1.
PAUL THOMAS ANDERSON
Magnolia
1999
Η τρίτη και τέλεια τρίωρη ταινία του Πολ Τόμας Άντερσον παραμένει σταθερά η πιο αγαπημένη μου ταινία του. Βαθιά υποτιμημένη, πρόκειται για μια ταινία που ποτέ κανένα σινεμά στην Αθήνα δεν ενδιαφέρεται να προβάλει. Πέρσι είχε προβολή στη Θεσσαλονίκη και καταριόμουν που είχα παραστάσεις και δεν μπορούσα να ταξιδέψω για να τη δω∙ θα το έκανα. Καμία άλλη δεν με έχει κάνει να αισθανθώ ότι η καρδιά μου μπορεί να εκραγεί από την ποίηση με την οποία εκφράζονται οι χαρακτήρες της, το πόσο πληγωμένοι είναι ή το πώς η κάμερα σχεδόν χορεύει σε κάποια μεγαλειώδη μονοπλάνα της. Η βροχή των βατράχων στον επίλογο της ταινίας είναι από τις πιο λυτρωτικές και μεγαλειώδεις συλλήψεις στον κινηματογράφο. Ποτέ δεν έχω δει αυτή την ταινία χωρίς να με διαπεράσει η τρυφερότητά της. Ο Πολ Τόμας Άντερσον είναι ο σπουδαιότερος σκηνοθέτης εν ζωή και θεωρώ σχεδόν όλη τη φιλμογραφία του κλασική. Τα τελευταία 13 χρόνια, έστω και μία φορά τον χρόνο θα δω το «Magnolia». Είναι λιγότερο υποφερτή η ζωή μου αν δεν το κάνω.
2.
VINCENT GALLO
Buffalo 66
1998
Λίγα πράγματα στον κόσμο συναγωνίζονται το χάρισμα του Βίνσεντ Γκάλο σε αυτή την ταινία. Οι iconic κόκκινες μπότες του, η εμμονική συμπεριφορά του, η αγάπη του για το μπόουλινγκ, η απόγνωσή του μέχρι να βρει κάπου να κατουρήσει στα πρώτα δέκα λεπτά της ταινίας, το υπέροχο τραγούδι «Lonely boy» που έχει γράψει για την ταινία, όλα για μένα είναι συγκινητικά. Το 35mm reversal stock film με το οποίο γυρίστηκε είναι μαγικό. Αισθάνεσαι την κλασικότητα του αμερικάνικου σινεμά των ’70s, σαν να ξέφυγε από εκείνη την περίοδο. Το γεγονός, επίσης, ότι είναι μια ταινία που δύσκολα θα μπορούσε να γυριστεί σήμερα, λόγω της πλοκής της, την τοποθετεί σε μια ξεχωριστή θέση στο σινεμά για μένα. Είναι ταινία πολύ ξεχωριστού δημιουργού. Κι αυτή δεν παίζεται ποτέ στα σινεμά της Αθήνας.
"Can you hold me...will you hold me please? Don't touch me..."
3.
COEN BROTHERS
Barton Fink
1991
O Μπάρτον Φινκ είναι ένας μεσοαστός θεατρικός συγγραφέας στην Αμερική του ’40 που τα έργα του μιλάνε για τον «εργάτη». Μετά την τελευταία του θεατρική εμπορική επιτυχία, η βιομηχανία του Χόλιγουντ τού ζητά να γράψει μια ταινία για παλαιστές, αλλά κατά τη διάρκεια της διαμονής του στο δωμάτιο του ξενοδοχείου που του έχουν κλείσει στερεύει ολοκληρωτικά από έμπνευση. Είναι ένας εγωκεντρικός συγγραφέας γεμάτος αυταπάτες, που πιστεύει ότι είναι ξεχωριστός και θέλει να γράψει για την «αλήθεια» της ζωής, αλλά όταν του ζητείται να κάνει κάτι υποδεέστερο σε σχέση με τα κριτήριά του ή όταν η ζωή τού παρουσιάζεται όπως πραγματικά είναι, χαώδης, αινιγματική, μπερδεμένη, ενοχλητική, γεμάτη κακό, εμπόδια, διαψεύσεις και ολότελα ανεξήγητη, δεν έχει ιδέα τι να την κάνει και παγώνει από τον φόβο. Μου θυμίζει σχεδόν κάθε συνάδελφο που έχω συναντήσει στο θέατρο ή στο σινεμά, είτε σκηνοθέτη είτε ηθοποιό είτε συγγραφέα, και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο για μένα είναι ένα αριστούργημα, για τη βαθιά της παρατήρηση, και για κανέναν από όσους ανέφερα δεν είναι, ούτε την καταλαβαίνουν.
