Η Μαρία Δέδα, επικεφαλής του γραφείου Deda Architects, είναι μια από τις πλέον πολυδιάστατες παρουσίες στον χώρο της σύγχρονης αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα. με το γραφείο της να έχει υπογράψει μια τεράστια γκάμα έργων. Με σπουδές και εμπειρία από το Παρίσι, επέστρεψε στη χώρα της μας να εισαγάγει προσεγγίσεις που αντλούν από διεθνείς πρακτικές, προσφέροντας μια νέα προοπτική στη διαχείριση και τον σχεδιασμό μεγάλων έργων. Η πρακτική του γραφείου στηρίζεται στην προσαρμοστικότητα ανάμεσα στις ανάγκες της αγοράς και των ανθρώπων, με σημαντικά παραδείγματα όπως το masterplan για το Λιμάνι Θεσσαλονίκης, εκπαιδευτικά έργα όπως το IB Campus του American College of Greece, τα εμπορικά κέντρα της LAMDA Development και σήμερα, μεταξύ άλλων, το συγκρότημα Atrium Gardens στη γειτονιά "Little Athens" του Ελληνικού και το Soho Gardens στη Θεσσαλονίκη. Σε μία Ελλάδα που τα μεγάλα αστικά της κέντρα χαρακτηρίζονται από την άναρχη ανάπτυξη και αντιμετωπίζουν προβλήματα όπως η παρακμή των βιομηχανικών τοπίων, το γερασμένο κτιριακό απόθεμα και την εκτόξευση των τιμών των ενοικίων, η Μαρία Δέδα τονίζει τη σημασία ανάπτυξης σύγχρονων, προσβάσιμων και βιώσιμων γειτονιών για κάθε άνθρωπο.
Νέες γειτονιές με μέτρο τους, τον άνθρωπο
« Πέρα από την υλοποίηση συγκροτημάτων, κρίσιμη στην Ελλάδα είναι η δημιουργία γειτονιών, γιατί έχουμε χάσει την έννοια του ανθρώπινου. Η αρχιτεκτονική πρέπει να επανεστιάσει στη συνύπαρξη, την ποιότητα ζωής και τον σεβασμό –εξίσου για τους άλλους και για τον ίδιο μας τον εαυτό. Μια γειτονιά είναι κτίρια, δημόσιοι χώροι, ασφάλεια, πράσινο, και η δυνατότητα οι άνθρωποι να ζουν και να κινούνται με άνεση. Οι νέες γειτονιές πρέπει να σχεδιάζονται με όραμα, κανόνες, και σεβασμό στο περιβάλλον», σχολιάζει. Όπως επισημαίνει ακόμα, η δημιουργία νέων γειτονιών αποτελεί αναπόφευκτη πτυχή της ανάπτυξης. «Η αύξηση του πληθυσμού και οι μεταβαλλόμενες ανάγκες οδηγούν σε ολοένα μεγαλύτερες απαιτήσεις, ιδιαίτερα καθώς οι πληθυσμοί μετακινούνται από περιοχές ανασφάλειας σε ασφαλέστερες. Κάθε αστικό κέντρο οφείλει να προσαρμοστεί και να εξελιχθεί, ώστε να ανταποκριθεί σε αυτές τις προκλήσεις».
