Εμβληματικός πρωταγωνιστής της αναγέννησης του δανέζικου κινηματογράφου, από το ντεμπούτο του στο Pusher του Νίκολας Βίντινγκ Ρεφν, ο Μαντς Μίκελσεν κοσμεί υπερπαραγωγές, όπως το Casimo Royale και το Dr Strange, με ρόλους κακού που κλέβουν την παράσταση, με την ακρίβεια της εκφοράς και ιδίως με το πολύ σκοτεινό, πολύ σαρδόνιο χιούμορ που κρύβει καλά στους χαρακτήρες και διευρύνει αυτόματα τη διάστασή τους.
Ξεκίνησε ως αθλητής, συνέχισε ως επαγγελματίας χορευτής και στράφηκε στην υποκριτική, εναλλάσσοντας με χάρη μικρούς (Rogue One) και επικούς ρόλους, όπως εκείνον στο παραγνωρισμένο Valhalla Rising.
Είτε χρειάζεται να προτάξει επιχειρήματα για να αποδείξει πως είναι αθώος, όπως στην κορυφαία ερμηνεία του στο The Hunt, για την οποία απέσπασε το βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ Καννών, είτε υπομένοντας, χωρίς λόγια, κακουχίες και βάσανα στην αδυσώπητη μοναξιά του βόρειου πόλου, όπως στο Arctic, που έκανε πρεμιέρα στο περσινό φεστιβάλ Καννών, διατηρεί την ίδια διαπεραστική ένταση, και επενδύει τα πάντα στους ρόλους του, με αφοσίωση που τον κατατάσσει ψηλά στους σύγχρονους ζόρικους του παγκόσμιου σινεμά.
Έχει σημασία τελικά το αν θα γυρίσεις μια ταινία για να πεις μια ιστορία με αυθεντικότητα, ή αν θα κάνεις απλά μια μεγάλη παραγωγή ξεφεύγοντας από τον αρχικό στόχο.
— Παίρνετε λοιπόν στα χέρια σας ένα σενάριο που απαιτεί δοκιμασία, γυρίσματα σε ακραία καιρικά φαινόμενα, ενδεχομένως. Λαμβάνετε υπόψιν σας τη σωματική ταλαιπωρία ή δεν σας απασχολεί και τόσο, μπροστά σε ένα αποτέλεσμα που μπορεί να σας δικαιώσει;
Κατ' αρχάς, μ' αρέσει το χιόνι, δεν έχω πρόβλημα. Αλίμονο κιόλας, Δανός είμαι! Είμαι φαν και των τεσσάρων εποχών.
Στο συγκεκριμένο σενάριο, μου άρεσε η διαφορά ανάμεσα στην επιβίωση και το να είσαι ζωντανός, ενεργός, μετά από ένα ατύχημα. Είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Το είδος της ταινίας επιβίωσης δεν είναι παρά ένα καπέλο, μια ετικέτα-πρόφαση, για να προχωρήσεις στους χαρακτήρες.
Μόλις έφτασα στο μέρος των γυρισμάτων, αντιλήφθηκα πως θα φάω λίγο παραπάνω κρύο. Αλλά πρέπει να ομολογήσω πως είμαι λίγο αφελής με τις συνθήκες, όταν με ενδιαφέρει το στόρι. Δεν τις υπολογίζω, πολλές φορές, με σωματικό κόστος.
— Προπονηθήκατε πριν τα γυρίσματα;
Δεν έκανα απολύτως τίποτε. Αν υποδυόμουν έναν bodybuilder, προφανώς θα όφειλα να προπονηθώ ανάλογα. Αλλά εδώ παίζω έναν τύπο που επιστρέφει στο σπίτι του. Και δεν περιμένει να του συμβεί κάτι άσχημο.
— Έχετε κάποιο αγαπημένο φιλμ σε παρόμοιο ύφος;
Μμμ, υπάρχουν πολλά σχετικά, με διαφορετική αύρα. Ένα πολεμικό, με τον Λι Μάρβιν, που ναυαγεί σε ένα νησί, με έναν αντίπαλό του...
— Τον Τοσίρο Μιφούνε; Το Hell in the Pacific (του Τζον Μπούρμαν).
Ναι, είναι καταπληκτικό. Κοιτάξαμε στο Arctic να σιγουρέψουμε πως ο γυναικείος χαρακτήρας δεν είναι απλός και συμπληρωματικός, αλλά έχει δραματική εξέλιξη.