4.
SYNDEY POLLACK
They Shoot Horses, Don't They?
1969
Μαραθώνιος χορού μέχρι τελικής πτώσης. Ο νικητής κερδίζει 3.000 δολάρια, αλλά θα ξεχάσει να υπολογίσει κάτι σημαντικό στο τέλος... Η πανέμορφη και καταπληκτική Τζέιν Φόντα σού τσακίζει την ψυχή. Ο Σίντνεϊ Πόλακ έφτιαξε ένα τρομερό αριστούργημα. Η κλασική αφήγηση στο απόλυτο μεγαλείο της. Δεν ξέχασα ποτέ το πώς με έκανε να αισθανθώ αυτή η ταινία.
5.
FRANCOIS TRUFFAUT
400 Blows
1959
Όταν μου μιλάνε για τον Γκοντάρ, τους λέω να μην ασχολούνται με βλακώδεις ταινίες και να δουν τα «400 χτυπήματα» του Τριφό. Η ενέργεια που εκπέμπει είναι μεταφυσική σχεδόν, αισθάνεσαι ότι είναι ένας ζωντανός οργανισμός, ότι παρακολουθείς έναν παλμό σε μορφή σινεμά. Ο σπουδαίος Ζουλάφσκι έπρεπε να φτάσει στον νευρικό κλονισμό, στην υπαρξιακή υστερία, στην παράκρουση στις ταινίες του για να αγγίξει αυτήν τη ζωντάνια. Εδώ είναι όλα αβίαστα και τρυφερά, σεμνά, σε αγκαλιάζουν. Η υπερ-κλασική σκηνή του τρεξίματος του μικρού Ζαν-Πιερ Λεό προς τη θάλασσα είναι σπαρακτική. Αγγίζει τις εικόνες στις οποίες φευγαλέα φτάνει η φαντασία σου όταν διαβάζεις σπουδαία λογοτεχνία. Από τους ομορφότερους τρόπους για να κλείσεις μια ταινία. Αξέχαστη. Είναι σαν να την έκανε το Καλό αυτή την ταινία.
6.
YASUJIRO OZU
Tokyo Story
1953
Την είδα πριν από περίπου τέσσερις μήνες. Ένα ηλικιωμένο ζευγάρι ταξιδεύει από το μικρό χωριό του στο μακρινό Τόκιο για να επισκεφτεί τον γιο του και τη γυναίκα του που ζουν εκεί μόνιμα. Εκείνος έχει ελάχιστο χρόνο ή ενδιαφέρον για να περάσει χρόνο μαζί τους και βρίσκει την παρουσία τους ενοχλητική και βαρετή. Μέσα σε αυτό το σχεδόν αδιάφορο (φαινομενικά) πλαίσιο, ο Όζου φτιάχνει μία από τις πιο συγκινητικές και συναισθηματικά πλούσιες ταινίες που έχω δει. Σε μαθαίνει να ζεις, σε μεγαλώνει η ταινία αυτή. Σε κάνει σοφότερο. Έρχεσαι αντιμέτωπος με τη φθορά και με το μεγάλωμά σου, απέναντι σε έναν κόσμο που έχει πολύ λίγο χώρο και μικρή ανοχή για τα γηρατειά και θα προχωρήσει χωρίς εσένα. Συμφιλιώνεσαι με το γεγονός ότι θα ξεχαστείς. Τεράστιος ο Όζου.
7.
CHARLES LAUGHTON
Night of the Hunter
1955
Αυτή την ταινία μου την πρότεινε ο φίλος μου Γιώργος Φουρτούνης και τον ευχαριστώ βαθιά που το έκανε (μου έχει προτείνει αμέτρητα διαμάντια). Υπέροχη! Την έχω δει σίγουρα 10 φορές από τότε. Ποτέ δεν έχω δει ταινία που να αποτυπώνει τόσο διάφανα τη δύναμη των παιδιών. Το πόσο ανεκτίμητα είναι, το πόσο εύθραυστα, το πόσο αθώα. Σε γεμίζει με τόσο φως και ελπίδα στο τέλος, που το είχες ξεχάσει ότι μπορείς να αισθανθείς έτσι για τον κόσμο βλέποντας σινεμά. Σπουδαία ταινία, πολύ σπουδαία. Τη σεκάνς της απόδρασης των παιδιών στο ποτάμι και το χριστιανικό «Leaning» που τραγουδιέται σε μια αξέχαστη σκηνή τα παίρνεις στον τάφο σου.
