνολογίας;
Μία από τις απαντήσεις αναφέρει ότι η επικοινωνία μεταξύ Δύσης και Ανατολής τον 18ο αιώνα ήταν πολύ περιορισμένη, ορισμένοι μάλιστα υποστηρίζουν ότι ο πρίγκιπας δεν θα είχε γνώση αυτής της τεχνολογίας λόγω μιας απόφασης των συνομιλητών του που διαφωνούσαν με τις ηλιοκεντρικές θεωρίες και έκρυβαν την ύπαρξη τηλεσκοπίων.
Ωστόσο, η στάση του μπορεί να δικαιολογηθεί από μια απλή διαφορά οπτικής γωνίας, καθώς τα αστεροσκοπεία σχεδιάστηκαν υπό την επίδραση της ισλαμικής αστρονομίας, η οποία, σε αντίθεση με τη Δύση, αντιλαμβανόταν την επιστήμη σε σχέση με ότι θεωρούνταν ιερό.
Η τελευταία εκδοχή είναι μέρος του σκεπτικού της απόφασης να συμπεριληφθεί το Jantar Mantar στην Τζαϊπούρ στον κατάλογο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, αναφέροντας ότι η συμπερίληψή του οφείλεται στο γεγονός ότι το αστεροσκοπείο «μαρτυρεί αρχαίες κοσμολογικές, αστρονομικές και επιστημονικές παραδόσεις, τις οποίες μοιράζεται ένα μεγάλο σώμα δυτικών, μεσανατολικών, ασιατικών και αφρικανικών θρησκειών σε μια περίοδο άνω των δεκαπέντε αιώνων».
Με αυτόν τον τρόπο, περπατώντας μέσα σε αυτές τις κατασκευές, καταλαβαίνει κανείς την «άρνηση» της τεχνολογίας εις βάρος μιας αρχιτεκτονικής η οποία αντιπροσωπεύει έναν ιστορικό πολιτισμό που αγκαλιάζει τον πλούτο της αισθητηριακής εμπειρίας στις τέχνες και τις επιστήμες του.
Πρόκειται για την υλοποίηση ενός τρόπου ζωής στον οποίο η παρατήρηση των φυσικών φαινομένων, συμπεριλαμβανομένης της κίνησης των άστρων και των πλανητών, αποτελεί μέρος της κοσμοθεωρίας και οριοθετεί μια σειρά από πρακτικές, όπως οι θρησκευτικές τελετουργίες, οι γεωργικές εργασίες, ακόμη και οι προσωπικές αποφάσεις για το πότε ή ποιον θα παντρευτεί κανείς.
Προκειμένου να εκπέμπουν σταθερότητα και μονιμότητα, οι ασυνήθιστοι όγκοι και τα εντυπωσιακά σχήματα κατασκευάστηκαν από πέτρα και λιθοδομή, αποστασιοποιούμενα από την έλλειψη ακρίβειας των μεταλλικών οργάνων που χρησιμοποιούνταν εκείνη την εποχή, όπως ο αστρολάβος.
Σύμφωνα με έρευνα που ανέθεσε ο Jai Singh, τα όργανα αυτά θα έχαναν την ακρίβεια λόγω της φθοράς των κινούμενων μερών τους, οπότε αποφάσισε να δημιουργήσει συμπαγείς και μεγάλης κλίμακας όγκους, αυξάνοντας επίσης την ακρίβεια λόγω του μεγέθους τους. Μεταξύ των δεκάδων κατασκευών, ίσως η πιο εντυπωσιακή είναι η κατασκευή ύψους 27 μέτρων, η σκιά της οποίας κινείται με ταχύτητα τεσσάρων μέτρων την ώρα.
Από τα πέντε αστεροσκοπεία, όλα, εκτός από ένα, εξακολουθούν να υπάρχουν και να είναι ανοιχτά στο κοινό. Οι στατικές και μεγαλοπρεπείς μορφές τους βρίσκονται σε έναν χώρο που τόσο αισθητική όσο και μαθηματική αξία, γοητεύοντας τους τουρίστες αλλά και προσφέροντας στους κατοίκους της πόλης ένα μέρος για περισυλλογή και χαλάρωση.
Όπως ακριβώς έγραψε ο διάσημος Αργεντινός συγγραφέας Χούλιο Κορτάσαρ, όταν τα επισκέφθηκε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στην Ινδία τη δεκαετία του 1950, τα Jantar Mantares είναι χώροι όπου συνειδητοποιούμε την «τρύπα στον ιστό του χρόνου, αυτόν τον τρόπο ύπαρξης στο ανάμεσα, αυτό το άνοιγμα της ώρας με το οποίο αποκτούμε πρόσβαση στον άνεμο των άλλων ωρών».