Η σημασία της δημιουργίας ανθρώπινων γειτονιών αποτελεί κεντρικό θέμα στη σύγχρονη αρχιτεκτονική και πολεοδομία. Ο Le Corbusier, μέσω της "Χάρτας των Αθηνών", υπογράμμισε την ανάγκη για λειτουργικές πόλεις που προάγουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων τους. Σύγχρονοι αρχιτέκτονες, όπως ο Jan Gehl, επισημαίνουν ότι η εστίαση στον ανθρώπινο παράγοντα είναι κρίσιμη για τη δημιουργία πόλεων που προάγουν την ευημερία και την ποιότητα ζωής. Ωστόσο στις μέρες μας η βιώσιμη αστική ανάπτυξη αναδεικνύεται πολύ επίκαιρη σε όλο τον κόσμο. «Η ταχεία αστική εξάπλωση και η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη άτυπων οικισμών που στεγάζουν πάνω από 1,1 δισεκατομμύρια ανθρώπους εντείνουν τους κλιματικούς κινδύνους, με τα κτίρια και τις κατασκευές να ευθύνονται για έως και το 40% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με το World Cities Report 2024 των Ηνωμένων Εθνών, οι πράσινες περιοχές στις πόλεις συρρικνώθηκαν από το 19,5% της αστικής γης το 1990 σε μόλις 13,9% το 2020, ενώ οι θερμοκρασίες αναμένεται να αυξηθούν δραματικά, επηρεάζοντας περισσότερους από 2 δισεκατομμύρια κατοίκους έως το 2040.
Από το κέντρο της πόλης, στους παρηκμασμένους βιομηχανικούς χώρους, ως την παραλία
«Η ανάπτυξη γειτονιών μπορεί να προκύψει μέσα από δύο βασικές κατευθύνσεις: αφενός, την αξιοποίηση του πεθαμένου κτιριακού αποθέματος στις πόλεις, όπως οι περιοχές γύρω από την Ομόνοια, που χρειάζονται ουσιαστική αναβάθμιση για να μετατραπούν από χώρους εγκατάλειψης σε ζωντανά αστικά κέντρα· αφετέρου, την αξιοποίηση ανεκμετάλλευτων εκτάσεων, όπως έγινε με το παλιό αεροδρόμιο στην Αθήνα. Κάθε τέτοια προσπάθεια, όμως, απαιτεί όραμα, επιτάχυνση των διαδικασιών και συντονισμό, ώστε να δημιουργηθούν βιώσιμες γειτονιές που θα αντέξουν στον χρόνο», λέει η Μαρία Δέδα. Στο ασφυκτικά κτισμένο κέντρο της πόλης μας, μεμονωμένες προσπάθειες συντελούν στο άθροισμα της αναγέννησης. Όπως ο ανασχεδιασμός του άνω των 70 ετών, 10ώροφου Κτιρίου Γραφείων στη συμβολή των οδών Βερανζέρου και Γ’ Σεπτεμβρίου. Το κτίριο διατηρεί την αρχική του χρήση, με τα καταστήματα στο ισόγειο και τους γραφειακούς χώρους στους άνω ορόφους προσαρμοσμένους σύμφωνα με μία σύγχρονη νέο-industrial αισθητική. Η πρόθεση του κτιρίου ήταν εξαρχής η αναβάθμιση της ευρύτερης περιοχής, χωρίς να ανταγωνίζεται ή να υποβαθμίζει τα γειτονικά ιστορικά κτίρια, όσο και η ένταξή του με ομαλό τρόπο στο αστικό τοπίο της περιοχής. Καθοριστικό ρόλο σε αυτό παίζει το χαρακτηριστικό κέλυφος που αφενός μεριμνά για τη σκίαση και την ηλιοπτοστασία καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Αφετέρου, μέσα από την υλικότητα και τις γήινες αποχρώσεις, επιτυγχάνει την απόδοση περισσότερης ζεστασιάς, σε σχέση με το χαρακτηριστικό γκρι που επικρατεί στο αστικό τοπίο της Αθήνας.
