Κάθε άνθρωπος είναι ένας ευεργέτης που παραμένει άγνωστος: Με αφορμή την ταινία του Τέρενς Μάλικ «Μια κρυφή ζωή»

Κάθε άνθρωπος είναι ένας ευεργέτης που παραμένει άγνωστος: Με αφορμή την ταινία του Τέρενς Μάλικ «Μια κρυφή ζωή» Facebook Twitter
Στο «Μια κρυφή ζωή», ο Μάλικ αφήνει πίσω την πολιτική διάσταση του θέματος για να αφεθεί σε μια σχεδόν υπερβατική φόρμα.
1
«Η καλοσύνη αυτού του κόσμου προέκυψε εν μέρει από πράξεις που η ιστορία δεν κατέγραψε. Κι αν τα πράγματα δεν είναι τόσο άσχημα, όσο θα μπορούσαν, για σένα και για μένα, αυτό οφείλεται κατά το ήμισυ στον αριθμό όσων έζησαν αφοσιωμένα κρυφές ζωές και αναπαύονται σε τάφους δίχως επισκέπτες».

Το άνωθεν απόσπασμα προέρχεται από το εξαίσιο βικτωριανό μυθιστόρημα του Τζορτζ Έλιοτ «Μιντλμάρτς – Μια μελέτη επαρχιακής ζωής» (Εκδόσεις Ίνδικτος / Μετάφραση: Κλεοπάτρα Λεονταρίτου) – μόνο που ο Έλιοτ δεν υπήρξε ποτέ: Η γεννημένη το 1819 Μέρι Αν Έβανς έγραψε μερικά από τα κορυφαία μυθιστορήματα της βικτωριανής εποχής με αυτό το ψευδώνυμο, επειδή, όπως έλεγε η ίδια, ήθελε να είναι σίγουρη πως το αναγνωστικό κοινό θα έπαιρνε τα έργα της στα σοβαρά. Ένας άλλος λόγος, επίσης, ήταν η κρυφή της σχέση με τον παντρεμένο κριτικό και φιλόσοφο Τζορτζ Χένρι Λιούζ.

Όπως και να'χει, κρυφή ζωή και η δική της, κρυφή και η ζωή του Φραντς Γεγκερστέτερ, του αγνώστου Αυστριακού που, το 1943, καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε επειδή αρνήθηκε να υπηρετήσει στον χιτλερικό στρατό. Με άλλα λόγια, δεν είναι διόλου τυχαίο που το «Μια κρυφή ζωή», η νέα ταινία του Τέρενς Μάλικ, κλείνει με αυτό το συγκεκριμένο απόσπασμα.

Για χρόνια τώρα, ο Μάλικ γύριζε ταινίες με σχεδόν προσχηματική πλοκή («Knight of cups», «Το the wonder», «Song to song»), μέχρι που επέστρεψε στην αφήγηση με το τελευταίο του φιλμ, βασισμένος στην αληθινή ιστορία του Γεγκερστέτερ. Και είναι ένα φιλμ αισθαντικό, μαγικό, όσο και μοναχικό, σε ένα κινηματογραφικό σύμπαν που χωρίζεται στα χολιγουντιανά blockbusters και στις «φεστιβαλικές δημιουργίες», δυο κινηματογραφικά στρατόπεδα με εξίσου αυστηρά καθορισμένες προσλαμβάνουσες.

Στο σινεμά του Μάλικ ο ανθρώπινος αγώνας αποτελεί αλληλένδετο «κομμάτι» των τεραστίων δημιουργικών και καταστροφικών δυνάμεων του σύμπαντος, καθώς ο ίδιος αρχίζει να διαισθάνεται το δεσμό του με τη σκόνη των αστεριών, τα προϊστορικά πλάσματα που κάποτε περιπλανιούνταν πάνω στη γη και την ύστατη μοίρα του.

  

Είδα την ταινία σε ένα παγωμένο «Έμπασσυ» την περασμένη Πέμπτη. Δεν θα πω ψέματα, ήμασταν λίγοι στην αίθουσα. Όλοι όμως βγήκαμε συγκλονισμένοι.