— Κάνοντας μια αναδρομή, παρατηρούμε πως ξεκινήσατε με ψυχολογικά δράματα, όταν πρωτοβγήκατε στο σινεμά στη χώρα σας, και τα τελευταία χρόνια γυρίζετε πολλές περιπέτειες. Είστε πιο σκληρός και physical.
Μάλλον περνώ κρίση μέσης ηλικίας (γελάει). Φέρτε μου βία όσο την αντέχω ακόμη. Πλάκα κάνω.
Το Arctic μπορεί να μοιάζει με περιπέτεια αλλά το ενδιαφέρον έγκειται στη σχέση αυτών των δύο ανθρώπων και στο πώς αναπτύσσεται σε έναν παράξενο αισθησιακό δεσμό, ξεπερνώντας τα πρώτα στάδια της καχυποψίας και του φόβου, μέσα από ένστικτα και συναίσθημα.
— Και πώς ακριβώς αντιλαμβάνεστε το συναίσθημα σε ένα ακραίο δράμα, όταν έχετε λιγοστά μέσα έκφρασης, λόγω της ιστορίας;
Ένας ηθοποιός δεν λέει ποτέ «ας τοποθετήσω το συναίσθημα στο πρόσωπο ή στη φωνή». Είναι αυτό που είναι και όταν το νιώσεις, βγαίνει. Αλλιώς λιμνάζει.
Φυσικά, όταν καλείσαι να υποδυθείς έναν σχεδόν βουβό χαρακτήρα, επιστρατεύεις τα εργαλεία σου. Το κλισέ για την εικόνα που αξίζει 1.000 λέξεις δεν είναι τυχαίο. Ισχύει στον κινηματογράφο.
Όταν παρακολουθώ μια ταινία με το Μπάστερ Κίτον, ακούω την ιστορία που μου διηγείται μέσα από το εντυπωσιακό πρόσωπό του.
Μην με παρεξηγήσετε, δεν απολαμβάνω πάντα μια ταινία χωρίς λόγια. Τρελαίνομαι για κωμωδίες με πολυλογία και γέλια, δεν είμαι μαζοχιστής.
Στην περίπτωση του Arctic, μεγάλη σημασία έχει η προοδευτική ψυχική προσέγγιση του άνδρα με τη γυναίκα. Το πώς εκείνη ενεργοποιεί τη ζωή μέσα του και τον κάνει να συμφιλιωθεί με το τέλος. Τα λόγια είναι λίγα και καλά, τα απολύτως απαραίτητα.
— Τι ψάχνετε σε έναν χαρακτήρα που υποδύεστε; Στους κακούς, για παράδειγμα;
Να είναι στέρεοι. Να έχουν και τις δύο πλευρές. Τι είναι ένας δολοφόνος, αν είναι μόνο δολοφόνος; Τίποτε.
— Και τι βρίσκετε πιο διασκεδαστικό;
Έναν διασκεδαστικό κακό (γελάει). Κάποιον δυσανάγνωστο, μέχρι να αποκαλυφθεί. Για παράδειγμα, τι ακριβώς είναι ο Τράβις Μπικλ στον Ταξιτζή; Στην αρχή τον αντιπαθώ, αλλά στη συνέχεια, τον υποστηρίζω.
— Πώς αντιμετωπίσατε τη μοναξιά στα γυρίσματα του Arctic;
Μπορεί να ήμουν βασικά ο μοναδικός ηθοποιός στα περισσότερα πλάνα, αλλά είχα πάντα το συνεργείο για να μιλάω στα διαλείμματα.
Δεν ανήκω σε εκείνους που λένε, αφήστε με ήσυχο και μην μου απευθύνετε τον λόγο για 20 μέρες. Και δεν λέω στα παιδιά μου να με φωνάζουν Όβεργκαρντ, όσο διαρκούν τα γυρίσματα. Η κατάσταση μένει μέσα μου για μικρό διάστημα, αλλά συνέρχομαι γρήγορα.
Γι' αυτό που είμαι ανυποχώρητος, ωστόσο, είναι η ειλικρίνεια στην ποιότητα μιας ταινίας. Τι εννοώ: δεν μου αρέσει η υπερπαραγωγή, οι πολλές κάμερες, τα περιττά έξοδα, οι άνθρωποι που μπλέκονται δεν χρειάζονται πραγματικά, όλα όσα αφαιρούν από μια ταινία τη βάση και την αλήθεια της.