«Οι βιώσιμες γειτονιές μπορούν να προσφέρουν πολλαπλά πλεονεκτήματα. Μπορούν να προσελκύσουν επενδύσεις, να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και να ενισχύσουν την τοπική οικονομία. Παραδείγματα όπως το Μουσείο Guggenheim στο Μπιλμπάο και το πρόγραμμα 22@Barcelona δείχνουν πώς η αρχιτεκτονική παρέμβαση μπορεί να οδηγήσει σε οικονομική άνθηση», λέει η Μαρία Δέδα. «Το Μουσείο Guggenheim στο Μπιλμπάο, σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Φρανκ Γκέρι, εγκαινιάστηκε στις 18 Οκτωβρίου 1997 και συνέβαλε καθοριστικά στην πολιτιστική και οικονομική αναζωογόνηση της πόλης, προσελκύοντας εκατομμύρια επισκέπτες και ενισχύοντας την τοπική οικονομία. Αντίστοιχα, το πρόγραμμα 22@Barcelona, που εγκρίθηκε το 2000, στόχευε στην ανάπλαση 200 εκταρίων της βιομηχανικής περιοχής του Poblenou. Η μετατροπή αυτής της παρηκμασμένης βιομηχανικής ζώνης σε κέντρο καινοτομίας και τεχνολογίας έφερε στην πόλη νέες επιχειρήσεις και κατοίκους».
Κατά τους Deda Architects, η Αθήνα βρίσκεται στη φάση σχηματισμού του δικού της παραδείγματος. «Το Ελληνικό αποτελεί υπόδειγμα για το πώς μπορεί να σχεδιαστεί μια βιώσιμη γειτονιά από την αρχή, με όραμα και κανόνες. Εδώ, όλα είναι συντονισμένα: από τις υποδομές για αναπηρικούς και παιδικούς χώρους έως τα παγκάκια και τον φωτισμό που ενισχύουν την ασφάλεια και την άνεση. Τα υπόγεια πάρκινγκ απελευθερώνουν τους δρόμους από αυτοκίνητα, ενώ το πράσινο κυριαρχεί, δημιουργώντας οπτική ηρεμία και βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής», σχολιάζει η αρχιτέκτονας. «Η φιλοσοφία του σχεδιασμού επικεντρώνεται στη λειτουργικότητα και τη διαχρονικότητα, χωρίς υπερβολές ή εντυπωσιασμούς. Στη Little Athens δημιουργείται μία γειτονιά που ανταποκρίνεται στις καθημερινές ανάγκες μιας οικογένειας – σχολεία, γιατροί, καταστήματα – όλα προσβάσιμα μέσα σε λίγα λεπτά με τα πόδια ή το ποδήλατο. Το πράσινο αφθονεί και συνδέει τόσο τους τόπους με τις διαφορετικές τους χρήσεις, όσο και το ύφος των διαφορετικών κτιρίων». Το Atrium Gardens αποτελείται από τέσσερα ανεξάρτητα πενταώροφα κτίρια που συνδυάζουν την οικιστική με την εμπορική χρήση. Οι κατοικίες σχεδιάστηκαν για να εξασφαλίζουν την άνεση, τη λειτουργικότητα και την αισθητική, με μεγάλες βεράντες, αυλές, και διαμπερή φωτισμό και αερισμό, ενώ το πράσινο παίζει κεντρικό ρόλο, ενσωματώνοντας φυσικά στοιχεία στον περιβάλλοντα χώρο. Ο εσωτερικός πεζόδρομος και οι κοινόχρηστοι χώροι προσφέρουν ευκαιρίες κοινωνικής αλληλεπίδρασης και χαλάρωσης, με συνέπεια στην έννοια της «γειτονιάς».