Τι κι αν ο Μάλικ δεν ενδιαφέρεται να αγγίξει ένα από τα δυο «ρεύματα» που ανέφερα παραπάνω. Κι αν ενδιαφέρεται μόνο για το δικό του σινεμά, το κάνει επειδή προσπαθεί να ανακαλύψει κάτι πιο σημαντικό από μια νέα φόρμα – προσπαθεί να ανακαλύψει το θείο μέσα από το σινεμά, με μια γραφή που μοιάζει με την κινηματογραφική μετουσίωση ενός μηνύματος πανανθρώπινου που αγκαλιάζει ολάκερη τη δημιουργία.

Θα μου πείτε τώρα, δεν είναι πολύ δογματικά όλα αυτά; Κι όμως, η ουσία αυτού του κινηματογράφου είναι να σε κάνει κοινωνό μιας μεγαλύτερης ιδέας, είτε πιστεύεις είτε όχι. Άντε αυτό να το κουβεντιάσεις με τους «επαγγελματίες» άθεους, αυτούς δηλαδή που κατέληξαν στην αθεΐα όπως τα γυμνασιόπαιδα ξεκινούν το κάπνισμα – λες και πρέπει να είσαι άθεος για να «ρουφήξεις» τον Μπονιουέλ ή θρήσκος για να γίνεσαι σμπαράλια από το σινεμά του Μπρεσόν, του Ταρκόφσκι ή του Ντράγιερ, όπου ο Θεός είναι πανταχού παρών.

Ο δε Μάλικ ζει, μάλλον, κι αυτός μια κρυφή ζωή: Γύρισε δυο από τις σπουδαιότερες αμερικανικές ταινίες της δεκαετίας του '70 («Badlands», 1973, «Days of Heaven», 1978) και μετά εξαφανίστηκε. Για 20 χρόνια. Κανείς δεν ξέρει τι ακριβώς του συνέβη, ο ίδιος δεν έχει δώσει ποτέ του κάποια εξήγηση (άλλωστε δεν δίνει και συνεντεύξεις, ενώ κάνει πολύ σπάνιες δημόσιες εμφανίσεις), αλλά επέστρεψε το 1998 με τη «Λευκή Κόκκινη Γραμμή».

Όλες του οι ταινίες όμως (και ίσως όλη η μέχρι τότε ζωή του) μοιάζουν να στήθηκαν μόνο και μόνο για να οδηγηθεί στο «Δέντρο της ζωής», που γύρισε δίχως κανέναν απολύτως περιορισμό και μόνταρε επίπονα για χρόνια. Η πρώτη ημερομηνία κυκλοφορίας του φιλμ ήταν η 25η Δεκεμβρίου του 2009, διοργανωτές του Φεστιβάλ των Καννών μπήκαν σε διαπραγματεύσεις ώστε η πρεμιέρα της ταινίας να πραγματοποιηθεί στο Φεστιβάλ του 2010 αλλά ο Μάλικ επέμενε: «Η ταινία θα είναι έτοιμη όταν το πω εγώ». Τελικά, το φιλμ έκανε πρεμιέρα στις Κάννες το 2011. Και έφυγε με τον Χρυσό Φοίνικα.

Πολλοί βλέπουν στο πρόσωπό του έναν φιλμικό γκουρού, ένα μύστη-κινηματογραφιστή που αναζητά έναν κινηματογράφο μακριά από κάθε λογοτεχνική ή θεατρική αφηγηματική γραμμή. Μια ματιά στο σινεμά του θα σας πείσει: Ο Μάλικ δεν φέρνει ποτέ σε πρώτη γραμμή τον διάλογο, την πλοκή ή τους χαρακτήρες, αλλά αντίθετα επενδύει σε ένα «καθαρό» σινεμά, που υποβάλλει την αφήγηση, το συναίσθημα και τις ιδέες μέσα από την εικόνα και τον ήχο. Η δε ιστορία του έχει ως φόντο την απέραντη ομορφιά του κόσμου και τους επαναλαμβανόμενους ρυθμούς του ίδιου του σύμπαντος.