Στο Arctic όλες οι προϋποθέσεις τηρούνται και η ιστορία τιμάται όπως πρέπει. Έχει σημασία τελικά το αν θα γυρίσεις μια ταινία για να πεις μια ιστορία με αυθεντικότητα ή αν θα κάνεις απλά μια μεγάλη παραγωγή ξεφεύγοντας από τον αρχικό στόχο.
— 22 χρόνια μετά το Pusher, τι ακριβώς σας οδηγεί στο Polar του Netflix;
Κοιτάξτε, με ρωτούν πολύ συχνά αν διαχωρίζω το Χόλιγουντ από την Ευρώπη. Δεν έχω απάντηση να δώσω, γιατί για μένα δεν υφίσταται δίλημμα.
Μεγάλωσα με χολιγουντιανές περιπέτειες και γαλλικά δράματα. Και τα δυο στιλ σινεμά με διαμόρφωσαν εξίσου. Όποτε βρίσκω μια καλή ευκαιρία, δεν την προσπερνώ. Είναι στη φύση της δουλειάς μου.
Αν έκανα ταινίες σαν το Arctic 22 φορές στη σειρά, θα βαριόμουν κι εγώ, θα βαριόταν και το κοινό. Το θέμα είναι να επικοινωνώ με τον εκάστοτε σκηνοθέτη, ακόμη κι αν διαφωνώ μαζί του. Αλλά με ενδιαφέρει ό,τι διαβάζω. Άσχετα με το από πού προέρχεται ή ποιος το κάνει. Αλλά τι με ρώτησες;
— Για το Polar.
Ναι, βασίζεται σε graphic novel, είναι μια ιστορία για έναν εκτελεστή, πολύ '70s κατάσταση, έχω και μουστάκι. Νουάρ εποχής, αλλά με πολύ στιλ. Και πολλά μέσα από πλευρά παραγωγής.
Στο Arctic μας έδωσαν 25 ημέρες γυρισμάτων στην Ισλανδία, δηλαδή έναν εξαιρετικό μικρό αριθμό για οποιαδήποτε παραγωγή. Λόγω των δυνατών ανέμων, τελικά φτάσαμε τις 19 επειδή χάσαμε σχεδόν μια εβδομάδα.
Ξέρετε, δεν είναι απαραίτητα κακό αυτό για τους ηθοποιούς. Λόγω της καιρικής δυσχέρειας, δεν είχαμε την πολυτέλεια της πολλαπλής επιλογής και της σκέψης και απλά παίζαμε αυτό που έπρεπε.
— Και μια ερώτηση για τον συμπατριώτη σας, τον Λαρς φον Τρίερ.
Βεβαίως.
— Κατανοείτε τον λόγο της πρόσφατης άφεσης αμαρτιών από το Φεστιβάλ Καννών, μετά το εμπάργκο για τα διφορούμενα σχόλιά του;
Ναι. Γνωρίζω καλά τον Λαρς και μπορώ να πω με βεβαιότητα πως δεν είναι Ναζιστής (γελάει). Κάνει συχνά πλάκα. Μερικοί γελάνε με τα αστεία του, άλλοι δεν τα βρίσκουν καθόλου αστεία. Ούτε εγώ τα πιάνω όλα.
Αυτό που είπε είναι πως ένας καλλιτέχνης οφείλει να κατανοήσει μια τρομακτική κατάσταση για να την ερμηνεύσει. Ποιος άλλωστε διαφωνεί με αυτό τον ισχυρισμό;
Τα πράγματα παίρνουν φωτιά πολύ γρήγορα πλέον και κανείς δεν μπορούσε να τον σώσει από τη μεγάλη παρεξήγηση που δημιουργήθηκε – και δεν ήταν απόφαση μόνο του διευθυντή του Φεστιβάλ, Τιερί Φρεμό, να κηρυχθεί ανεπιθύμητο πρόσωπο, τότε.
Όσοι τον γνωρίζουν, ξέρουν καλά πως το δολοφονικό πορτρέτο που φιλοτέχνησαν μερικοί δημοσιογράφοι για την προσωπικότητά του δεν ήταν καθόλου ακριβές. Άτσαλο τον λες, τέρας όχι.
Η ταινία «Arctic» του Τζο Πένα προβάλλεται ήδη στις αίθουσες.