Τι συμβαίνει όμως στη Θεσσαλονίκη, απ’όπου επιπλέον «κατάγονται» οι Deda Architects; « Η περιοχή γύρω από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης αντιμετωπίζει χρόνια προβλήματα υποβάθμισης, με ελλείψεις σε υποδομές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σειρά πρωτοβουλιών και έργων που στοχεύουν στην αναζωογόνηση και ανάπλαση της περιοχής», λέει η Μαρία Δέδα. Ένα από τα σημαντικότερα έργα είναι η ανάπλαση του παραλιακού μετώπου της Θεσσαλονίκης, συνολικού μήκους περίπου 40 χιλιομέτρων. Αυτό το έργο στοχεύει στη δημιουργία ενός ενιαίου παραλιακού μετώπου, προσφέροντας νέους χώρους αναψυχής, πρασίνου και πολιτιστικών δραστηριοτήτων, ενισχύοντας την ποιότητα ζωής των κατοίκων και προσελκύοντας επισκέπτες. Επιπλέον, η ανάπλαση του 1ου Προβλήτα του λιμανιού περιλαμβάνει τη δημιουργία διαδρομών για πεζούς, χώρων καθιστικών και διευκόλυνση της πρόσβασης σε ποδήλατα, με στόχο την ενσωμάτωση του λιμανιού στον αστικό ιστό και την ενίσχυση της σχέσης της πόλης με τη θάλασσα. Σημαντική είναι και η κατασκευή του νέου Εβραϊκού Μουσείου κοντά στο λιμάνι, που αναμένεται να λειτουργήσει ως πολιτιστικός πόλος έλξης, συμβάλλοντας στην πολιτιστική αναβάθμιση της περιοχής και την ανάδειξη της ιστορικής κληρονομιάς της πόλης».
Σε αυτή τη νέα εποχή, οι Deda Architects συμμετέχουν με έργα όπως το Floating Grid, στο λιμάνι. Πρόκειται για το παλιό βιομηχανικό κτίριο αποθηκών «ΠΑΕΓΑ», το οποίο πλέον θα φιλοξενεί γραφεία και καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος. Οι βασικές χαράξεις της χαρακτηριστικής τυπολογίας του κτιρίου παραμένουν παρούσες, με σεβασμό στον εμβληματικό «γίγαντα» και τοπόσημο της πόλης που αναγεννάται μετά από χρόνια εγκατάλειψης.
Στη γειτονιά του νέου Μουσείου Ολοκαυτώματος, το πολυώροφο κτήριο διαμερισμάτων Soho Gardens λαμβάνει υπόψη την άμεση ανάγκη για ανάπτυξη και αναζωογόνηση της περιοχής και σχεδιάστηκε ως κτήριο-τοπόσημο με διακριτή ταυτότητα για να εμπνεύσει τα επερχόμενα έργα. «Το κτήριο χωροθετείται στο οικόπεδο στη συμβολή των οδών Τσορλίνη και Μαντζάρου με τρόπο ώστε να αγκαλιάζει ένα πάρκο γειτονιάς. Η δημιουργία ενός ανοιχτού, ασφαλούς και πράσινου κοινόχρηστου χώρου, με στόχο να ευνοεί τόσο τους κατοίκους του κτηρίου όσο και την ευρύτερη περιοχή, αποτέλεσε από την αρχή βασική προϋπόθεση του σχεδιασμού. Επιπλέον, το πάρκο ενισχύει τη λειτουργικότητα της εμπορικής χρήσης, η οποία καταλαμβάνει τμήμα του ισογείου, δημιουργώντας ένα πολυδιάστατο αστικό τοπίο», λέει η Μαρία Δέδα. Η αρχιτεκτονική του κτηρίου χαρακτηρίζεται από την οργανική ενιαία μορφή του, η οποία από τον πέμπτο όροφο και πάνω διαχωρίζεται σε δύο επιμέρους τμήματα. Αυτή η διαίρεση αυξάνει τα ελεύθερα μέτωπα, προσφέροντας περισσότερες οπτικές φυγές και καλύτερες συνθήκες φυσικού φωτισμού για τα διαμερίσματα, καθώς, συγχρόνως, διασπάται ο μεγάλος κτηριακός όγκος και το κτήριο γίνεται πιο φιλικό και ανθρώπινο. Φυτεμένοι χώροι βρίσκονται τόσο στο επίπεδο του πάρκου όσο και σε ενδιάμεσα δώματα, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός εύφορου μικροκλίματος. Αυτή η προσέγγιση, σε συνδυασμό με τη γεωμετρία αιχμής και τα προηγμένα υλικά κατασκευής, οδηγεί σε ένα σύγχρονο, βιώσιμο και ελκυστικό οικιστικό συγκρότημα.
ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΑΥΤΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΙΣ 22.2.2025