Στο σινεμά του Μάλικ ο ανθρώπινος αγώνας αποτελεί αλληλένδετο «κομμάτι» των τεραστίων δημιουργικών και καταστροφικών δυνάμεων του σύμπαντος, καθώς ο ίδιος αρχίζει να διαισθάνεται το δεσμό του με τη σκόνη των αστεριών, τα προϊστορικά πλάσματα που κάποτε περιπλανιούνταν πάνω στη γη και την ύστατη μοίρα του.

Και σε μια τέτοια ιστορία όπως αυτή του Φραντς Γεγκερστέτερ, ο Μάλικ αφήνει πίσω την πολιτική διάσταση του θέματος (για τον Γεγκερστέτερ η απόφαση αυτή ήταν προσωπική και όχι πολιτική) για να αφεθεί σε μια σχεδόν υπερβατική φόρμα, την οποία και διατηρεί από το «Δέντρο της ζωής» και μετά, λες και, μετά από δεκαετίες σκέψης και πάνω στο μέσο, αισθάνθηκε έτοιμος να κάνει αυτό το βήμα, να «ξεπεράσει» δηλαδή όλα τα εκφραστικά του μέσα, αλλά και όλα τα συναισθήματα που μετέφεραν, μετουσιωμένα όπως ήταν σε εικόνες «τακτοποιημένες». Που, στο «Μια κρυφή ζωή» επιστρέφουν ξανά στο τόπο που γεννήθηκαν για να παρασυρθούν από έναν μεγάλο άνεμο.

Κάνουν άραγε ταινίες σαν κι αυτή τη διαφορά; Όλοι ρωτούν τον Γεγκερστέτερ: «Πιστεύεις πως η πράξη σου θα αφήσει αποτύπωμα; Πως θα αλλάξεις τον κόσμο;». Ο Μάλικ κάνει το σινεμά που κάνει (και αγγίζει το κοινό που αγγίζει) χωρίς να ενδιαφέρεται γι' αυτό. Κι οι εικόνες αυτές λάμπουν στο κενό, το κάνουν γιατί το κενό είναι το μεγαλύτερο δώρο του ανθρώπου απέναντι στη φύση.

Οθόνες
1

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Τελικά, είναι ο Τομ Ρίπλεϊ γκέι; 

Βιβλίο / Τελικά, είναι γκέι ο Τομ Ρίπλεϊ;

Το ερώτημα έχει τη σημασία του. Η δολοφονία του Ντίκι Γκρίνλιφ από τον Ρίπλεϊ, η πιο συγκλονιστική από τις πολλές δολοφονίες που διαπράττει σε βάθος χρόνου ο χαρακτήρας, είναι και η πιο περίπλοκη επειδή είναι συνυφασμένη με τη σεξουαλικότητά του.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Το νέο Χόλιγουντ των 80άρηδων στο Φεστιβάλ Καννών

Pulp Fiction / Το νέο Χόλιγουντ των 80άρηδων στο Φεστιβάλ Καννών

Ο Κόπολα πούλησε τα φημισμένα αμπέλια του και σκάρωσε ένα από τα ακριβότερα στοιχήματα στην ιστορία του σινεμά. Όμως, το Φεστιβάλ Καννών των auteurs και των κινηματογραφιστών αιχμής έχει τόση ανάγκη τους καταξιωμένους δημιουργούς μιας αλλοτινής εποχής;
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Γιώργος Αρβανίτης: «Έλεγα "είμαι καλύτερος" και δεν με πήρε η φτώχεια από κάτω»

Οι Αθηναίοι / Γιώργος Αρβανίτης: «Πείσμωνα για να γίνω ο καλύτερος και δεν με πήρε η φτώχεια από κάτω»