H αξέχαστη σκηνή που ακούγεται το χριστιανικό «Leaning»
8.
MARTIN RITT
Hud
1963
Ακόμα μια ταινία που την έμαθα από τον Γιώργο Φουρτούνη. Εντυπωσιακή ταινία. Φοβερή φωτογραφία του James Wong Howe, ο Πολ Νιούμαν είναι καταπληκτικός (από τους πολύ αγαπημένους μου ηθοποιούς, πανέμορφος) και η Πατρίτσια Νιλ υπέροχη ηθοποιός∙ σε μια δίωρη ταινία εμφανίζεται είκοσι λεπτά και αισθάνεσαι ότι είναι πολύ περισσότερα. Θυμάμαι από αυτό το έργο πολύ έντονα το διακύβευμα του σεβασμού σε αυτό που έχει έρθει πριν από σένα, το ενδιαφέρον για να συντηρηθεί κάτι, να μην ξεχαστεί, να μην γκρεμιστεί, να κρατηθεί ζωντανό το καλό που έφερε, να μην το ξεριζώσεις όλο από τη ρίζα, να κρατήσεις κάτι, να νοιάζεσαι. Αποκορύφωμα μια σκηνή στο τελευταίο κεφάλαιο της ταινίας που σε σημαδεύει για πάντα, πρέπει να είναι μεγάλο δώρο να την έχει δει κανείς στο σινεμά. Δεν την έχω βρει να παίζεται σε κάποιο ως τώρα. Θα ήταν μεγάλη μου χαρά να προβληθεί και να τη δω.
9.
WOODY ALLEN
Stardust Memories
1980
To «Stardust Memories» είναι η φελινική ταινία του Γούντι Άλεν, είναι μελαγχολική με τον ωραιότερο τρόπο, πολύ αστεία, και είναι από τις λίγες ταινίες που μπορώ να δω ανά πάσα στιγμή, νομίζω. Είναι ένα αφιέρωμα στο σινεμά γεμάτο αγάπη και το τελευταίο πλάνο της με συγκινεί πάρα πολύ. Η κάμερα χαζεύει μια εικόνα που έχω χαζέψει κι εγώ πολλές φορές, είτε στο σινεμά είτε στο θέατρο, και την κρατάω (δεν την προδίδω, δείτε τη).
10.
ELLEN HOVDE, ALBERT MAYSLES, DAVID MAYSLES
Grey Gardens
1975
Εξωφρενικό ντοκιμαντέρ! Είναι τόσο διασκεδαστικό, αστείο, συγκινητικό και τραγικό που το χορταίνεις δύσκολα με μία προβολή. Είναι σίγουρα κάτι στο οποίο θες να επιστρέφεις για να το δεις, ακόμα και αποσπασματικά. Είναι η αδιανόητη συμβίωση μιας μάνας και μιας κόρης που ανήκαν στην υψηλή κοινωνία του ’50 και έχουν ξεπέσει πανηγυρικά πλέον. Εντελώς λογοτεχνική. Αν μου έλεγαν ότι είναι όλο γραμμένο, ατάκα προς ατάκα, θα το πίστευα πολύ εύκολα. Το πιο συγκινητικό είναι ότι ο τρόπος που μιλάνε οι γυναίκες που παρακολουθούμε έχει μέσα μελωδία, είναι μουσικός, η λεκτική τους εκφραστικότητα είναι αστείρευτη, οι αναφορές τους σε πρόσωπα ή ποιήματα ή τραγούδια είναι μια ιστορία ξεχωριστή από μόνη της. Ακόμα και τα απωθημένα τους ξέρουν πολύ καλά να τα επικοινωνήσουν με λογοτεχνία. Η προσαρμοστικότητά τους είναι κάτι ανεξήγητο για μένα∙ δύο γυναίκες που έχουν ζήσει ως ζάπλουτες τρώνε πλέον κονσέρβες και ψήνουν σούπες σε μπρίκι μέσα σε μουχλιασμένα δωμάτια, σκεπάζονται με εφημερίδες κάτω απ’ τα σκεπάσματα για να ζεσταίνονται στο κρύο, ταΐζουν στη σοφίτα τα τρωκτικά που μπαίνουν απ’ τον κήπο τους, αλλά δεν χάνουν ούτε στιγμή τη φινέτσα τους, την αξιοπρέπειά τους, δεν αναφέρονται ποτέ σε αυτά ως εμπόδια. Από τα καλύτερα ντοκιμαντέρ που γυρίστηκαν ποτέ.
Ο Γιώργος Κατσής πρωταγωνιστεί στην παράσταση «Αντικείμενα» στο θέατρο Ροές