Από μια νιότη γεμάτη αντιξοότητες, ο τροχός για εκείνον γύρισε, η ζωή του στράφηκε στο φως και έγινε βιβλίο. Η Ευρώπη τον ανακάλυψε από τις ταινίες του Αγγελόπουλου, στις ιστορίες του πρωταγωνιστούν ο Φίνος, ο Μαστρογιάνι και ο Κουροσάβα. Ο πολυβραβευμένος διευθυντής φωτογραφίας που ήταν «πάντα την κατάλληλη στιγμή στο κατάλληλο μέρος» είναι ο Αθηναίος της εβδομάδας.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Εμφύλιος πόλεμος

Οθόνες / «Εμφύλιος πόλεμος»: Μυθοπλαστική εικασία ή ρεαλιστικό σενάριο;

Με μια φιλμογραφία γεμάτη ζόμπι, κλώνους και αποκυήματα φαντασίας, αυτή είναι η λιγότερο αλληγορική ταινία του Άλεξ Γκάρλαντ που επιλέγει να μην εξηγήσει τις αιτίες του διχασμού, επιμένει σε μια πολιτική ασάφεια και δεν κατονομάζει τον Τραμπ.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Baby Reindeer: Ποτέ η φράση “sent from my iPhone” δεν έμοιαζε πιο τρομακτική

Daily / Baby Reindeer: Ποτέ η φράση «sent from my iPhone» δεν έμοιαζε πιο τρομακτική

Ισορροπώντας ανάμεσα στο θρίλερ, το κοινωνικό δράμα και τη μαύρη κωμωδία, η αυτοβιογραφική σειρά του Netflix αφηγείται με συνταρακτικό τρόπο μια αληθινή ιστορία κακοποίησης, μαζοχισμού και τραύματος.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Γέλιο-κονσέρβα: Ο θάνατος του πιο απόκοσμου και μισητού ήχου στην τηλεόραση

Οθόνες / Γέλιο-κονσέρβα: Ο θάνατος του πιο απόκοσμου και μισητού ήχου στην τηλεόραση

Το laugh track στις κωμικές σειρές αντιπροσώπευε την ψευδαίσθηση μιας κοινότητας, αλλά τώρα ακόμη κι αυτή η ψευδαίσθηση έχει χάσει τη λάμψη της. Καμία σειρά με γέλιο-κονσέρβα δεν έχει κερδίσει το βραβείο Emmy καλύτερης κωμωδίας εδώ και σχεδόν 20 χρόνια.
THE LIFO TEAM
Σάκης Καρπάς: «O κόσμος θα μας πει να συνεχίσουμε ή θα μας στείλει σπίτι μας»

Οθόνες / Unboxholics: «O κόσμος θα μας πει να συνεχίσουμε ή θα μας στείλει σπίτι μας»

Καθώς το «Μην ανοίγεις την πόρτα», το σκηνοθετικό ντεμπούτο των Unboxholics, ετοιμάζεται να βγει στις αίθουσες, ο Σάκης Καρπάς μας μιλά για το δάσος και άλλα πράγματα που τους τρομάζουν, για αγαπημένες ταινίες και games τρόμου, αλλά και για την άδικη δαιμονοποίηση των gamers.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Γιατί επιστρέφουμε συνεχώς στο σινεμά των 90s;

Pulp Fiction / Γιατί επιστρέφουμε συνεχώς στο σινεμά των '90s;

Είναι η δεκαετία του '90 η καλύτερη όλων στο σινεμά; Ο Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος συζητά με την κριτικό και αρθρογράφο της LiFO Ειρήνη Γιαννάκη για τη δεκαετία που ξεκίνησε με το «Pretty Woman», το «Goodfellas», το «Χορεύοντας με τους λύκους» και το «Μόνος στο σπίτι» και έκλεισε με τα «Μάτια ερμητικά κλειστά», την «Έκτη αίσθηση», το «Matrix» και το «Fight Club».
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Ghostwatch»: H ταινία τρόμου που προκάλεσε πανικό στο βρετανικό κοινό

Οθόνες / «Ghostwatch»: Γιατί αυτή η ταινία τρόμου προκάλεσε πανικό στο βρετανικό κοινό το 1992;

H κυκλοφορία του «Late Night with the Devil» στους κινηματογράφους ξαναφέρνει στην επικαιρότητα μια πρωτοποριακή και πέρα για πέρα ανατριχιαστική δημιουργία του BBC, που προκάλεσε πανικό και ακραίες αντιδράσεις στη Βρετανία το 1992, οδηγώντας έναν νεαρό τηλεθεατή στην αυτοκτονία.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Πάτρικ Τατόπουλος: Ο designer που σχεδίασε το Μπάτμομπιλ, τον Γκοτζίλα και έναν δονητή για το «Seven»

Οθόνες / Πάτρικ Τατόπουλος: Ο designer που σχεδίασε το Μπάτμομπιλ, τον Γκοτζίλα και έναν δονητή για το «Seven»

Ο διάσημος Ελληνογάλλος σκηνογράφος του Χόλιγουντ μιλά στη LiFO για την τέχνη του, για το «Independence Day», το «Dark City», το «Poor Things» και την «Barbie», και για τότε που ο Φίντσερ του ζήτησε να του σχεδιάσει έναν δονητή.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
«Back to Black»: Aξίζει η κινηματογραφική βιογραφία της Έιμι Γουάινχαουζ

The Review / «Back to Black»: Είναι η ταινία για την Έιμι Γουάινχαουζ αντάξια του μύθου της;

Ο Γιάννης Βασιλείου και ο Άκης Καπράνος είδαν την ταινία της Σαμ Τέιλορ-Τζόνσον μέχρι τέλους, επιβίωσαν και βρέθηκαν στο στούντιο της LiFO για να συζητήσουν για την εμπειρία τους και για τα στοιχεία που κάνουν καλή μια κινηματογραφική μουσική βιογραφία.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Kirsten Dunst: «Το σενάριο του Ευθύμη Φιλίππου για το “Kinds of Kindness” είναι ό,τι πιο weird έχω διαβάσει ποτέ!»

Οθόνες / Kirsten Dunst: «Το σενάριο του Ευθύμη Φιλίππου για το “Kinds of Kindness” είναι ό,τι πιο weird έχω διαβάσει ποτέ»

Με αφορμή τον πολυσυζητημένο «Εμφύλιο Πόλεμο» του Άλεξ Γκάρλαντ, η Αμερικανίδα ηθοποιός συζητά με τον Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλο για τους ρόλους που την απελευθερώνουν, για την ανάγκη να υπάρχουν γυναίκες ηγέτιδες στην πολιτική, για τα πιο ιδιαίτερα σενάρια που έχουν πέσει στα χέρια της, όπως αυτό της τελευταίας ταινίας του Γιώργου Λάνθιμου.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Η Αστυγραφία πάει σινεμά

Οθόνες / Αστυγραφίες στην οθόνη: 24 ταινίες με πρωταγωνιστή την πόλη προβάλλονται στο αφιέρωμα της Ταινιοθήκης

Το πρόγραμμα που έχει καταρτιστεί σε συνεργασία με την Πινακοθήκη περιλαμβάνει 24 ταινίες, μεγάλου και μικρού μήκους, μυθοπλασίας αλλά και ντοκιμαντέρ, ελληνικές και ξένες, όπου πρωταγωνιστεί η πόλη αλλά και αναγνωρίσιμοι τύποι της ανθρωπογεωγραφίας και της κοινωνικής διαστρωμάτωσης.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Κύρος Παπαβασιλείου: «Η ζωή είναι το μόνο μας καταφύγιο»

Οθόνες / Κύρος Παπαβασιλείου: «Η ζωή είναι το μόνο μας καταφύγιο»

Ο σκηνοθέτης της ταινίας «Κάμπια Νύμφη Πεταλούδα» μίλησε στη LIFO για τον γραμμικό χρόνο, για την ανάγκη να δώσουμε φωνή στα ανείπωτα και για όσα κρύβονται πίσω από αυτόν τον ιδιαίτερο τίτλο.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

σχόλια

1 σχόλια